Literarishe bleter · 1933-01-27 · 5 (27.1.1933) · p. Seite 72

ליזטראריפנע בדטםטר נתז. 5 ו*45.) זײט 72 פאםיליעז דראכועם אן א־נעררעכע.־, א פםיכאיצאני׳ע־סאראר״טער, אײדער אן אויסער־ ילעכער, א דינאםישער. די נעשטאלטן אין ראװיטשעס דראםען ־אנגלען זיך כמעט דורכוים טיט זיך אאײן, מיט זײער אײנענעם װילן און געמיט, םימ זײער אײגענער װאלונטא. יעדז״ט, עםאציעס, יצײדנ־ יכאפטן און איבעראעבוננען און נישט מיט די אויםעדיצעכע םאקטארן, װאם באשטימען ז״ער נורצ, זײערע פעריפעטיעס אין רי נרענעצן םון אב־עקטיװע מענצעכסײמן און באצױננען. דער ב־נא׳ל אין ראװיטשעס רראמען איז תםיד א ט־אנישער, א פאטארעך: אין ד• ערשטע צװײ דראמען שיםט מען זיך, אין דער לעצטע־, דריטער דראמע בצײבן די תעצדן צוזאמעגגעבדאבן, פאר־ לאשן — זײ װערן פאדצוירן אינם תוהו־ובוזזו, אינם כאאם םון ס־ביעקט־װן מאדאצישן אזן פםיכאצאנישן נעראננצ... אצע דדאפא־ טישע, פם־ב־שע און קינםטצעריש־אידעאצאנישע כחות אין די דרא־ מען װערן אויף אזא אופן אויפגעצײזט טראניש, םעטאפיזיש... א־ן דער עדשטער דראמע ״אהײם אין א הערבםט־נאכט״ םירמ אונז דאװיטש ארײן אין א בירגערצעך־אריסטאקראישער, נרזים־ שטאט־שער פאםיציע בײ א צערער; די דאזיקע פאם־ציע באשטײם פון: מאן, װײב און אכצניעריקן זון. אין אנהײב םון ערשטן אקט קוטט דער זון צזגײן אהײם און — היםמעדיש־דאם־נירט — םארטרויט ער דעם פאטער א םוד: באצד, זײגער נ״ן אװנמ, דארך ער זיך דא, אין הויז, םיט אן אוםבאקאנטער פדוי מרעפן. פון די ערשטע, הײם־געשפאנטע רעפציקעס צװישן םאטער און זון שײנען םאר אונז ארוים די געםיטער, כאראקטערן, לעבנם־דער־ פארונגען און פארהעצטעגישן צװישן םאטער, םוטער אזן זון; םיר רערפיצן די ״אטםאספער״ אין דער שטוב. דער פאטעד האט גארנישט ראקענן, דער זון זאצ זיך טרעםן טיט רער םרוי, אדרבא! נאר באצד אנטפצעקמ זיך פאר אןנז דער נאנצער ״פצאנטער״ אין דער דראמע: ם׳וױיזט זיך נעםצ׳עך ארויס, אז די פדוי, םיט װעצכער דער זון דארך זיך דא באצד טרעפן, האט אזיך א ״שט־קצ״ ש״כות צום םאן, דעם פאטער: פונקט םיט צװ״ װאכן צוריק האט ער, דער מאן, אין צעצטער, נרזיסער איבערצעבוננ — זיך מיט דער זעצבער צעש״דט... װען די טראגיש־נעציטענע טוטער דערקאנט בײ זיך אין הויז א־ן דער ״אומבאקאנטער׳/ װאם דער זון ברעננט צוםירן, איר ר־װאצין, — הויבט זיך אן דאס טראגיש־דראמאטישע נעראננצ: זי, די אומנציקצעך־באצײדיקמע טוטער און פו־וי, רי״סט זיך םיט אצע אירע כוחות נישט צו דערצאזן, אז די ציבע צװישן איר זזן און דער דעםאנישעד איופבאשאנטער זאצ צושטאנד־קומען... אין דער אפותזנהײט פונם צעדודערטן, דעםאסקירטן מאן, דעם ־ערער, װאם האט זײנע באצױננען םיט דער ״אוםבאקאנטער״ נע־ שצאסן מיט צען יאר צוריק, דאן, ותן זי, די אזםב״ אמ נאך זײן שיצערין;עװען, — דערצייצט די מוטעו־ אין א־ר נרויםן צײדן אזן צײדנשאפטפוצן מאנאצאג (ז. 54, 55) דעם זון דעם ״נאנצן״ טרא־ נ־שן אמת װענן דער אוםב. פרוי, װאם האט ם־ט דער קראםט פון איר ־וננער סט־כישער צ־בע דעם פאטער פון דער פאםיצ־ע ״אװעקנע־ ־ו־בט״, שאפנדיק א ם־נסטעי־ן, טיפן תהום צײישן ב״דנס — םאן און װ״בם — נשמות און נעםיצן. אין דריטן אקט װערט דער טראגיש־דראמאטישעד קנופ אין דער ד־אטע אויפנעבונדן; דער מאן אנטפצעקמ םאז־ דער פדוי דעם ״ריינעם״, נויטיקן אמת ותנן דער אבסטראקטער, פצאטאנישער ציפע, װאם