Literarishe bleter · 1933-02-03 · 6 (3.2.1933) · p. Seite 89

זײט 83 ל־סיעראריעיב בלצסיער 1\װ. 6 (־451,) ג״ ק ר י ם ש ם $ ר די ײדישע האלאניזאציע איז ארגענטינע אין איצטיהן מאמענט כיען דאדױ איע־ פאדיטטײן או; א9״.יאצן דער יקאס ס״םטעם פו; קא־אניזידן, נד• עס זאא פא־ או;ז יהיאד װעד;, אז נײם נעםס;, דאנקנא־םטן קאיאניזיד־ערעכדעכס, װארט אזא צאר :״עס דעדנר״נט :עװא־ן. אוינ דאס איז פון א;הוינ אן;יינס;עװען א איסאפיע, א איס־עא־ןיזידנא־עד ס־ויס. כ־אםן קאיא:־סטן זע;ען ז־ך די ע־ססע צי־טן סאקע צעראפי סײר זע:ען :״נס צװעפאסס;עײען פאד ע־ד־א־נעט, :אך א־! ־עי.נ אוכי־עסע;ד;. א;דעדע אנע־, און נאיסס־סס ד־ כוע־ה״ס, זע;ען פא־־ ס־־נן;עװאדן כו־ט;עװארד, פא־־אנס;עװארן פון ד־ םערדעד, פא־ן כו־:דםטן הטא, װאס זי־ זע;ען װען נא:א::ען קע;ן א װערנן ס׳א־ז;ק''א־סיס־:אװ;־ק. אס ד־ ״פא־סד־נע:ע״ ־אנן ז־ד א־ן ד־ יססעט נאזעצס. ז־ד א*ינ;*עא*דנט, געילײנט דעט פזנדאביעגע פארן *צטאטייטן ייד״יטן ׳*צזב, און א־צמ :אד דע־כוא;ען זי־ ־ע;ע צ־יט, װען ז־י זע:ען עדד־טדו־כוע־ א־דעאר־ססן;עװען, און נא־אקסע־־סס״סע עפ־זאדן האנן זײ או־ד צו דע־צ־יר;, װ־ ז־י זע;ען פון פעיד פא־ס־־נן;עװא־;. דאס א־ז כינה ד־ ע־יססע 8יא:עדן־־א־ז. אבע־ א״ד יעפעסע־, װען רע־ קאיא:יז־ד־ערעםע:ס א־ז מצד דע־ ־ק״א כוע־ סעיעקצ־א:־־ט :עװא־ן, װען קארא;יסטן זע:ען יסו־ן :״סס כוע־;ענ־אנס;עװאדן פון א־־־אפע או־ױ דע־ ־קאס הוצאות, :א־ ז־ האס ז־י ־עקדוס־דס ד־דעהט פון ד־ קאיא:־עס, װוה־ן ד־ א־מ־;־א;טן זע:ען;עקוכוען ארס פערד־אדנעס־עד — האט ז־ך די סעט־קיןס פ־ן ־ק״א־נאאמסע ־צו פא־ס־־ינן קארא;־סטן פון •׳ י פעידע־ :״סס אפנעיכ־סערט. א־ן דע־;א:צע־;עיס־ססע פון •ק"א־קארא;־זאצ־ע א־ן א־;ע:־ ס־;ע, צ־ס זיד װ־ א דו־סע־ ׳:;־־, אס דע־ ״.־טד־ך פון נאאמסע, װאס האנן אן אומנא;דע:עצסע מאנס א־נע־ ״.־וציאזע מ־ס ד־ קעפ א־אפ;עיאזסע קאיאכ־ססן, און נא:־־ען א־נע־ ז״ ד־ מ־אוססע מ־ס־ א־ן דע־ ־ק״א־קאיא:־זאצ־ע א־ן א־:ע;ט־:ע זע;ען פא־אן צ־ײי;־ו־סע עפאנעס: (ד• דאז־קע נא־אקטע־־ז־דו;; האט נרו־ז א ״.־ײבװז צ־ס ע:־ן, װאם מ— נאהא;דיען דא) ד• עדיססע 15 ־אד נ־ז 1905, נעת ־ק״א האס א־דע קאיא:־םסן :ענראסט פון א־י־אפע, און ז־;ס 05(15, װען דעד עמ־;־אצ־ע־״.