Literarishe bleter · 1933-02-03 · 6 (3.2.1933) · p. Seite 87

זײט )1 ריסיטז־אריטזוז בדעסיעד 6 (יד45) םיר װיצן אוגטערשט־ײכ;, אז ארע היגע קאאפעדאטױון אי. כאנקן װערן :אצ־יכגט ארט ״ײד־שע־ א־ן זײער נאטען, אין דע־ פ-טע און א־ן ד־ סטאטוט;. און ס׳א־ז אן א־נטערעסאגטער פאעט, אז װען ס׳א־ז ט־ט פ־גר ־אר צוריק א־־ין א־ן קדאפט דאם גי־ע א־נעגט־גער;עזע־ן װעגן מאאפעדאט־װן, װעיכעס דערראזמ;־שט ק־־ן גאצ־אגאי־ אדע־ פראפעס־אגעי־סעפא־אט־סט־־טע סאאפערא־ ט־װ;, האבן ד• ײר־״עע קאאפע־אט־װן און קאאפע־אט־װע כאנקן ט.װהר;עװען או־ר ד־ פד־װ־יעג־עס פון קאאפעראט־װ־זס (שט״עדן ־בד.) און האכן ג־שט נעװארט טװתר זײן אוין) ז־יער ײד־שן גאטען א־ן אױר ז״ער כאראקטע־ ארס ״ד־יכע א־גסט־טוציעס, װעמ־עס ט־ט־;ר־דעד קעגען ז״ן גאד־ ״דן. די ״ד־־עע כאגקן (פון װעיכע, רט־טי, ד• ״ד־יעע פארקס־כאגק ציירט אן עדך 8 טויזגט אסצ־אגעדן) האכן ז־ך קאנסט־טיא־־ט ארס נעזעייעאפטן ם־ט ־א־כ־עגקטע אחרױת. א;ב װ־ר א־ך דא א־גטער״עטדייכן, אז די היגע ייר־שע כאנקן, פון װערכע ט־- האכן א צװאגצ־ק, נ־עםעדע א.ין קרעגע־ע און נא־ קר״גע, זעגען איע דעטאקראט־־עע א־גסטיטוצ־עס. ■ אכעד די קאאפע־אטױון פ־ן ד• י־ד־־כע קאיאג־סטן האכן גי־בט;עװאיט טוזתד ז־ין או־ך ז״עד קאאפעדאט־װן כא־אקטעד, און ז־ך אפנעזאנט כון ז״ע־ ־יד־־ג־; גאטען און פון די ייד־שע סטואטוט־. כ־ן דער י־ד־שעד ״אנדא־־פעדעראציע״ א־ז נעװא־ן א ״פ־אטע־־ ג־צאכ אנדאר־א״ (אנ־אד־יצע בדודעדיבאבט). און או־ך ד־ א־־נציגע קאאפע־אט־װ;, װערכע זעגען פד־ע־ נעװען ט־טנר־דע־ פון דעד ײד־־ •־.־ע־ אנרא־־פעדע־אצ־ע און יכפעטע־ פון דעד ״כ־אטע־גיצא־ אנ־א־־א־, האכן מװת־ געװען אױף ז־־ע־ע ״ר־שע געכועז א־יו כטאטוט;. ד־ קאיאג־םטן האכן דאס;עטון ג־יכט כרו־ז ־צור־ב עקא־ גאט־יעע, גאר א־־ך צור־כ א־דעאיאנ־יכע טעט־ם. װאדום פאקט־יט א־ז כ״ ד־ ״.־טאט־שע יידן, כיי ד־ סװעגט־עג־קעכ און אגדעדע העגד־ יעד דע־ קאאפע־אטױו־זם נעזוען גאד א רייד־קע פאדם אן אן א־דע־שן א־גהארט. כעת כ־י ד־ קאראנ־סטן א־ו רעד קאאפעדאטי־ װ־זם אן א־דעאר און א ײעיטאנ״״־ו־אוננ. אכע־ אפזאנגד־ק ז־ך פוגם ״ד־יען גאטען, צ.