איז במשיך פון די צען ־אר אנגענאננען צװישן אים און דער ״א־מבאקאנטעיר״. אבער די באצײד־קטע םרוי נצויבט נישט; א־ר באעװצט בצוט שטיצט נישט; זי צװיננט דעם זון ארויםצופדעםן ב״ם פאטער דעם נאנצן (!) אמת ותנן דער פאטאצעד, נעהײמער ציבע: זי טוט עם צוציב דעם, כדי זיך אנם מאן און אן דער אומב. םרוי ביז צעצט נוקם־צו־זײן... דער זין א־ז ביזן נרונט צעװאקצט; און װען ער דערװיפט זיך רערצו ד־ אםתע םיבות פון זײן עצטערן ברודערם ״מיאוסן״ און ם. גיעסייש/עדז^דבע מ♦ דאװיטשעם דדײ ם־• צויט זײערע דרא־ מאט־ש ־ קינםטצערישע באשטאנדטײצן, ס׳מ־ינט: פאבוצע, םט־/ סצעג־שע באדאםטערן און רעפצעקםן, — ם״ צויט זי״ער פארם, דיכ־ טער־שן פרינציפ און הו־כער קװאציטעט פונם װארט — געהערן ד־ דרײ פאמ־ציען ־ דדא־ מען פון ם. ראװיט־פ (״וױיב און םאן׳/ פאר־ צאנ ב. קצעצק־ן, װיצנע, 528 ז.) צו דעם מ־ן ־דאמאט־שע שאפוננען. װאם זית־ עצעמענס ־ז־ז דאם טראג־שע, דאס ־ע־א־שע און עטאציא־ :עצ ־ פראבצעטאטישע א־נם צעבן פון ד־ סצע־ נ־שע העצדן א־ן כא־ ־אקטערן... א־ן ראװ־טשעם פאם־ציען־דראמען אנטװיקצען זיך נישט קײן ם־טואציעם און נאראקטערן; זײ װערן צכתח־צה שו־ן;ענעבן א־ן די די־אמען אין זײער;אנצער ק־נםטצעד־שער און פם־באצאגישעי נרוים. ראװ־טשן גײט :־שט א־ן שאפן א קאנקרעטע דראמאטישע ש־גור, אן אדעקװאמע םצענ־שע ם־צ־ע; ראװיטשן :־יט דעיר ע־קר אין ד־אמאט־ז־רן פארשײדענע טיף־טראנ־שע מאמענטן, אידעען און פ־אבצעמען פ־נם פאמ־צ־עךצעבן: אים נײט אין דעד אנטשפרעכנ־ ד־קער, :אקעט־ד־כטעד־שער דעם־נירונג פון די א־יביק־טענטשצעכע באנריפן (ציבע, א״פעדזוכמ, צײדנשאפט, פאראט ובו), װאם זית־ מקוד א־ז דאם טראנ־שע, םװוערענע מענטשצעבע נעמ־מ און נעזויסן. די העצדן א־ן ראװיטשעס דראמען דעדן כםעט ארע אויף אײן און דעדזעצבע־, הו־ך־פאמעטישער, ערנםט־פ־יעד־־עבער, אינטעצינענ־ טער, ײד־ש־פרעמדדעבער שפ־אך, װאם אױ אן אויםדרוק נישט םון ד־ א־נדױױדועצע באראקמער־אײננשאפטן ז״ערע, נײע־ט — פונם םוביעקט־װן, א־דע־ש־קינםטיערישן און דיכטער־ש־פראבצעםאט־שן נח פונם ותרק. אין די עירשטע צװ״ דראמען: ״א הײם און א הערבםט (הא־בםט?)־;אבט (מ־טן;עי־אט־ענעם אינטערקעפצ: ״סרו־ע־־שפיצ־) און — ״ציבע און טײט״ — נעפינט ראײ־טש אפיצו נ־שט פאר נויט־ק אנצורופן ז״נע פערסאנאזשן ט־ט זיתיע צעניטימע, פעדזענ־ צעבע נעמען; בײ ראװ־טשן װערן ד• פערזאנען נומער־רט, אצנעמײן באצײבנט; ס׳קצעקט צטשצ: ערשטער, דר־טער, מאן, װײב, זון... ־אװ־טש;־ט;־שט ז״נע העצדן קײן בוצטן םאצ־אצן — אדער, צכצ־ הפחות,;אצ־אנאצן — שטר־ך; פ־ן א צ־פעצ־קן װאדט, א באמער־ קוננ א־ן טעקסט רערװ־םן פ־ר זיך א שטײנער, אז רער םאן איז א רערער (ערשטע דראמע), דעד — א דאקטע־־נ־נעקאצאנ (צװײטע דראמע), :אך אײנער — א :עצערנטעד, א פארשער, צי אפשר אינ־ זש־נע־ (דר־טע דראמע); ראװ־טש שטר״בט דערפאר אומעטום אין אפ־ש פ־ן זײנע דראמען אונטע־ ד־ ־אח, ד־ עצטע־ םון זײנע העצדן; א־ם נײט אפנ־ם א־ן אקצענם־רן די צ־בע — אין אצע אירע פאזן — בײ א בא־שמ־מטע■־, זיתר אפמ — קד־ט־שעד, עצטע־ סײ בײ מאי, םײ בײ דער פ־ו־. דע־ דאז־קער ק־נםפצעד־שער פאדוס פון באהאנד־ צען דעם ר־אמאט־שן שטאף, ד־ כאדאקטערן נ־ט דאװיטשעס ח־אמען צו אן אצנ־עמײן־מענסשרעבן, אפשו־, אנטראפאצאג־שן באראקמע־ און באדײטוננ. א־ן ־אװ־טשעם דדאמען א־ז דער קאםף, דער קאנפר־קט פע־ וזרך ראװיסיעי