Literarishe bleter · 1933-01-27 · 5 (27.1.1933) · p. Seite 73

זײט 73 דיסיבגאריביוז גדוזסימר וץמי. 5 ןפג*) אין זײן הײםער, ןירגאנישער םארליבנמײט גר״ט מוחא־זװ־זײן זײן פרוי פאר איר פאראט. װען ער דעדזויםט זיך װענן אומנצייז, צויםם ער ברעננען עדות, כדי איר, רעד פרױ, צו ראטעװען... אין מאנס אפװעזנהייט העננט זיך די םרוי אוין*; מימ איר צעצטן אויםגע׳מרײ: — דו! — פארבינדט זי זיך םיטן ״דריטן״ אין דער אײבײזײט... די דריטע דראםע ״דרײ פרויען, װאם האבן ציב נעהאמ״ — איז צויט איר דעאציםם־שן מאסשטאב און כאראסטער ענצעך צו דעד ערשטער דדאםע. דא, אין רער דראמע, באגנוננט זיך שוין נישט דער מחבר טיט גוםערירן, אבער אצנעמײן באצײכענען זײנע העצדן; רא האבן שוין די פערסאנאזשן צו שטיקצעך נעסען! די צענטדאצע םינור אין דער דראםע איז דער 30־יאריקער םאר־ שער און נעצערנטער, ױסױ רוססא; דער דאזײזער רוססא, בײ װעטען אין הויז עם הערשט א ״פײנצעך־אפנעהיטע, אבםאלומע ארדענונג״— פיצט דיך געםאננען, װי א פציג אין דער שפינען־נעץ. די דאזיקע ״נע׳ן״ — דאם איז זײן יוננע, םזצבצוטיקע םועי, עצזע, װאס רויבט מ־ט איר םרו־אישסײט אװעה רי קאנצענטרירטס״מ, װאם איז אים, ױסםן, נויטיה צו זײן עהזאקטעד, שעפערישעד ארבעט. דוםסאס ״װיסנשאםטצעכע״ אידעע גרענעצט זיך סיטן זוכן א קװאצ םון צעבן (בײ דער זון) םאר אונזעד קצײנער ערד; דעם דאזיקן נעדאנק װידמעט ער זיך — איננאנצן! די םרוי, עצזע, צײדמ דערםון אבע- שרעקצעך; ז־ איז דאך א םרוי, און זי םיצט זין-װי זי זאגט עם אצײן — בײ רער עןרד א םך בעסער אײדער ב־י רער זון... (אנצו־ הערעניש אויםן םאנם אידעע). אינם עננן קרײז םון טאן און וױיב ׳דערשײנען באצר צװײ נ״ע םדויען־נעשטאצסן: הענריעטע קארא און איר א םך ײנגערע, 20־־ יאריקע שװעסטער, אםתר — בײדע םרײנדינם רי רוםסאם. הענריעטע איז נישט נצײכניצטיק צו ױםםן; איר םאםצינירטקײט םאר זיין, ױםםס, אידעע נוצט זי אוים װי א טיטצ אויסצודריקן אין עצזעם אנװעזנהײט — אירע געםיצן. עלזע רערםיצט דעם םײן און זין םון הענריעטעם דעקצאמאציעס; צװ־שן רי בײדע פרײנד־נם נעמען באצד שצאגן די אומזיכטבאדע םונקען םון דער אײםערזיכטישפאנוננ. רוםםא םארבאדגמ נישט זײן קעגנזײטיקײט צו הענריעטען; ער דארף, זאנט עד, דעם ״חושים־טאנץ״ םאר זײן אדבעט (אצוזיע אזיױ הענ־ ייעטן); נצײך נאכדעם איז זיך די פאראסוענע׳, באצײדיקטע עצזע נוקם אן איר רױואצין: ׳זי ברענט איר די אוינן אוים... זי מאכט, װי זי אצײן זאנט, א טין ״װיםנשאםטצעכן עקםפעריטעגט״ םיטן מאנם װן._ אין צװ״טן אקט װוינען שוין די בצינדנעװאדענע הענר. און רוםסא צוזאמען. הענר. איז א קצוגע, באדאכטע פרוי — זי םארשטײט און םיצט — םאמים די נעםאר, װאם איר בצינדקײמ טראנט םאר דער ציבע, און מיט אצע אירע אינםטינקטן קצאסערט זי זיך אן ױסםן; איצט איז זי שוין :ישט די הענריעטע, זואס