־ס־אם האט;ענ־אנט א רײבן קאראכי־ זאצ״ע־ערעמע:ס או־ד או־סצוקרי־נ;, און ד־ ־ק״א האט מע■־ :־זזט;עדא־פס ר״;ן ק״ן א־נע־־קע הוצאות. א;רויסע סייר פון דע־ עמע־אצע א־ז א־יי;;עפיאםן דידעקס א־ן ד־ קאיא:־עס, ז־ך צעעסור־עט צו די ״ד־יסע קאיא:־םטן,;עװאדן דא־טן פערד־אדנעסע־, און מק;א;עװען ד־, ײאם האנן זונה;עװען, אז די יק״א זאר ז־י א:ס״רן א חרק רא;ד. האט טאקע ד־ ־ק״א;ע:ומען או־סקי״נן די פע־קםסע פון זיי, ד־, װאם האנן מ־:דעםט;ס אפ;עאינעס א־ן א קאיא:־ע צוױי ־א־, נאקומען רע־פא־ו;; א־ן ע־ד־אדנעס, און ז״ קאיא;־ז־־ט א־ן עס־ ,,פע־א;סא" (פ־אװע־ן נ. א־־־עס), דא־א (פ־אװע־ז סא:ס־א;א דעי עסטעדא), :א־ס־ם רעװ־ן (פאמפא), מא;סעפ־א־ע (סא:טא פע) א־ן א־ן א;דערע :ע;:טן, רענן ד־ ערטע־ע ״ד״־.־ע קארא:־עס. אנעד אײך פון דעם;עקר־נע:עם ערעמע:ס זע;ען מאסן קאיא־ :־ססן פא־ס־־נן;עײארן פון די פעידעד, װי א־נעדן יברעבסן קי־- מאס און נאדן (:א־ס־ס רעװ־ן און דא־א), װ־ א־נע־ אומכערומפע־- סע־ נאהא;דרו;; מצד ד־ ־ק״א־נאאמטע, און מעדססכס צור־נ נ״דע ס־נות צוזאמע;כע;ומען. אנעד ד־ קאיא;־סטן, ײאס האנן ז־ך אפכעמוס־בעס, זעכען א־י:;עפעםס־קס א־ן נאדן, און מ־ר קע:ען זא:;, אז מ- האנן נ״ ה״כט־קן סאכ אן אקס־װ פון 3 סויז;ט ייד־״.י־קארא:־םט־״.יע כדספחוח. אנע־ א־ין פראכע: פא־װאם א־ז א־ן מ״.־ך פין ד־ יעצטע 10 ־א־ אוכזע־ אכ־א—יבוב כ־״.־ט;עװאקסן? האנן מ־ד :אך נ־ז א־צס;״בס פא־עכספעדס. און דװקא א־ז עס ד־ װינט־קסטע פ־אכע. אמת, ד־ ־קא האס אפכעיעטעיט א־ד קאיא:יז־ד־ארבעט. מען קען ואכן, אז ם׳א־ו יבו־ן א־נער 15 יאר, או זי קאיא:־זירט :־שט. ־װ :־״.־ט װו א־ד:ט ז־ א״ן אמאר א צע;דר־ק א־מ־;רא;טן, מעדסמ:ם או־ױ :א־ קרײ;ע רא;ד־חרקים. דעד א־־צט־קעד צויבטאכד פון דעד יידייסער קאראכיזאצ־ע א־ן אד:ע;ט־;ע א־ז װ״ט :־״.־ט קיין;יע;צ;דער. מ־ד מ־־:ען עס דא;־״.׳ס א־;ם ז־ן פון ד־ דעדכדײנסע דעזויסאטן, א־ן פאדכרײך מ־ט דעם,. װאם מ׳האס אמאר דע־װאדס פוןידער דאז־קעד קאיא;־זאצ־ע. דאס א־ז ז־ך א נאזװדע־ער ע:ין. :אד םתם - דע־ עקא;אמ״עעד צו״.יסא:ד פון ד־ ״רייסע קא־ ־אכ־עס א־ן אד;ע:טי;ע א־ז א־צסע־ ז״ע־ א ס־ויע־־קעד, און :אך ע־כע־ א־ז עם מ־ס ד־ פע־םפעקט־װן פא־ ײ״סע־ד־קע־ או־סנדײ־ סע־ו;; פוכם אכראד־־שוב. א־ן מ״.־ך פון ד־ יעצטע צען ־אד האס ז־ך ד־ קארא;־זידו:; פון;־יע עיעמע:סן פיייבס-.נ:ד־ק אפכעיססערס, און או־נ עס זע;עז דא און דא־ס צונעקומען א־ײ־קע קאיאכ־םסן, האס עם קוים;ע־ ק־עקס או־ף צו פא־פוקן ד־ פא־יוסס;, װאס ד• קאיאכ־זאצ־ע האט;ער־סן דידך ד• ערעמעכסן, װאס האבן דעפ־כ־ט־װ פאדקאזס ־־ פעידעד. אן ע־ך דד״ סו־זכט קאראכ־סט־יבע פאמ־י־עס האנן מ־־ פאד־ מאכט א־ן א־;ע;ט־;ע צוד־ק מ־ס א צעכדר־ק ־אד, און ה״:ט, רו־ט דע־ ססאט־סס־ק פון דעד ־ק״א, האנן מ־■ ד• זערנ־קע צאי אםיסר :אך מ־ס א קר״כ־ק־־ט;עמ־כעדמ. און דאם א״;;סיעך — דאס :־״.