Literarishe bleter · 1933-01-27 · 5 (27.1.1933) · p. Seite 67

■—— ױיט 67 גו\־.• נישט תיין השערות, ג$ר םאיזטן, און װענן םאהטן איז כ״עט שײך צו דיםקוטירן, טען מוז זײ אננעמען. איג.• נוט, נעם איך ז״ #•ן. קינסטלער, הײםט עם, םידן אױם א םאציאצע באשטעצונג, אט, למשל, װי א שניידער מאכט א מאבוש, װען מען באשטעצט עם בײ אים. <ור.■ נײן, נײן, נײן. עם װעט אײך נארנייעט העלםן צו מאבן אעבערלעך אן אמת דורך גװמאות. א קינםטרער םירט טאקע אױם א סאצ־אצע באשטעצוננ, אבעד עד דארף פון דעם נישט װיטן. עד שאםט זיך א װערק גאנץ תמימותדיה, אבער אזוי װי ער איז דורב־ נעדרונגען מ־ט די אידעאצן פון א באשטימטן קצאב, םא־טרעט ער אין זײן װערק די א־נטעדעםן פונם קלאם אםיצו װען עד וױים נישט רי&־םון. איג.• דאם איז זיכער א װיכט־קער פונקט. איר מײנט צו זאני, אז א קינםטצער םוז ג־שט דװקא ט־אנן א־ן זײן באװופטזײן ד• א־נטערעסן פוגם קלאם, װעצכן ער דינט. <וג.• דיבט־ק. אבער װאס א־ז די נםקא מ־גה? עד קען זײן סוב״עקטױו א מענטש מ־ט די בעםטע כװנות, בעת אביעקטױו ד־נט ע־ די אינטערעםן םון די בודזשואזע הערשער. זאבן דארםן נעמאסטן װערן מיט אן אב־עקט־װער מאם. װאס האבן מ־ר רערפון, װאם ער ם־צט זיך םוביעקט־װ װי א צדיק? דאם װעט נישט בײמן דעם בור־ זשואזן כאראקטער פון ױין קונםט. איג.• זיכער נישט. אבער אויב עד האט נישט אין זינען זײן ק־אס בעתן שאםן, װאס־זשע דען האט ער דעמאצט א־ן זינען? <ור.• א מארנע םראנע; װאם הײםט ״ײאם״? ער האט אין זינען זײן װעדק, די העצדן, די םיטואציעם, די קאנפציקטן, די שפראך (א־ך האב דא אין זינען די ציטעדאדישע קונםט), א. א. װ. דאם איז יעדנםאצם אמת װענן דעם בעסעדן, ערצעכן קינםטצעד. איג.• װעצן מיר טאקע רעדן װענן דעם ״בעסערן, ע־צעכן־, ד• אנדערע דענען דאך נישט אזוי װ־כט־ק. הײםט עם, אז די ״בעסע־ע, ערצעכע־ האבן אין זינען בצויז זײערע קינםטלערישע אויםנאבן. טר.• אבער װאס קומט דערפון ארויס? װען אזא קיגםטצער צעבט אין א בורזשואועד סביבה, דינט ער סײ־װי די בורזשואזיע, צי ער װיצ צי נישט. װאצט ער אבעד געצעבט םיטן פראצעטאריאט און װאצט נעזוען דזרכנעדרוננען מיט ז״נע א־דעאצ], װאצטן ז״נע װעיק נעװען א קינםטלעריש מ־טצ אין קאטף םאר א נײער, בעםערע־ װעצט. איג.• איך םארשטײ אײך אויםנעצ״בנט. אבער דאם הײסט דאך אויך, אז די גאנצע פראנע רעדוצירט ז־ך צו דער םראנע װענן דעם ק־נסטלעד, װעגן ז״ן םב־בה און א־דעאצאניע. <ור.• נישט א־נגאנצן ר־כט־ק. איך האצט דאך, אז דאם רוםט ז־ד מט־צא אפ אויף זײן קונםט, קען א־ך דע־יבער נישט דערצאזן, איר זאצט איננארירן דעם קונפט־םאמענט. א*ג.