־ר־כ קאאפעראט־װ־זם, זעגען ד־ קאראג־סטן נעקוטען א־ן א קאנפר־קט צװ־יכן דעם פא־טעין נעזעץ און דע־ ייד־יעעד עקא־ גאט־יטע־ װ־־קרעכק־־ט. פון דעם דאז־קן קאגפר־קט קעגען ד־ ״ד־שע קאיאג־סטן כ־ז ה־־גט נ־שט א־ו־ם. פא־טעי זעגען ד־ קאאפע־אט־װן כון ד־ ־יד־־טע קאראג־סטן ־־־גע קאאפע־אט־װן, אן װעיכע ג־־טט איז גאצ־אנאיע כאיטדענקוג־;ען. כאקט־׳־.־ האכן אכע־ ד־ ־יד־יטע קאיאנ־סטן א;אגצן קר־יז פון א־־נעגע א־גטע־עס;, װעיכע װעדן דע־י״ד־קט דורך דעם קאא&ע־ ־אט־ײ, און װעיכע װערן נעיטטערט, װען ד־ קאאעפ־אט־װן געטען א־־־ן ג־יטט־־יד־יטע ט־טני־דע־ אטת, עס זענען פאדאן א סך איגע־ ט־־גע א־גטע־עסן, װעיכע ־־רן אן ארע קאראג־סט;, אן אוגטע־ש״ד. עס זעגען אכע־ פאדאן ספעצ־פ־יטע קאיאג־סט־יטע ״ד־יכע א־גטע־ ־עס;, ײערכע טוזן כא־ענטפע־ט װעדן או־- א ״ד־יט־נעזעי־יטאכט־ יעכן א־פן. דע־צו נעהע־ט ד־ פ־אנע פון דע־ אגטװ־קרוגנ פון דע־ ־־ד־־טעד קאראג־זאצ־ע, ד־ כא־ט־יד־ק־גנ פון ד־ קאיאג־םט־יטע א־ג־ טע־עסן רנכ־ דע־ ־ק״א, פאדיט״דעגע עג־ג־ם כון קאראג־םט״טע־ דערצױננ פ־ן דע־ ־ונגט, צו װאס טען דאדף האכן א באזונדערע ״ד־יטע אדנאג־זאצ־ע. דעד דאז־קע־ קאנפי־קט צװ־־טן א־דעא־אנ־יטן א׳־ן;עזעציעכן קאאפעראט־װ־זם און קאגקדעטע ״ד־יטע קאיאג־סט־יטע א־נטעדעםז צ־ט זיך װ־ א ־ויטעד פאדעם דו־ך דעד קאיאנ־סס״טעד ״די׳טעד נעזער״טאפטיעבק״ט פון ד־ יעצטע עטיעכע ־אר, א־ו־םדופגד־ק כסי־־־ דיקע קר־ז־סן און ׳טט־ערגד־ק ־עדעזס טאי אין א סכגה ד־ עקוז־םטענץ כון דעד קאיאג־סט־־טע־ צ־עגטראי־אדנאג־זאצ־ע, ד־ ״כ־אטעג־רא— אנ־א־־א־ א־ן כועגאס־אײדעס. כא־אן א טאתע־ פאקט: צװ־״טן ד־, װאם האכן נעקעטפט קענן דעם פ־־נצ־פ פ־ן א ״ד־״טע־ קאיאג־סט־יטעד ארנאנ־זאצ־ע אוי האכן יט־ע־ ג־יטט דע־פ־רט צו צעכ־עכן ר־ ייד־״טע ״פ־אטערג־דאר״,;עפ־גט ז־ך א כאקאגטע־ צ־וג־סט, כעת אן אגדעדעד קאראג־סט״טע־ ט־ע.־, ײערכע־ ק־טט פון ד־ קד־יזן כון דעד אס־ט־ראצ־ע, קעטכט ׳־טטאר און א״זן פאדן ק־ום פון א כאזוגדעדער קאיאנ־סט־יט־ קאאפע־אט־װ־סט־״טע־ ײד״טער אדנאגיזאצ־ע. ד־ ״קװעגטעג־קעס״ און ז״עדע עקאגאט״טע אניטט־איטן יזענען ד־ כארעכאט־ם כון דעד כועגאס־איידעםעד קהר,־. אב־סר טיירן ז״ ז־ך ט־ט דע־ טאכט ט־ט ד־ פ־דעד פון ד־ יאגדםי״ט־פאד״גען א־ן פון ד־ יטורן איון תרטוד־תודהס — װו רי ״םא־ב־גדויננס־אםיצירן״ זעגען װ־דעד קװעגטענ־קעס. ג־יטט די הינע ״דן פון אוגזער קיבוץ ק״ן א״גה״טרעבן טיפ. סאדאן א־נעגמ־גע-־ נעכו־דעגע און א נדויםע־ ט״ר פ־ן ד־ א״ננעװאגדעדטע װעטעס יטפדאך א־ז שפאג־ש. פאדאן ׳טפאנ״ט־דעדגד־קע, װאס ,יזא־ן ג־יטט ק־ין יטום כאצ־וגנ צו ײד״ט, א,־; פא־אן אזערכע, װערבע רע־ז און רעבן אין כ״דע יט^־אכן. פא־אן או־ך א קקײגע נדופע, װאכ האט גאך דעדהארםן רי דום״טע ׳טפ.־אך פון דעד ארטעד היים. םא־ צ־א־אנ־־ט;עגוטען ב־רדעמ דאס אירנעגט־געד א״טכגז־׳טע יידגטיפ א;עזעי־טאפטקעכן ק־בוץ, אדעד א ״קאיעקט־װ־טעט״, װ־ טען זאנט דא, א ק־כוץ, װעיבעד א־ז פאדכונרן דורך נעװ־סע נר״כע עקאגא־ ט״טע פונקצ־עס און דורך א נעפ־ר פון גאצ־אגארעד צוזאמעגגעהע־ ״ק״ט, כאט״ט ראם דאז־קע נעםיר פון צוזאמעכנעהער־הייט װעדט אכט טעד אדער ור־ג־קעד כאיטדעגקט ־ודך נרעםעדע אדער קרענעדע יאנדסטאגיטאפמרעכע צעט״רוננע;. ױי\ ואאיאזאט פוינז או\ אױפ־ ררזזן באןװזסי דנור?יבוץ ר\רך רזור ייריטוער טופראך. דעד ״ד״טעד ק־כוץ אין אדגעגט־גע אוגטעריט״דט זיך פון אג־ דע־ע פרעטדע דא אין ראגד דודך דער פא־יטײדגא־ט־ק״ט־ פון א־ד;עאנדאפ־״טן אפיטםאם. ם־ר כירדן דא א נעזעדטאפט, װעפעס מ־ט־;ר־דע־ קוטען אדעד ׳טטאמען פון פאד׳ט״דעגע רעגדעד און פ־א־ װ־גצ;, און ט־ר כ־רדן דאך אן א״נהײטיעכן נעזערשאםט־רעבז ק־כ־ץ — ט־אץ פאר־ט־יטע, גאצ־אגארע, ,־ער־נ־עזע און אפ־יי יגיפ־אכ־עך־ה־יט־־עיע אוגטער־ט־־דן. א־ן דער דאז־קע־ כאצױגנ קע־ גען יז־ך ט־ט אוגז פא־נר״כ;, אכע־ גא־ ט־ירװ־יז, רי דייטשן. אבעד ד־ ד״ט־טן קוטען נ־־טט פון איז״ פ־ר יענדעד װ־ טיר, זיי כ־רדן נ־שט אזא פעסט־צי־זאטענכעכוגדעגע נעו־עי־טאפטיעכע א״גה״ט װ־ מ־ד. ס׳א־ז װ־כט־ק צו כאטעדקן, אן דװקא א־גאג־זאצ־עס םון עקא־ נאט־״טן כא־אקטעד נ־כן דער ״ד־־טער ־.עזער־טאפטרעכק־־ט א־ן אד־ נעגט־גע א־ר כאזוגדערן כא־אקטעד און או־םדדוק. ט־ד האכן דא, א־ן בועגאס־א־־דעס און אויף דעד פ־אײ־גץ א דיי ייר־שע געזער־ ׳טאפטרעכע כאגקן און האגדרם־קאאפע־אט־װן, װערכע כ־ריז א יטטא־קן גאצ־אגאר־דעדהארטגד־קן כח און א יטטא־קע מח־צד קענן אס־מ־ראצ־ע. ד־ דאז־קע עקאגאט־יטע אדנאג־זאצ־עס א־ן א־כ־ םט־טוצ־עס ב־רדן א״נגטרעך דעם ־סוד םון אוגזער נעזועייטאפטיעכן רעכ;, און זיי כאיטט־טען עם די פ־רוגנ און דעם נאגנ פון אונזע,־ע קהריטע און