Literarishe bleter · 1933-02-03 · 6 (3.2.1933) · p. Seite 90

ליגזעראריפזז ברטגיטו ו\װ. 6 ח־1.45 זײט 93 דע־ נרו;ט־שטריך איז: ארגעללזילפ אילזד^רלזיל־סי כװפלז אלז פ\\ אלילמ־אלד. און כאטש םיד זענעז א דורכאוים־אנדיסוצמורעצ יצאנד, דאך נעפינט זיך חדײ פערטא פון דער אאנעםײנעד כאפעצקעדוננ אין ד• טטעט און קוים .*ױין פע־טא אין די פעאדעד! ד• הו־פט־׳צטאט אאײן האט בײ די 20 פדאצענט פון דער אאנע־ םײנעד צאד אײנװוינעד איכעדן נאנצן אאגד. ד• צאר פון אײנננדעכע פויעדים װעדט נעיצאצט אין עפעס םע־ װ• 200 טױזנט, בעת א״נװו־נעד זענען פאדאן בײ 12 מיציאן. פאדשטײט זיך, אז בײ אזעאכע שאדהעצטענישן, טוז דער פויעד אויסהאאטן אן אומנעהײע־ן שטאב א״דיסנײעד, פאדםיטאעד או; פא׳־אזיטן. א־ז טאקע ד• םשא אויםעדנעװײנאעך שװער. און א פאקט א־ז, אז נישט באויז ד• ײדישע ־וננט צ־ט דד א•; ד• שטעט א־ײן, נאד ד• באפעאקעדוננ בכאא האט װײניק חשס ז־ך אײנצואדדענען א•; ד• פעאדע־, בײ אזוינע באדיננוננען. בעת עם פ־םטעװען הונדע־טע־ און טױזנטע־ ק־אאםעטעד עדד, בעת א־ן א נ־שט כאארבעטן צושטאנד, האאטן אױם, אט ד• פעא־ דעד, א שיטע־ע פ-באפעאקערוננ, א־ז אין אםתן, אין די אנדאד־ זאנעם, פמ־אן א אאנד־הונ-נעד. אוםנעהײע־ע שטדעקעם עדד נעהעדן צו ד• אאטיפונד־סט;, די פ-צ־ם, װאס זענען ד• א״ננטאעכע באאעבאט־ם פ׳ן ד• װ־כט־קםטע דעד א״נצ־קעד צ׳א פון ד• אאטיפונד־םטן א־ז — אויםצוהאאטן ד• ע־דן אױ,■* א בעםעדער צײט. װארטן, אז זײ זאאן באװעדטיקט װע־ן דו־ך פ־עםדעד א־בעט א־ן ד• אדום־קע קאאאנ׳עם. ב־ז צוד׳ק ם־ט אן אכט •אד, איז עם טאקע נעװען פאד זײ ד• נעאוננענסטע ״עקאנאם־שע פאאיטיק״. דעד שװעדער קר־זיס האט אבער אאץ־נעענדעדט. אױך א נרוים;• טײא פון ז־י, ד• יאטיפונדיםטן, א־ז נעװאדן באנקדאט, אבע־ דע־ צושטאנד האאט איץ נאך א;. א יאנד־הוננעד א־ז פא־אן, בעת דיזיקע שט־עקעם עיד ם־םטעװען. בײ אזא װײנ־ק אינטענם־װן יעבן א־ן די אדנענט־נעד פעאדער בכאא, האט םען נישט נעקענט דע־װא־־טן, אז ד• ײזײשע קאאאנ־זא־ צ־ע זאא ז*ך באזונדעדם ־אש אנטוױקאען. נאך איעםען העננען דאך ד• ײד־שע קאאאניעם אפ פונם אאנעםײנעם אכטװיקאונגם־טעמפא. חוץ דעם פעאט אויך נ־שט א•; דעד ײד־שע־ קאאאנ־ע דע־ יאנד־־שנעד, כאטש• ד• יק״א פאדםאנט ב־ז הײנט נרו־סע שטדעקעם נ־שט באזעצטע ע־ד, קײן קאאאנ־םטישע קינדעד קאאאניזירט ז• נישט. און, קענט־ק, דו־בן בח פון א־ם־טאצ׳ע, א־ז ד• •קא דעד יאט־פינדיםט א־ן דע־ ״ד־שע־ םב־בה. א״ך זי װאדט, אז א־דע ־עזע־ורעדדן זא4; באװע־ט־קט װעדן דודך דע־ םי פון ד• ארומיקע קאאאנ־םטן. ד• אונטע״טטע שורה א׳ז — אז א־ן םשך סון ד• אעצטע 10—15 יא־ איז ד• יידישע קאאאױזאצ־ע א־ן ארנענט־נע שטײן געבאיבן אויױ אן ארט, און דער םענטשן־אקטױו איז נישט פאד־ גרעסערט נעװאדן. 