Literarishe bleter · 1933-01-27 · 5 (27.1.1933) · p. Seite 68

ליםפראריספ מ־זזזר * {56*1 יײיו 68 4 טעאריעם. איך, םארקעחט, ביז ארײנגעטון בצויז איז רי מונסרעמע רעװלםאםן, װאס דער אדבעמעדשצאם דארה ןחמ־נדײכז. דאך האב איך דאס נעםי<, אז א-יד האט דא ע&עם צעזלאנמערט אין די נע־ דאנקען אײערע, װאס איר האט כלוםר׳מט נענומען פון טײנע רײד. אםשר װעט איר םיר זאגן בבלל, װאם איר םאר׳טטײט אונטער ״עונסם לשם קונםט״? איג.■ אזוי גאר? אנא׳ציזירן װיאמ איר? און אין אנהײב האמ איר זיך דאך ממש געקאדטשעס סון װידערװיאן זװ סײן זויסטעי בטאנװז. א־צס איז די <5אנע אוא: אנגעהויבן האט איר דערמיס, אז ,קונםט ׳צשם קונסט״ איז פשוטע א&נארערײ, און נעענריקם האט אי־ מיט א שטע׳צוננ, װאם םירט אײך דירעהט צו אט דער פארהאםטעי טעאריע, אדער — װאס איז נאך ערנער — איר הײבמ אן מ־ט נ־פם־קע שנאה זװ א טעאריע אין גאמען םון אן אנדער טעאריע, און ענדיסט מיט א װידױ, אז אײך אינטערעסירן בכיצצ קײן טעאריעם נישט. וױ איך זע, זענט איר אין אין דער אמתן םאראינטערעםירט זװ האבן װאם־מער אנהעננער םאד אײערע נעדאניזען. סמילא, אז־י װי סינסטלער האבן א נרעםערן אײנםד־ם, אײדעד דורכשניטלעכע מענטשן, װילט איר זײ האבן אויף אײעד זײט. אזא םארלאננ א־ז מ־ננטשלעך, נאטירלעך, בםרט נאך, װען עם קוטט צו װאחט־םינםמ־ רער, װאם קענען — װען זײ אלײן וױלן, ארער װען אנדערע װ־צן, אז זײ זאלו װעלז — אויך װערן נוטע פ־אפאנאנדיםטז. װי נעזאנט, אזא פארלאנג איז נאטירלעך, און םען קען צו אײך נארנישט האבן, װען איר װילט דװקא אלע קינםטלער א׳ויף אײער זײט. אבע־■ צוליב װאס דארף מען דא צוטשעפעז טעאריעס װענן םונםט־שסונםט? צו װאס ױך ארײנצאזן אין חקירות, װאם זענען אײך — און דאס גצויב איך אײך מיטן גאנצן הארצן — נ־שט ליב? אמער נעטמ ז־ך בעםער צו דער קאנסרעטער, פראקטישער אדבעט און — װי זאנט מ־ין שוין דערמאנטעי פראנרעםױועד שכן: די גאטור װעט אײך ז־כער העלםן. ארגעבטיבע־נומער פרז די ״ליט. בלעטער , דער קוסענדיקער נוטער ״ליטעראדישע בל׳עטער״ איז נעוױדמעט דעם ײד־שן קולטוד־שאםן אין ארנענטיניג ם׳װעצן נעדהוקט זײן ארמיקיצען םון זזררכי אלפפרםא\ — ארום דער פאםעםיע אויף טערעצעכ גאסען. י. באםאטואוםעי — דאס י״דישע טעאטער אין ארנעגטינענ װ. ד. גינונור — א דור ײדישע שרײבעד אין אחנענטינע. ד״ר װ. גאלד — אןן נאך צוױי דורות ײדישע שרײבעד אין אדנענטינע. ד״ר י.?אװנװנוןי — דאם ײדישע שוצ־װעזז אין #־;ענטינע. ױנזף נזנװרנולנזאו — װענן דעם סצב םון ײדישן צײטונגס־װעזן אין ארנענטינע. ױגזף גזעורנולגזא\ — ײדן אין דער ארנענטינער ציטעראטור. ו.?