Literarishe bleter · 1933-02-03 · 6 (3.2.1933) · p. Seite 83

ז״ט 83 הי,~ט? אזא;רויםן כיאן, װאם מ׳פראװעט אים איצט זיין הונרערט־ יעױ־הן :עבורטסט?);! — דער באראן, פייז קינד, איז אויך געװען א קרבן םון ז־יז צ״ט, רע־ מענטע א־ז נ־יצט א־ן ת־ין מזאדיקער •צעה נעבו־רן;עװא־ן... דער ־יד ם־מ דער נאבעעער נשביה האט צוריק מ־ט 40 יאר בא־טראבט אוטצוקערן ט־ט זיינע ט־ר־אנען דעם ייד־שן םאיצק זייי •־.־טארץ, דאבן א־ם פאר פ־אדוקטױו, אגריקורמ־װידן, אינדוםמריא• י־ז־ר;. װען ס׳קודט ד־ר אײס דע־סאנען י.י־ן נאדען, םיר איך אין ז־ך ־יאת־הבבוד צו דעם פענט״.־;. אבער א־ן ז־ין פר־װאמ־יעבן האט א־ם דאס דזר נ־יסט;עד־נמ... און א־ן ברר־זאבן א־־ך, אי־דער, נ־־סד. א גרו־סע־ ״ר נעװען, נאר ער האט א םריינעם רור געטראפן. ע־ א־ז נעיעטרויברט נעװארן מ־ט געט־ינע דעגטידן... די מ־ריאנען זייגע, װערבע ער האט מא־ן ייד־שן פארק נעראזן, זיי װערן צער־נען, אויפ־ געפ־עסן, או־סנעזיו־פן ם-רן ד־ באאדטע די דםונ־ם... און או־ה דזרות, אויף יספעטעד װעט זיין;אדען נ־יסט דערםאנט װערן אפ־רו... א פא־ טו־ונט קאראנ־סטן א־ן ס4 ־אר צ־־ט! װ־ קר־ין און הרעגרעך ראס א־ז!! ה־ינט או־ף װאס פא־ א יםודות ז־ א־ז נעיטטערט... פ־אצענמ און נ־עװארט, פאר־צ״, אדאפטר־־בענ־יסן פון פעייד, ד־ט באבא־... — האט דע־ ארטעד;עקרעבצט. און אזו־ ׳סדועסנד־ק זענען ז־י אננעש־דען צו רע־ קאיאנ־ע. קאראנ־ע דאו־־ס־א היריס, 1932. ד־דב־ ארפע־זאן א־ז;אך עד־ה־ום א טעט־קער ארטעד, ם־ט ־ו:;ע, נא־־־זננע ׳סעפער־יסע בא;ע־ן, אזץ או־סע־ ז״נע יסוין ארז־ס־;ענעבענע דר־י בענד, ״דרי־ם־ק ־א־ א־ן ארנענט־נע״; א ראדאן און א״נ־קע ד־אדעס פונם ־ידייסן קאראנ־םט־שן ׳סט״נע׳־־רעבן א־ן ארנענט־נע, האמ ער נאך אין זיין פאדדענ א סך, א םך קערנדיקע און הא־צ־קע דעי־צ־ירוננען, װערבע אטעדען ד־ט פיסטות, פארקס־ ט־טרעבקייט און א ריבער קאראנ־סט־יסער חן ר־נט או־ף ז־י צעגאםן. ז״ן דר־צזז, װאס א־ז אב־סר ארט־פעטער־׳ס פאבט ז״ נאך ריבע־ א־ן אננענעפע־ א־ן אונזערע או־נן. דאס ״ד־יסע ארנענטינ־ע האט ב־י א־ר אנהויב דאם;ריק געהאט, אז צו א־דע בדענן זארן ז־ך אדיבע־יס־פן מענט־טן, װאם זענען נאך נ־׳סט צו יסטארק באװאקסן נעװארן ד־ט דעד ׳סארעכטם פון דעד א״־אפע־יסער ה״ם; עס זענען געװעזן ױננע־רייט, װערכע, א־־בער־ מ־עטנד־ק ד־ יסװערן פון דער נײער ע־ד, זענען זיי בארד םימ זייע־ אודד־טרבאדק״ט געקודען א־ן קאנטאקט ד־ט דער עקזאט־ק פון דעם :״עב 'אנד. ז״ האבן;עטראנן א־ן ז־ך דעם א״נענעם ערנט און אריין אננעװ־זן, אן ־סום