ת־רטודעיע א־נםט־טיצ־עס. ד־ רע־מאגטע האגדים־פאאפע־אט־װן זעגען ד־ אג־טטארטן םוז ד־ קי״נע העגדיע־, װעיכע האיטן נ־יטט ק־־ן אפעגע;עװעיבע־, גא־ ז״ טראנן אדום ז״ע־ סחודה צום קוגה און פאדקו־פן או־ף מאגאט־ יעכע אדע־ װעכגטיעכע ־אטעס. דאס זעגען ד־ ״קװעגטעג־קעס״ װ־ מען דופט ז״ דא. אזערכע קאאפע־אט־װן פ־ן קװעגטעג־קעס זעגעז דא כמעט א־ן איע נדעסעדע ״טטעט פון יאגד. א־ן כועגאס־א־־־עס זעגען פא־אן ד׳־־־ אזערכע קאאפע־אטױון, פ־ז װערבע צזױי זעגען נא־;דו־סע סחודה־מאנאז־גען — ענרעך צי ד־ נ־ו־סע ״װא־ן־ ד־־ועד״ א־ן כע־ר־ן אדע־ ײ•;. דעד ״קװעיגטעג־ק״, װערכעד א־ו א מ־טגריד פ־ן דעם דאזיקן קאאפע־אט־װ, ־ט־קט ז־יגע קוג־ם מיט ז־י ׳ט אן א־דע־ א־ן דאם ׳טותפו־טע װארן־הויז, װ־ ז״ כאקומען װאס װ־ין א־־פן ח״טכון פון ״קװעגטעג־ק״, און דעד יעצטעד קאס־ו ז־ך דאן א״ן דעם כאט־עף פון דעד ־עכעכ־גנ (פאדיטט״ט ז־ך מ א יטטאדקז עודף) א־ן מאגאטיעכע דאטעס. ד־ קװעגטעג־ק־עס און ז־יעדע מיטא־כעטעד, ד־ אזו־־געדופעגע ״קיאפע־ס״ (דאס זעגען ד־ אננע־טטעיטע פ־ן ר־ קװעגטעג־קעכ, װיעיכע ניעכן ״קיאפן״ א־ן ד• ה״ז־עיר מ־ט ז״יע־ סחו־ה א״־ן װערבע א־כיעטן א־־ף פ־אװ־ז־ע) כ־רדן צוזאמען א נ־־פיע פון יעקאגאמ־־טיע־ אפה־עגנ־ק־יט און פאדבוגדגק״ט. עקאנאמ־יט אפה־עגנ־ק פון די קײיעגטעג־קיעס ז־עגען א״ך;עײ־ס־ע א־גדוסט־־ען, זו־עיכ־ע נ־עפ־ג־ען ז־ך דאס דוב א־ן ייד־יטע העגט, װ־ ד־ א־גדוסטד״ע פון א״זיעדגע און בדאגועג־ע כ־עטן, ד־ ,הארץ־מ־עכר־א־גדוסט־־־ע, ד־ קר־־ד־עד־ און װיע־ט־א־גר׳־סטד־יע (־טטוכ־ארכעט) ־כדומה. ד־ קװעגטעג־קיעס כ־רדן א־ן כועגאס־א״־עס ד־ ׳טטאדקסיז־ע עקאנאגי״ט־אדנאג־זידט־ע ״ר־יטע נרופ־ע. ז״ טדאנן א־יין זײ־ע־ ־׳־.־פעה ג־־טט ברו־ז א־ן ד־ אגדעדע עקאגאמ״טע א־גסט־טוצ־עס, װ־, ־גרטי, ד־ ־יד־־טע באגקן, גא־ א־־ך א־ן די נעזעריטאכטרעכע איג־ בט־טוצ־עס, װ־ די חבדה קד־־צא, די ״עזרה״ און אגדערע, עוערכע ז״ כא־יע־יטן אפט און אפ־יו ניעװ־םיע קירטודער־ע א־גםטיטוצ־עכ, װ־, ימ־טר, יטורן א-ון תרמוד־תו־הס;יעפינען װך אוגטער ז־״ע־ ־•טפעה. נ־עװען א צייט אויך, ײען א נעװ־םע אידעאיאג־׳טע נדופ״ ־וגנ, ד־ אדנאנ־זאצ־יע פון ״התאחדות״, ״צע־ד־־צ־ון״, האט ו־ך;ע־ יטט־צט דעד יע־קד או־ף אן ער־עמעגט פון ױגנע קװעגטיעג־קעם.