דעקצאמירט אזוי בא־ נ״םטעדט װענן רוםםאם אידעע, איצט איז זי א בצינדע, טראגישע םרוי. רוםםאם פײן װאקםט אוםגעהויער; דאם איז דאך פונקט דער היפוך, װאם ער האט דערװארט! נישט צוציב דעם האט עוי דאך םון זײן צעבנס־קרײז זײן עדשטע פרזי םאריאנמ!.. אין זײן םטיכישעד נו־טװענריקײט צום ״חוש־םחמאנץ״ םאד־ בינדט ױםױ זײן נעמיט מ־ט הענר. צעבםנצוםטיקעד, א־ם םארנעמערנ־ דיקער ױננעד שװעםטער, אםתר; צװײ םרויען(װאם האבן ציב נעהאט) האבן שוין זײעד טראנישן חצק (פאר דער ציבע) באקוםען: ע5זע זיצט אין תםיםה םאר איר אײםערז־כט־טאט, הענר. א־ז בצינר און פאראטן... אין רריטן אקט דערװיםן מיר זיך דורך רי ־עפציקעס צװישן ױםױ, אםתר און וזענד״ אז עצזע איז דורכן נעריכט םרײג׳עשפראכן. םון צײט־צו־צײט באװײזט זי זיך טאקע, עצזע, א־ן ױםםס נבוצ. דער פאראט הינטער הענר. פצייצעם װערט קאנט־נואירט; יאויך אסתד דעקצאטירט שוין אםן און ברוטאצ אירע ״דיפיראטבן״ םאר ױםםם א־דעע. הענריעםע םארשטייט און םיצט אצץ; ז־ פ־װומ זיך ראטעזוען אן דעם, װאם װאקסט — פון ױםפם בצוט — אין אי־ר צײב. * אין זײנע רראטען האט דאװיטש נעבראכט צום טראנישן אוים־ דרוק די אײביקע און צונצייך באנאצ־נעװארענע *־אבצעמאטיק םונם בירנעדצעך־אריםטאקראטישן, גרויםשטאטישן (אײראפעישן) םאםיצ־ ־ען־צעבן. ראװ־טש האט אין זיינע דראמען נעשטדעבט צו נעםינען (ב׳עםער: צו אנען!) דאם זינצעכע, ראם נאקעטע און רעפצעקםיװע איז דער ציבע צוױשן װייב און םאן. ראװימש רערםירט ראם םאם.־צעבן נעהײםניםםוצן זעצבםטםאדד און םון זײן איעענעם ״קוםען אויןי דער װעצט׳/ — כאפט ער רעם זעצבן פערצסוטערנעם רעזזאצזוער, םיט װעצכן זײן צוציב םרויען קראגס־נעװארענער ברודער האט זיך דערשאםן, אזן ער םארשװינדט טיט אים אין דער נאכט... אין דדיטן אקט טרעםן םיד די צעבראכענע עצטערן אין טראנישן פצאטערן און זוכן דעם זון; דער זון קוטט מיט דער ״אוםבאקאנטעד״; ס׳איז םריסטע, באנינענדיקע שעה — און א־ן דער דאזיקער שעה, א־ן דער נע׳הײםנ־םפוצער אנװעזנהײט םון דער דערשצאנענער םו־וי, רער ״אומבאקאנטער״ פאדערמ דער דעפרימירטער זון, זי די אומב״ זאצ אים זאנן, צי האט זי אים, דעם זון, כאטש א צענטע טײצ ציב, װ־ ער — זי? װען ם׳קומט א־ן שט־צ־נעפרעסטן נעװײן דער אום־ באקאנטערם תשובה: — נײן, דערש־סט רער ז׳ו׳ן אי זיך, אי די פרוי, װאם האט אזא טראנ־שע, דעםאנישע ראצ א־נם צעבן םון זײנע עצטערן געשפיצט. רער אייננעבראכעגער פאטעד שרײט דאן — דודך היםטערישן נעצעבטער און נע׳װײן — ארוים די נרונט־אידעע אין דער דראטע: — צו א נײעם צעבן דארױ םען איבער טת־ם נײן!.. איצמ, װען ד־ פארקערפעדוננען פון דער דײנסמעד ציבע און פונם האס זענען טו־ט, — שטייט נארנישט םער אין װענ צו א נײ צעבן... צויט איר מאט־װ, כאראקטער און םטרוקטור נעהערט ד־ ערשמע ר־אמע צו די רעאצסטע אם׳םר אינם בוך ״וױיב און