Literarishe bleter · 1933-01-20 · 4 (20.1.1933) · p. Seite 58

ליוזוזראריטע בלגװעו ו\<ז. * 551*1 זײס 53 ■ יזײט. איז 5ויף םיז עטאעכע יאד איז מוין עאציאםין אײנער םון די באריטמםטע אפערן־זיננער אין רוםצאנד. ער ארבעט םי5 אויז* זיך, אייף דער אויסביצדוננ םון זײ] שטימע, און אויח דעם אוםן םון ׳טםיאן. ער האט נישט נןזר זזםנעזונגעז שײז און גוט, נןזר זיך באטיט צו שאפן א נעשטאצט, א טיפ פון זײן ראצע. ער האט איז דער ״טויטער״ אפערע ארײננעבראכמ דדאסאטיש ש&יצ. זײז אויםנאבע איז נעװארן — אפפרישן די אפערע, ארײנבצאזן איז איר א נײעם אטעם, א נײעם נײסט. איז די צעצטע האפיטצעז פון זײנע אינטערעםאנטע ערינערוננען דערצײצט שאציאפ־ן, װי ער האט נעפרװוט צו באצעבן, אפצופרישן פארשײדענע אלטע, אפנעצעבטע אפערעם. צוערשט האט מען עם נישט םארשטאנען, םען האט אײננעזען עפעם א נײעס, װאם קצעפט זיך נישט מיט דעם, װאם םעז איז נעװוינט געװעז צו זעז אין אפערע. אבער װאס־װ״טער האט שאציאפיז נעװונעז אצץ םער אנהענגעד און פארערער. שאציאפין װערט נעצויבמ דורך די נרעסטע רוםישע םוזיקער און הינםטצער. פיצ אפערעם, װאם םען האט נישט נעטדויטט צו שפיצן, האט מעז איצט, א דאנק דעם ינײעם צונאננ פון םיאדאר שאצ־אפיז, אננעהויבן אויפצוםירן איז טעאטער, און שאציאפין האט;עשפ־צט די הויפט־ראצן. ״טעז סאן אז אפערע שפיצן, װי םען שפיצט שעקספ־דן איז דער דראםע״, האט שאליאפין נעזאנמ אוז ער האט עס אאײן באװיזן. זײז םעפיםטאפעצ איז ״םויםט״, זײן גאדונאװ אין ״בארים נאדונאװ״, זײנע אצע איבעריהע ראצן, װאס ער האט נע־ שאפן אין דער אפערע, װעצן פארבצײבן נדו־סע סינםטצערישע םײםטערװערק. און זײ זענען נעװען א נײעם נישט נאר פאר דעם ־ום־ש־ז אפערע־טעאטער, נאר אויך פאר די נרעםטע טעאטעדן אין דער װעצט. פיאדאר שאציאפיז איז נעװארן באדיםמ אין דער נרויםער װעצט, — אין אײראפע און אין אםעריקע, נישט װײניקער װי ער איז באריםט נעװעז איז רוםצאנד. איצט איז פיאדאר שאציאפיז אצט 60 יאר. י״ז שטימע האט שוין אנגעװוירן איר *־יערדיקע קראםט, אבער זײן שפיצן צײכנט זיך אויך איצט אוים םיט דער װונדערצעכער אײננארטיס״ט אנן אר־ טיםט־שער טיפקײט. אויך איצט איז שאצ־אפינם א םארשסעצוננ א נדו־ם ק־נסטלעריש נעשעעניש. דאס בוך לײענט זיך םיט נדוים א־נטערעס. די לעצטע קא־ פ־טצען װאצט איך באזונדערם רעקאמענדירט אונזערע ײדישע אר־ ט־םטן, — זאצן זײ זען, װי םעז אדבעט אויױ זיר איז װי םען גרײט זיך צו יעדער ראצע. װװו\ נזײױל ■■ ■■ ■■ ■■ דערקלערונב םון ײדישן פען-קלוב ו אין ענין אורי צבי גרינבערב אין צוזאםענהאננ םיט דער דערקצערוננ, װאס דער דיכטער א״ צ. נרינבערנ האט פארעפנטצעכט דורך דער ״ד. טעצענראםן־אנענטור, האצט די פארװאצטוננ פוז ײד. פ.ע.נ.־קצוב םאר איר חוב םעםט־ צושטעצן: 1) עם איז נישט ריכטיק, אז דער ״ד. פ.ע.נ.־קצוב זאצ האבן אײנגעצאדן א. צ. נרינבערנן. 2) נאבדעם, װי א. צ. נרינבערג איז געקוםען קײז װארשע האט די פארװאצטוננ פון ײד. פ.ע.נ.־קצוב באשצאםן אײנצוארדענען א צו־ נויפקום פון די פ.ע.נ.־םיטנצידער מיט א. צ. נרינבערנ, אזוי װי זי איז זיך נוהנ בײם אנקומעז פון אנדערע אנגעזעענע שרײבעד. די דאזיקע אײנצאדוננ האט א. צ. נרינבערנ אננענוםען און אויזי צומארננם אפנעװארפן. 3) א. צ. נרינבערנם אנפאצ און אנצוהערענישן אויםן- אדרעם פון פ.ע.ג.־קצוב װענן ז״ן נישט־אביעקטױוקײט װארפט דער פ.ע.נ.