׳ס װאקסן פו;ם אכראד־י׳עוב — א־ז ד־ הו־פס־זאך, װאס א־כטע־עם־דמ ד• •־ד־יבע עפכטרעבק־יס א־נע־ דע־ ■;א־ע־ ײעימ.;״צס־ ק־ין מאמעכסאיע־ דע־פאמ אדע־ דו־נפאר,;־״.־ס דער עקא;אמ־יבע־ ק־־ז־ם, ײאם קען ז־ך, :אך ארע־ מען, ז־ין פא־א־נעד;י־ע:ד־ק, צ־ס אזו־ פ־ר ד־ או־פמעדקזאמק־־ס. דא אתסע־עס־־ס דע־ ע־קד דע־ קאיא;־זאצ־ע־עקספע־־מע:ס, א־ן ה־פיבן מאסיבסאנ, װאס א־ז :עמאנס;עײא־ן א־ן אד;ע:ט־:ע: זע;ען ״דן פע־ק צו עדד־א־נעט, אדעד;־״.־ט? און :אנמע־: או־נ אפ־רו דע־ ״ד א־ז ־א פע־ק דע־צו, נאז־צט עד די;ו־ט־קע מאס ׳טסא;דהאפס־ק״ס, או־םדו־ע־, נד־ צו נר־־נן דעפ־:־ט־װ נ״ ע־ד״אדנעט? אט ד־ יעצטע פ־א;ע איז ד־ װ־בס־קםסע. אמ־ן א קאיאכ־סס, או־פכעײאקםן און דע־צו־כן;עװאדן א־ן א ״ד״צע־ קאיאכ־ע, נ״ ע־ד־אדנעט, או־פכעאקעדס, פאדז־יט אין;עיטכ־טן ס־־זכטע־ העקסאדן פערד, א־ז יי־■ או־סכעקומען;ע:־כ ד־־נצומאנ;, נאאנאנטן און יער;ען, אז א־ך זאר עפעס קע:ען זא:ן װע;ן דאז־קן ע:־ן. א;הו־נ:ד־ק פון ד־ עדשמע פ־א;עד;־יא־ן, נעת ד־ פון נאדאן ה־־יס;עב־אנסע ״ד־יסע א־מ־;דא:טן, האנן ז־ך;ע:ומען צופאםן צו דע־ :־ײער םב־בה, — אן עפאנע, װאם א־ז או־ף א וװכדעדנארן, עפאפע״בן אופן צום או־םדדוק;עקומען א־ן כ׳־דנ־ ארפעדםא:ם ע־ינ־סן נוך — האנן ד־ יידייטע קארא;־םטן נאװ־זן, אז ז״ קע:עז ז־־ן;א;־ז :וטע אכדיקורטאדן. או;טע־ אן א־מכערומפע־טן, א־:ם הענססן;דאד ב־ודאקדאס״ען ־ע־יב־ם פון דע־ ־ק״א, האנן די א־מ־;רא;טן, :עװעזע:ע הע;דיע־, מעקיערס, מ:חם־מע;ריס, דאך נאװ־זן א מע־קװ־־ד־קן א״םדו־ע־ און א־דעאר־זם, א״;;עקראמערס ז־ך מ־ט צ״ן און :עכר א־:ם ־ו־ען, ־.־:;פ־ו־יעבן נאדן, און פעםט נא״״־יאםן.־ ״מ־ד מ־זן ז״ן קאיא־ :־בט;, ע־יעבע ע־ד־אדנעטעד!״ א־ז ממס צום נאװװדע־ן, װ־ ד־ ע־יבט־ע קאיא:־ססן, :־עס;עקוקט אויף ד־ מו־אד־ק־יסיענטע אומ״.־טע:ד;, ס״ װאס יס־־ך דע־ ־ו־ער, װ־רדעד :אטוד, דעד אומכיכסט־קע־, פרעמדע־ סנ־בה, ס״ מצד ד־ קאראכ־ז־־ע־, א־ן דע־ :עיעסארט פון ־ק״א־באאמטע, װאס האנן ד־ קאיא:־םסן נאהא:דרט װ•;־דע־־קע נד־א־ם ■- האנן דאך נאוױזן צו נר־־נן אקע־־נו־ע־, פא־װא־צרען ז־ך א־ן פערד, פא!־־ פ־נדעװען ז־ך או־ף דור־דו־ות. דעד נא־אן ה־־ק, װ־יסט מע;, האט יבתח־יה :עחרוממ צ־ נאיעצן א־ן א־;ע:ס־:ע א־ן מיצך פון עס־רעבע ־אד א מ־ר־אן ״ד־י״ע פ־־עד־ם. מ־ס אט דעד מאס :עמאםטן א־ז :־״.־ט־ק־קל״ן ד־ צאי פון : י טו־ז:ס פו־ע־־ם־מיעפחות, װאס;עפ־:ען זיך היי;ס צו טאכ א־ן א־;ע;טי;ע.