• נע־עכט, נערעכט. װעל איך אזוי אויםדריקן א״ער טײ־ נוגג: די ד־דעקטע םראנע איז װעגן דעם קינםטלער, און אזוי װי די דאז־קע פדאנע א־ז םארענטפערט, װערט שוין אזיף אן אוםדירעקטן אוםן אויך פארענטפערט די םראגע װעגן קוגםט. <ור.- דאם א־ז שוין נענטער צום אמת. אבער װאם אײננטצעך װיצט איר דערמ־ט זאנן? איג.• איך װיצ גארנישט זאגן. א־ך װיצ זיך בצויז צאזן ם־רן פון אײערע געדאגקען. קומט אויס, אז װען, יצמשצ, אצע קינסטלער זאצן ארײנקומען א־ן א״ער סביבה און אננעמען א״ער אידעאצאג־ע, װאצט םאר אײך די מונםט־םראגע שוין טפ־לא פארעגטפעדט נעװארן? <ור.• עם איז אביםצ ריזיקאיצ־ש צו מאכן אזא קאטענאר־שע דעדקצערוננ, װײצ עם קענען דאך זײן אויםנאמען אויך צײ־שן קיגםט־ לער. דאך איז עס אין אצגעמײן אמת, און די אױםנאמען װעצן םוף כצ סוח צוקומען צום כצצ. איך■ איר האט אביםל םריער נערעדט װענן דער טבע פון ״בע־ סערע און ערלעכע קיגסטלער״. <ור.• יא, שוין באלד םאדנעםן. װאם האב איך אײגנטלעך נעןזאגט װענן ז״? איג.• איר האט נעזאנט, אז ד־ בעסעדע און ערלעכע קינםטלער האבן בלויז אין זינען זײער קונםט אין מאמענט םון שאםן. <ור.• נו, יא, אנטקעגן װאם דערמאנט איר דאם איצט? איג.• אויב איר װילט צוציען די קינםטלער צו אײער םביבה אין אידעאלאניע און דורך דעם אויך םארענטםערן די קונםט־םראנע, ליףיגוראריסע גל<ו<זנור וװז. 5 ן456) א פליך אויםן קאפ. געקומען םון עפעס א קלײנשטעטלדיקן אינזל, װו מען האט ערשט איצט דערזען דעם לעצטן ״אמת״, פילט זיך זײן , נעדאגק אזוי װי מען װאלט אים נאר װאס אװעקנעל״נט אויח שטא־ לענע נלײך־ליניקע רעלםן. <ור.■ װאס דדײמ איר א קאפ מימ אנאליז שמאנאליז. אדער א־י האלט םון ״קונםט לשם קוגםט״ אדער נישט. הײנטיקע צ״טן קען םען כישט דײן אי אהין אי אהעד. מיט װעמען זענט אװ־? איג.■ נישט דװקא היינט־קע צײטן, מען קען קײנמאל נישט ז־ין א־ אהין א־ אהער, ריכמ־קעד, םען קען, און מען קען ג־שט, עם ײענדט זיך. אבער ״אהין־אהער״ האט דאך א שײבות צו א נעװיםע־ הנחה. דארף מען דאך זען, װי אזױ די הנחה א־ז געבויט. <ור.- א מאדנע זאך ם־ט א־יערע לײט. צו װאם טויגן די פשט־ לעך? קעגט איר נישט רעדן קלארע דיבורים? איג.• אט, לםשל, א־ז מארקם געװען ״א־ אה־ן אי אהער״ בנינע הענעלם דיאלעקטיק. װארום װען עו־ באטראכט די הנחה, אויח װעל־ כער די דיאלעקמישע מעטאדע שט־צט ז־ך, ורערט זי בײ אים פא־־ װאנדלט א־ן א דיאלעקט־שן ראצעם, װאס הײבט ז־ך אן דארט, ווי הענעל ענדיקט, און ענריקט זיך װו הענעל הײבט אן. פארײאם־זשע זאלן מיר נישט צום ערשט זיך םאנאנדערקל־יבן א־ן רע־ הנחה ״קונםט לשם קונסט״, נאך אײדעד טיר פכקענען צי זי א־ז אמת צי נישט? <ור.