אפט־ופסות, אויף ז־ך — האבן ז״ א:גיד הויבן, בדעט פון א נ״עם, אייגענעם ״בראיס־ת״, הנם נעװיסע או־סע־רעבע היספעות, האבן אודבאדערקמ פא־ ז־יערע א״ננגע אוינן ז־ך פעסטנעװארצרט א־ן זיי און :א:ץ אפן א־ו־םנעזוננען םון ז״ע־ע יסורות. צו דער ע־יסטע־ עפאבע נעהערן אזערבע טאלע־״טן, װ־: אהרן בדאדסק־, יש־אר הערפמאן, :ת ׳װ־טאר, ברוך בענדעדםק־, אבא קרי־;ע־ און כהסה פױט־סעװםק־, װערכע האבן, ־עדער אויף זיין אופן, אר־תנעפ־רט א־ן דעם ייד־״סן יסאפן דאם;־יע, ראק:ד־קע, ם־מ װערכע עס א־ז פול ד־ נייע, זונ־קע םביבה, װאם האט ז״ע־ בלוט, װ־ א־בער־;ענאםן, און ז־יערע נע־װן עמם־נדרעכער נעדאכט, גר״ט זיך אנצו־ רענן מ־ט ד־ נ״ע םענטידענטארע ׳סט־מונניען, װאס זענען אזוי בא״ ראקטע־־םטי׳ס און א־ינן פאר רער היגער סב־בה; זיי זענען ׳סײן נעװארן, אפשר צו־פאריס־כורמ מיט דעם אפױם פון האניק־זיסעד, הארוצ־נידטע רייד. בלויז אן איין־און־א־ינצ־קער האט זיך אפ׳סר םון ז״ או־סנעט״רט מ־ט דענרעכעד גבורה, דאס א־ז געװעזן — מיסה פ־ננרסעװםקי, װערבער האט צוזאםען מיט זיין נעזונטן ״בעםאראבער״ ״טאטע־םאמע״־ר׳סון, אויך איבעדנענומען רי א״גגטיםרעכע זאהנ־ ראזקייט און װ־רדקײט םון דעם ארגענטינער ״נאוט׳ס״ (איינגעבו ־ .־ענער), און נעראזט צעחוא־ען זיין מוזע אויף די נריװעם םון ״פאד־ פעראם״ און ״טא׳־טעגטאר״ און א װירדעד, עקזארטידט םון רעם לױזסו־אךיסוס בלעגוסר װוז. 6 ןדגו׳.)— — װאס א־ז-עפעם מ־ט דיד, דאן יעאן? ד־ יס־פן דיינע זענעי ד־ר אונטעדנענאננען? װאם? — ס׳איז הימט יארצייט :אך זיין פערעלען, — ואגט דער יספיד, — דיר דארפן םאקע פארן א־ן קארא;־ע אד־ין, ס׳װע־ט יספעט... — א־ר װעט פ־מפארן פ־ט אושז, רבי דעה, — בעט א־ם דאי יעאן. — ד־ קריי:ע װעט אייין ט־עפן ד־טן קאד־אן צוריק. ם׳א־ז או־פנעיסט־נן אין או־טא, ד׳ כ״סה האט נעזעצט ז־ך;עבן יסאפער. י— א־ק האב ר־ב צו רעדן ד־ט דעם ױננ, — זאנט ער. — װאם פאר א פעטע רייבע ע־ד, א־- קא־אנ־סט;, פא־דאנט,— זאנט דער רו־טער, — און דא־ א־ז :אך װ״נ־ק ־יד־יסע קאיאנ־סטן א־ן א־;ע־.ט־נע םא־א;. פארװאס א־ז עס אזוי, ־ב־ ד־סה? — װ־יר ם׳א־ז א יסװערע זאך, ד־ קאראניזאצ־ע, מ״ן קינר. ז״ער יס״ער! ס׳א־ז פאראן א םך דנ־עות. עי קען עס דען א םענט׳ס־ רעך פויר או־סרעד;, צ־ קען עם א פען א׳י־סיס־־יבן די צד׳ות, רייר און פײן, װאס ד• פ־אנערן, ד־;ר־נדע־ פון רעם אנ־אר־י׳סוב א־ן ארנע־״ט־נע ׳זענען או־סנע־סטאנען? ־עדער ־ספאן ערד, ־עדע ד־דערקע זאדד, יעדעם יסטעזשקערע, יעדער םויעפקע א־ז ד־ט דפ־דות :פיס אננעקומען,;ייסט איעדעד דענט״ס האט די