רעסיפזגזאר — די ײדישע קאלאגױאציע אין איצטיקן מאמענט. א. ל. פוזנזהײנז — די ײדישע נעדעצשאםנזצעינקײט אין אתד.־ טינ־׳ג י. ב. — ײדישע ביכער אין אדנענטינע. די ערשטע ײדישע פעדיאדישע אויסנאבע אין אדגענסינזב ל.?לאצגזא\ — ײדישע סוזיק אין אדנענטינע. באנזיסינדסי אריף ארזינזצזגפכ\ א. פזפײובארגפ םזריפ<ו\, סיםפרואװיןי שוין ארויס םון דדוק דער ערשטער באנד םון אליעזר שטײנבארגס שריםטן מעשאלים ו ■ װױז וזאלצפװיםו פו\ ארסױר באלוי? או\ א צײבפוװג פו\ גפ^רג לפװפוראל. דער באנד האצט 160 טשצים אין םינף ציקלען אויף 320 זײסן, איז פראכטםוצ נעת־וקט און געבונדן און קאםס פאר אזיםצאנד 1.60 דאצאר, חוץ פארטא (20 סענט). צו באקוםען בײם ״שטײגבאדנ־קאמיסעס״: ,11גןאםז0 ,וןסנו׳פזםפטסמ 161מ(034 .זס .11011131113 ,1113׳וסנ>גו£ ■4/11 11:)א811ז6׳ו1םס .ז81 רעכנט איר נישמ, אז ס׳װאצט נצײפער נעװען איד זאצס אײער ענערניע אנװענדן אויםן ״בעםערן און עדצעכן״ םאדט? פר.- הצװאי װאצטן מיר;עקענט צוציען אצע קינםטצער אן ש־ם אויםנאם. אבער עס םאדשטײט זיך, אז איך װאצט מעך געותן צי־ פרידן, װען איך זע די בעסערע און ערצעכע אויף אונזער זײט- איך.• געװים. און דאם, װאס זײ האבן בצויז אין זינען זײערע קינםטצעדישע אויפגאבן, װעט ברעגנען די נרעסטן נוצן דעם אר־ בעטער־קצאס, וױיצ זײ װעצן דאך אי טאצאנטםוצ אי ערצעך אויםדרי־ן ו״ער קיאםן־צעבן אן שום ררויםגדיקע פנױת. פר■ דאם אױ זיכעד אטת. אבער פארנעסט גאר ג־שט דעם םאםע ערשטן תגא•: דער קיכסטצעד מיטן ארבעטער־קצאם! איך.• זיבע־ פאדגעס איך נ־שט אייער הוי&ט־תנאי. אויב איך קעז :ישט זײן אײער שיעכטעד דבי, װיצ איך כאטש זײן אײער נומער תצמ־ד. אבער א־ר װעמ דאך פודה זיין, אז כר־ מען זאצ קײן מע־ת גישט האבן, דא־ף מען אװעקשטעצן דעם הויפט־תגאי אין םראגמ, װ־ א שיצד, װי א םימבאצ םון אצע אנדערע טעגות. פר.- גו, א־ז בכן? א־ז װאם? אװדא־ אזוי. מײן ערשטע פאדע־ רוגג א־ז טאקע: רעד ק־גסטלעד מ־מן אדבעטער־קצאפ! איך.• אויב אזוי, און אונטעד קינםטצער װעצן מיר קודם־כצ א־ן זינען האבן דעפ בעםעדן, ערצעכן קינםטצער, ותצכער, ווי איר;ימ צו, טוט אויף ראס בעסטע דערמימ, װאם ער האט בצויז אין זינען די קונסט אין מאמענט פון שאפן, אױב אזוי הײםט עם, אז די צוריטע פאדערוננ אײערע רא׳־ף זײן ״קונםט צשם קונסמ״. פר.• װאס? ײאס? װי אזוי? פון ײאנען דדיננט איר דאם? איך דאצט דאך גאד, אז קונסמ דארף דינען דעם ארבעטער־קצאם? איך.