• איך זע שו ן, אז א־ך װעל פון א״ך נישט א׳־ויםקר־כן. קענש א־ר מיר נישט זאנן א ״יא״ אדעד א ״נײן״? איג.• עם פארדריסט ט־ך באםת, װאס איך קען אײך נישט בא־ םרידיקן, בעת רער עינין נײט א״ך אזוי שטארק א־ן לעבן. איז אםשר װעלן מיר דאך קומען צו א טאלק, װען מ״ר װעלן אנהײבן פון אײך? <ור.■ פון מי,־? גוט. אדרבה. איך װעל זיכער רעדן קלא<־ע ד־בורים, און איך װיל טאקע איר זאלט זײ הערן. איג.■ עס פארדריםט מיך באמת, װאם איך ותל נ־שט קענען קלאר םאכן מײן אײגענע שטעלוננ אין דאזיקן װ־כוח. נאר זאל מײנר איבעדנײן. נוט, רעדט איר. לאמ־ר זען, װוהין דאם װעט אונז םירן. <ור.- ״קונסט לשם קונםט״ א־ז א־ן דער אמתן אן אפגארער־י. קוגםט,־וערט נעשאםן דורך ק־נפטלעד, יעבעד־קע מענטשן, װאס לעכן אין א באשט־מטעד םכיבה, יא, א קלאסן־םב־בה. טמירא מו,ן זײ א־ן זײערע װערק פארטרעטן ז־יעד קלאם א,־ן פארטײד־קן זײנע אינ־ טעדעםן. ממילא, איז קונםט אלעמאל לשם קלאםן־א־דעאל, נישט לשם קונםט. איג.• ה״סט עם, אז אלץ, אל*ז װאם א מענטש סוט, פארטײדיקט ער דערמ־ט א קלאסן־א־דעאל. <ור.• מען קען יעדן אמת מאבן לעבערלעך. איך מיין נישט ״אל־ו״• א מענטש קען זיך, למשל, ק־אצן דעם קאפ, נ־שט האבנדיק א־ן זינען קײן שום קלאםךא־נמערעםן. א־ך םײן אבער ד־ װיכט־קע זאבן, װאס עד טוט, די װאם האבן א נעדעלשאפטײעכן ורערט. און איר װעט דאך מודה זײן, אז שאםן קונםט־װערק א־ז זײער א װיכט־קער נע־ זעלשאפטלעכער ענין. איג.■ פרענט נישט ב״ מ־ר, װאס א־ך בין מודת און װאם נישט. א־ך װער בכלל א צעטומלטער פון אײער לשון. איך וױים אפילו נישט, װאם איר מײנט מיט ״קלאס״, און פון אײערע רײד הײב א־ך לחלוט־ו נישט אן צו פארשטײן, װי אדוי ״קלאם״ װ־ערמ א פסיכישע ענט־טעט און אן ענטגילטיקע קאנטראלירנריקע אײנם אין דער נשמה (זייט מי־ טויזנט מאל מוחל דעם דאזיקן נישט־פראנרעםױון אויסדרוק!) םין ־עדן מענטשן. נישט א־ך לײקן עפעם אפ, נאר איך פארשטײ פשוט נישט, װאס איד רעדט צו מיד. נאר מענלעך, אז דערין איז שול־יז מײן בורזשואזע פםיכיק. אויב אזוי, בין א־ך נאך נענונ פראנרעסי<ו צו ,־רעלן תשובה טון, און דאם װעל איך טון מ־ט דעם, װאם א־ך װעל אננעמען אלץ, װאם א־ר דאגט. אבעד געסינט איד טאקע א־ן דער גאנצער קונסט־געש־כטע, אז יעדעס ותרק םארטרעט און םאר־ טײדיקט א קלאס? <וג.• א־ז דאם נאך בײ אײך א םםק? עס איז דאך אזוי קלאר בא־ װיזן נעװארן םון... איג.• יא, םון פלעכאנאװן ביז פריטש־ען, און אפשר נאך פריעי, און אפשר גאך שפעטער. <וג.• איך פארשטײ נישט אײער א־ראניע. דא האבן מיר ראך שוין צו טון מיט װיסנשאפט. איג.• אזוי? װיםנשאפט? און איר זענט נרײט זיך אונטערצו־ שרײבן אונטער די דאזיקע השערות?