קראפט, דעם אויםרויער איבע־צוט־אנן און ברייבן דערב״... — אזוי פ־ר האט א־ד נער־טן? א־־ האט דאך;עהאט א באדאן ם ש ה דנד עיסעד א דוד ײדישע אין ז־ין באד״טנד־ק טעטואדן־װערק, ״ה־ייםיק יאר אין ארגע:־ ט־;ע״,;־ט אונז פרדב־ ארפערזאן, א״נער פון די ע־־סטע אקער־ בו־ע־ און יטרייבער־פיאנערן אין ארנענמ־נע, א •װונדעררעך ב־רר פון אונזע־ ״ברא־ט־ת״, װאם האט זיך אננעהויבן םיט ״עבורת אדדה״. דאס דאזיקע בוך האט אין ז־ך דאס באזונדערע און ״:;־ ארט־קע, װאפ א׳־נענט־נע טראנט צו איפ א צו־סטייער צו דער ייד־־ ־סער ר־מע־אטו־ א־ן דעד נארער װערמ. מרדב־ ארפעדזאן, װ־ ער פא־ענטפערט זיך אין דעד הקדדה צו ז״ן בוך, פדעטענדירט נ־׳טש ״;־׳סט אויד• קיין ריטעדאטוד״, ״;־•סט או־ױ װ־םנ׳סאפט״, ״און אװ־;״סט אויף היסטאד־ע״, װאם זעע דען איז עם? עס איז באטת, א־ ר־טעראמור, א־ ה־םטאריע און עם א־ז א־בערהו־פט א געזאננ צום רום פון דעם םברן, דעם ײד־יסן סענטיסן. א באזונדערער צופאל האט נעדוזט פאם־דן, בד־ דאס דאז־קע בוך זאר פאר ־ענער ז־יט־רענדער באקאנט װערן און אזוי :אך זאל דע־ ״ד־יסער ׳טרייבער אין ארנענט־נע קופען צום ער׳סטן םאל א־ן קא;טאקט ד־ט דע־ ״די׳סער קורטוד־װערמ. ה. ד. :אדבערנ, באזוכנ־ ד־ק ארנענט־נע, האט פ־טגעכוכלען א. ארפע־זא;ס בוך און דאס פא־ פורער;עדאבט. ה. ד. :אםבערנ האט א־ן איפע־זאנען;עפונען דעם ״ד־יסן ראב־נזאן קרוזא און עם א־ז ר־בט־ק. די בא׳סרײבוננ םון אונזער ״יסד־יבער־פו־ער״ קריננען װ־ רע;ע;ד;. אט װ־ ע־ בא״סרײבט װ־ אזו־ קאראניסטן האבן א־בערנערעבט דעם ע־יסטן טארפענמא— ד־ום־אדע־־קאנעד ׳סטודעם: ״ד־ זון, א צעקאיסדערטע, מ־ט א טונקל־דו־טרעבן רעבעי־־קארי,־, האט ז־ך אין דער ״ראנונא״ (אז־ע־ע) אדונטערנעראזן. דאם װאםע־ פונם זודפ, האט ז־ך װי אננעצונדן און האט אונז ארע, בי־ם ברע; ׳ספאצ־רנרע, באנאסן ד־ט א םיסונה־דאדנעם יס״ן. איי.ער דעם צװ״טן האבן ד־ר ז־ך אנגעקוקט ם־ט יסרעק און;עפאריסט א־יף ׳סטום־ר׳סון ב״ם ארט־ט׳שקן אױדיאנער, זואס האט ז־ך ב־ז צו או;ז צונע׳עראנן. ער האמ אויף די ״קארפאם״ (:עצערטן) נעוו־זן און דורך זיין ד־מ־ק צו פאר׳סט־ין נענעבן, אז כי־ר זאלן ג־ין אהין ז־ך דארט באהארטן: — ״טארמענטא!״ (׳שטודעם) — האט ער פאראומערט נעזאנט — ״טארמענטא!״ און מ־טן ,,אנט אננעוויזן ׳,< סערב־זײט. ד־ר האבן נעאיירט און א־ן ד־ נעצערטן נענאננען. באלר א־ז פינצטער געװארן און דושנע ה״ם, מכדס א׳ו־ף דער־ יסטיקט צו װערן. םון װייטן האט זיך נעהעדט א םין רויש, װעדריל װי עס װאי׳טן אנגעקוסען ריזיקע חילות״. שדײפעד איז ארגענטיכע