3 טײזנט םשפהות האבן םיר פ־יעד נעצייאט, און ד• זעאבע צאא האבן ם־ד א־צט. ד• א־צט־קע ק—טישע אאנע פון ד• קאאאניםטן װעט ױך ױבע־ ענדע־ן צום בעםע־ן. עם זענען שוין נעװען אאעדאײ צײםן אין דע־ נעש״כטע פון דעד ״ד־שע־ קאאאנ־זאציע. טײא ײדישע קא־!אנ־םטן האבן ױך פײן א־ויפנעא־בעט. אעבן נאד נ־שט שאעכט. אבעד ר• פע־םפעקט־װן פאר װ״טעדד־קע־ אויםבדײטערונג פונם אנדא־־ •שוב, זענען נאדױשט קײן גאענצנד־סע. ד• אוםשטענדן א־ן אאנד און דאם פעאן פון מיטאען א־ינצו־ א־דענען נײע קאאאנ-םטן — װאדום די יקא קאאאניױדט דאך פאקט־ש• נ-שט — דאס אױ דע־ נ־עםטע־ אפהאאט פארן װוקם שון דע־ ײד־שע־ קאאאנ־זאציע. א״ן זאך האט ד• פדאקטיק באוױזן א־ן אדנענט־נע: דעד ײל־ אױ פע־ק צו ע־ד־אדבעמ. דאס איז אוםבאשט־״טבאד. און נאך א זאך אױ קיאד נעװא־ן: דעד ײד־שע־ עאעםענט םוז האבן א נעזעלשאפטאעך אעבן א*ן ד• פעידעד, אז נ־שט װעט עד ױך נישט האאטן דארטן, אפ־או דעםאט, װען עד װעט שױן, פם־כאאאניש, אין בײדן םארװארצאט װער;. דאכ :ױז א וױכט-קע דע־פא־וננ, װאס םען דאדף אויםניצן בײ װ״טעדדיקע קאלאניזאציע־פרוװן. קײן נײע, לאםפאקטע קאאאניעס שאפט ױ נ־שט, אבער עם װאקםט דאך א ױננט אויך אין ד• קאאאניעם — טא װו קוםט זי אה־ן? און דאם א-ז טאקע דע־ אננעוױיטיקטע־ פונקט א־נם ענײ. ד־;־עםטע טײא פון דע־ ױננט ג״ט אװעק פון קאאאנ־ע. אב־סי א־ז עס דע־פאד, װאס דעם ־וננן םענטשן װע־ט אוםעט־־ו א־ן פעלד. דאם אעבן אױ דאדט פ-ם־ט־ורדױ. עם פעלט צע־ שט־ײ•;;, פארוױיאוננ,;״םט־קעד נענום. ב״ם •ידן איז דע־;עזעאשאפטלעכע־ ט־־ב אנטוױקלטעד, וױ בײ ד•;•שט־״ד־שע שכנ־ם. פא־ט אן אנדע־ פס־כאיאניע, פון דו־־ דוד־ת א״ננעװא־ציט. א שטאט־שע־ םענטש• םיט נ־עםע־ע;עזעא־ שאפטיעבע פאדעדוננען. םען װאיט;עקענט דאס;וטע פון דע־ שטאט, דאם קואטודעאע, דאס;עזעאשאפט4עכע, ארײנבדע״ען, או־ף וױפל עס א־ז א־ן די פעידע־. צו דעם שט־עבט טאקע ד־ םאדע־נע א;דא־־באװע;ונ;, ד־־ך קאאפע־אצ־ע, דו־ך קאלעקט־װע־ אנשטרענטננ — דו־ך אײנ־ פ—ן ד•;״םטע א בעטס־םעטאדן, דו־ך פא־;,-נ;עדן, ם־ט דע־ ה־לך פון םאש־נױאצ-ע, ד• שװע־ע פעאד־א־בעט. אבע־ ד• אאנעםײנע עקאנאם־שע 4א;ע פ־נם פ״ע־, ד■ ס־ט אצ־ע ז״נע א4ס דע־;עז—קםטע־ און;עק—װדעםטע־ אין דע־ ה״נט״קע־;עזעאשאפט, דעראויבט א־ם בשום א־פן;־שט אזא אוקםים, וױ פא־־;•נען ױך צו ס-דן א םע־־נעזעאשאפטלעך 4עבן א־ן :ענ-סן פ-ן ד• ק־־טי־עיע דערנ—יכוננען. נאך א זאך: דע־ םאםע כאי־אקטע־ פון דעד א־נענטינ־שעד קאיאנױאצ־ע בב4א און דע־ ייד־שע־ בפ־ס — ד• צעז״טק״ט א־בע־ ד• װיסטע פע4דע־ — דע־אאזט נישט ק״ן קאםפאקטע •שוב־ם, קײן אױטענס־ורנעזע-עאפטלעך אעבן אױ דע׳-בע־ א־בעדהויפט נ־שט םע;4עך. ד• •קא־קא4אניעס זע;ען צעשפ—ט אױף א;ד.ײםן שטח א־בע־ 5 פ־אוױנצן, פון א••; עקםט־עם צ־ם אנדעי־ן דא־ף םען פא־ן ם־טן באן 00 שעה! א-ן קא־אנ״ע;־פא זענען ד• ה״זע־ צעװא־פ;, א•;;־ופעס פון ט און 4 און עפטע־ ט־עפט א•־ אײנאײנצ־ק קאיאניםט״ש הוױ אויף א שטה פון צװײ ק־יאםעטעד. דא־ף םען אםא4 אױ־ א פא־זאם4ו;; פא־ן, םױ דע־ װענ;עװאידיקע אנשט־ע דאס א־ז א ׳ן צוױי־ד־ײ יעיע־,;עדויע־ י כי־: ־עפז זיך ה ציזמכיע;ציט־ ן, אז דע־ חיס ישט זעיט ט־עפמ; א־ן עס;;א:צן אפ. פא־ײ: א־ כױ<;כדצ רעב־ סאיט א־ז צז צז ך;אך וױ עם עוו״נען ױ עט־״דן;י צ״; ר־ע;; גזער״עאפטרעכז שטא־קעדן :י האבן א דיי װאכ באטיט יצא':;ײטט ערעמע;ט העז - א־יע־ דע־ "ד־״יעד פעיד - אפ פיז נעזעריט טע;דיה אפנע־יסן צו דין £לז;ה א"ז ׳ט םאבן ם־טן;עדא לעבן לעב;. א־בעט ע־ אין פע4ד, דע־ קאלאנ־סט״שע־ זון, און שט־4 א*ן ױך, װא־עםט ע־ אויס א ה-ם א—•סצױואנדערן א־ן שטאט א־ן דא־ט ױך אײנא־דענען צוױשן םענטש׳ן. צו םאדע־נ־ױ״־ן דאם קא4אױסט״שע לעבן, האבן ם— שײן;עזען, קוםט אן שװער, װײל דע־ פ״ע־, דע־ אםע־סטן־געדי-קטע־,;עפ-נט ױך א•; א־גענט־נע, א•; א ױיע־ שאעכטע־ עקאנאמישע־ 4א;ע, דע־הי״פט ד• -עצטע •א־;, װען ד• א;־א־־פ־אדיקטן זע;ען אזױ;עפאלן. א-ז דע—בע־ ק״ן װונדע־ נ״סט, װאם ד• ״ד־שע ױ;נט פא־־ יאזט ד• קא4אנ״עס.;•בע־ װאאטן ם־ד זיך נעםענט װונדעדן, װען אט ד• ױננט זאל שױן ז״ן אזו• אפאט־ש, אז עם זאל א־ר שױן :א־נ״סט א־;, און ױ זאא װענעט-ן אין ד• פעידעי־, א־ן אן א׳־עםעד;עזעלשאפטלעכע־ םב־כה, אן א ד־א;: צו א םע־ א־נטעלם־װן קול־ ט—עין יעבן. א״ענט״נע אױ דו־ך און ד־־ך אן א;ד־קויטו״עי יאנד. קיין א־נד־סט—ע איז בםעט;■שטא. עם װע־ט פ־אדוצ־־ט פי״ש, פעי און ב־ױט א״ א;א־ :־ױסן םאסשטאב, און אלע פאב״קאטן, פ־ן ד• אוםוױבט״קסטע ב־ז ד■ קאםפי־צ־־טסטע, װעדן א־םפא־ט״ט פון אויסצאנ־ ד• יעצטע ־א־ן, אםת, האט םען זיך נענוםען צו פא־ש״דענע א-נדוסט—עיע א־נטע־נעם־ננען, אבע־ דאס איז נאך אזוי דוצ־םענ־ טא־ אז״ עקספע־־םענטאי־םעס־ק, אז םען קען ז־ך דע־ם־ט א־בע־ דיקס נ־שט ,־עכענען.