מאן״. םון אן אנדעד מין א־ז די ררײאקמיקע דראמע ״ציבע און טויט״. אין דער דאזיקער דראמע טײצן זיך באזונחערם אױם רי אירעאצע, דיכטער ש־ װיזיאנער־שע מאמענטן, װאם קומען צום אױסררוק םײ אינם כא־ ־אקטער םון די העצדן, סײ אין דעד אקציע, װי אויך אינם צ״דנ־ שאפטצעכן םטיצ און אין דער פאעטישעד פראבצעמאטיק םונם װערק. אויך אין דעד דראםע ם־רט אונז טצך ראװיטש ארײן אין אן אפגעזונדערטער, רײך־בירנעדצעכער םאםיציע׳ן־נעסט בײ א דאקטער־ ג־נעקאיצאנ; אין דעד דאזיקער קאםםארםאבצער סאםקציען־נעםט צויערט אבער — םארשמעצט — די ניפטיקע שצאנג סון א״םערזיכט און םאראט: דער ד״ר איז חושד זײן שײנער, רײצנדיקער פרוי אין אומטר״שאםט; ער איז נישט זיכער, דער ד״ר, צי געהערט אים די פרוי זײנע אױך מיט איר געדאנק: ראס פײניקט און באאוםרויקט אים :םדר... און כדי װך סון דער פײן אויזי א טײצ כאטש צו באםרײען— צװיננט ער, דער ד״׳ר, מיט ״הונדעדט*־אצענטיקער רעכט״ זײן םרוי, זי זאצ א צװײטן מאצ שװאננער־װערן (אײן קינד, א מײדעצע, — שוין דא). די םרוי איז מסכים; םיײוױ נעהערט איר נוױ אויםשציסצעך דעם מאן, אבער דערפאר איז איר נעדאנק דורכוים םיטן ״דריטן״, װאם דארױ באצר דערשײגען. אין דער רנע, װען מאן און וױיב נרײטן זיך אויסצופירן זײעד :אשצוס, קוסט םען םון א װייטן דארף דוםן דעם ד״ר צו א שװערער;עװינערין. ם׳העצפמ קײן תירוץ נישס — דער אומבאםרידיקטער ד״ר מוז פאדן, ם׳איז רי הײציקע םציכט פון דײן ״פארשאצטענעם יארוױ״. נאכדעם װי דער שציםטזצדיקעד ד״ר פארט אװעק, דעדשײנט דער ״דריטער״; ם׳קוםט םאר א צעננערער, צײדגשאםםצעכער, טיםער נע־ שפרעך צװישן רער פרוי און דעם ״ח־-יטן״; םונם דאזיקן נעשפרעך דר־גנט ארוים די אירעאצאנישע אײנשמעצוננ — ראװיטשעס — אין דער ה־אסע. נאכן :עשפרעך פאדשװינרן בײדע — םרוי און ״דרי־ טעד״, — כדי נעם״נזאם דודך דע>- ציבע ״אין מו־ט ארײנצונײן... אין צװײטן אקט װערן מיר אייערנעטראנן אין א זוניקן יהאטעצ־ צ־מער, בײם ים; דא, אין האטעצ, שפיצט זיך אפ (אין א צעננערז ־־אצאנ) דער א־דעישער און פםיכאצאנישער נעראננצ צוױ׳שןן דע־ פרװ און דעם ״דריטן״; די פרוי ש־פי־ט די נרויצ׳יקײט םון סױס: א־־ ציט נװאצדיק צום צעבן, צו דער םאםיציע, צום קינד, װאם זי דארױ צוציב דשר ״א־דעע״ םאדצידן. דער ״דריטער״ איז אפער קאנ־ סעקװענט; ער האט פא׳■ דין באשצום אויםצוצײזן זיך דורך דער ציבע אין טויט־ארײן אצץ אװעקנענעבן. צסוױ נעצינגט אים דעד פרוי איבער־ צורעדן. אבער װען ם׳םאצט חער רעװאצװער־שאס, נעציננס דעד םאנ־;ו־נ־שער פרוי זיך צו ראטעװען, און ער, דער ״דריטער׳/ פאצט טו־ט... אין דדיטן אקט קוםט אויױ דעד םאראײנזאסטער םרױ די נרו־סע ם־יז און חדמה; זי קאן נישט םאדנעסן די נרעססע שסאצץ צו שטארבן טיטן םאן, װאם זי האט םון אירע חענט אדויםנעצאזט... באצד קוסט אויך רער צעגיסיטער מאן, דעד ראסטעד; ער איז