• װאס ח־דושמ א־ד זיך דא? איר זאנט, אז יערער קינסטצע־ באד־נט א באשמ־מטן קצאם. װעצכן קצאם? דאס העננט אפ פון זײן א־דעאצאג־ע. א־־ב עד האט א פ־אצעטאדישע א־דעאצאנת, ותמ ז־יז ק־נטט נאט־רצעך באדינען דעם אדבעטעד־קצאס. אויב ער א״ז א בע־ םערעד און ערלעבעד קינםטלער, װעמ דאם זײן אן אביעקטױתר פועצ ױצא פון זײן ארבעט. הײםט דאך דאס, אז א םראלעטא־־ש אריענ־ ט־רטער דיכטעד ײעמ צום בעסטן ד־נען דעם אדבעטער־קצאס, ײען עד ותט םיביעקט־װ — ווי םען זאנט דאם או־ף אייער צשון —;ישט שטעצן זיך קײן שום אנדעד צותק א חוץ זײן קונסט, װען עד װעט זיך, הײסט עם, האצטן ב״ דעד פאדמוצע ״קונסט צשם קונסט״. פר.• װ״סט א־ד, װאס איך װעצ אײך זאנן? אייך האב מורא, אז א־ר האמ זיך ציב צו שפארן ותנן הויצע װערמעד. איך האב נישט אזא נדיננן קאפ. גיט מ־ר נאר די קינסטלער, ותצן מיר שוין גאנץ צײבט דודכקומעז װענן די אנדערע זאכן. איר.■ פארײאס זאצט איר זאנן, אז איך שפאר זיך װענן ותרטעי? איך שפאר זיך דאך נארנישט מיט אייך. איך ׳בין דאך מיט אצץ מםכים. דער לעצטער שצום — ״קונםמ צשם קונםט״ — אױ זיכע־ נישט סײנער, וױיצ איך פארשטיי אים בכצצ נישט אװי װי עד שטײט און נײט. דאס אױ בצויז א שצוס, צו ותצכן איך קום אויםן ײענ, אויף װעצכן א־ד האט מיך נעפירט. פר.• איך םארשטײ נאך אצץ;ישט, פארװאם איר זאצט קומע־ צו אזא שצוס. איך.• װאחום פ׳־ז איתר שטאכדפונקט קוסט אויס, אז דער עיק־ אױ בײ אײך די אידעאצאנישע אננעתעריקייט םון קינסטצער, און נישט א ט־גאדיע ותנן קונםט, יעדנפאצם נישט רירעקט. םסיצא ותן א־ר קומט, אומדידעקט, צו קונםט, מוזט איר זיך האצטן בײ ״קונםט צשם קונסט״. פר.• װאם האט איר צו מ־ר? װו צינט די צאנישע;ויסותנדיקײט. אז מײנע אדנומענטן מוזן פידן צו אזא שציום? איג.■;אנץ פשוט. אויב א־דעאצאג־שע שײכות סוז טסיצא םי.־ז צו קונסמ־פראדוקטן פון א נעװיסן םארט, אויב דאם איז די טעאר־ע, דעמאצט צאזט זי זיך כאװײזן צום בעסטן, ותן קײן אנדער דרוק — װאם קומט פון א ז״מיקער ספעדע — ותרט באװוםטזיניק אויםו קונםטװערק נ־שט אותקנעצײנט. פר.- איך קען פארשט״ן, אז מען קען דעם ענין אזוי טײטש,, אבער וװ ציגט דער גזװי םארװאם מוז איך ױך, עצ פי שכצ, דװקא הארמן ב״ ״קונםמ צשם קוגםט״, און נישט אנדערש? איר.■ וױיצ צויט איתרע אײנענע נעדאנקען ותט די דאזיקע פא־־ םולע דעמאלט זײן א םינאנים םון ״בעםערקײט״ און ״עחצעבק״ט״ אין קונסמ. עס קען דאך אנדעוש נישם זײן, אויב איר וױצמ נישט בצויז םידן, :אר אויך ױך צאזן םירן םון איתרע אײנענע געדאנקען פר.■ עם וױיזט אוים, אז אײך צינן גאו־ אין זינען פשסצער א־ן