־ קצוב ענערגיש אפ. עם נײט אים צחצוטין נישט אן די פארטײ־ צונעהעריקײט םון שרײבער. 4) אין שײכות םיט די םארװורםז, װאם זענען א. צ. נרינבערנן נעםאבט נעװאדן, האט די םארװאצטוננ זיך באקענט מיט דעם מא־ טעריאצ, װאם איז צונעשטעצט נעװארן םון א. צ. נדינבערנ (העםטן פון ״םדן״) און פון אנדערע (״ציטערארישע בצעטער״). די דאזיקע טאטעריאצן אנטהאצטן נישט קײז באװײז, אז א. צ. נרינבערנ זאי4 האבן אסטיװ ארויםנעטרעטן קענן ״דיש. 5ארװאלםמג פ\\ ײדיט\ 5.ע.ג.־9לגב אבער דאך פארצירט נישט דער ױננער פיאדאר ז״ן םרײד איז זײ1 צוםט צו צעבן. עד האט נומע, פרײצעכע חברים, צעבעדיקע ױננעז. פצענן ז־י אצע ארומצויפן א־בער ד־ נאםן, ז־ך גצימשן װ־נטער אויםן אײז, און אזױ־ארום פא־נעסן אן הונגער און נויט. איז דעד הײם איז אצ׳ז םער נעװאקסן די שרעקצעכע נויט. דערװײצ קוםט אראפ אין קאזאן אז אפערע. דעד ױנגער ם־אדאר באקוםט א םענצעבקײט זיך ארײנצוכאפן אין טעאטער און זעז א פא־שטעצוננ. דאם םאכט או־ף א־ם א קאצאסאצן אײנדרוק. שא־ ציאפ־ן א־ז װי םשונע פון דער פאירשטעצוננ. און פארזוכט אײן מאצ דעם מעם פון טעאמער, באם־ט זיך דער ױננער פיאדאר צו נ־ין נאך אםאצ. און װאם װײטער — אצץ םער װערט ער באנײםטערט. ער קרינט ז־ך אײנםאצ א־י־ן הינטעד די קוציםן, איז צו זײן פרײד א־ז;א.־ ק״ן ש־ער נ־שטא. אזוי צו־ביסצעך הויבט ער אן צו װערן אן אפטע־ נאםט א־ז טעאטער, און דערהויפט — הינטער די קוציסן. ע־ פאצנט א נאננ די ארט־פטן, און א־נניכן :עםט םען אים אר״ן א־ן בא־ און אויך אצס םטאט־םט. אבער די פראװינצ־עצע טעאטער־ מ־ופעם זענען ארעםע, זײ שטעצן זיך צונויף, און פאצן זיך ג־ך פאנאנדער. שאציאפ־ן װעדט נישט אויפנער־כט. אט נעפט םען אים אן, םען זאנט א־ם צו צו צאצן, אבער עם צאזט ז־ך או־ם א ט־יך. דעם בײזן פאטע־ פארדריםט זײער שטארק, װאס ז־ין זון פ־אדאד האט צו ט.־ן ם־ט טעאטער, און נישט א־ין םאצ באקוםט ער פון זײן פאטע־ דע־פאר. אבער פ־אדארן ציט דאם טעאטער. אט גיט םען א־ם אםאצ עפעם א קצײנע ראצע א־ן א זומעד־טעאטעד, איז א1 אפע־עטע, אבער װען ער ק־םט ארו־ם אויף דער ב־נע, קאן ער ק־יז א־ין װארט נ־שט ארו־סרעדן. םען ט־ײבמ אים אינם־טן דער פאר־ שטעצוננ אװעק. אבער דאם אצץ ש־עקט א־ם נ־שט אפ. ער פ־וזוט װ־דע־ דאם םזצ א־ן טעאטער. עם קוםט אן אן אוק־אינישע טעאעטר־ ט־ופע, און ש־אצ־אפ־ן קוםט אן אה־ן אצם כא־־םט. ער פארשטײט :־שט און קאן נ־שט רעדן קײן אוקרא־ניש, אבער ער קוםט אן אין דער ט־ופע און צאזט ז־ך םיט א־ר איבער פארשײדענע קצענערע שטעט. מען דארף א־ם צאצז צויטן אפםאך א 20 רובצ א חודש, אבע־ אויך די קצײנע ם־םע װערט א־ם נישט נעצאצט. פארט ער ם־ט א הונגער־קע־ און אפנעד־סענעד ם־ט דער טרופע, ביז זי װערט אין אײן ש־טאט צעפאצן, און שאצ־אפ־ן דערשצעפט זיך קוים אה״ם. זײן םוטער קאן שוין םער נישט ארבעטן, נײט זי ארום כ־ט א טארבע א־בע־ די הײזער און קצויבט נדבות. דער 17־־אר־קע־ שאצ־אפ־ן צאזט זיך אויך א־בעד םארש־ידענע שטעט, פ־וב־רט זײן פזצ א־ן א״ן טעאטעד־טדופע, א־ן אן אנדערעד, האט אויםצושטײן דערנידעד־קונגען, צײדט הוננער, נ״ט ארום אפ־ נער־םךאפנעשצ־סן, ער פאדקויםט אפט דאם צעצטע העטד פון זיך, כדי צו קויפן זיך א שטיקצ ברו־ט. אין אײנער א שטאט באקוםט ער א דעפעשע פון ז״ן פאטער, אז די םוטער איז נעשטארבן, און ער בעט בײם זון געצט אויף קבורה. אבער פיאדאר האט קײן פדוטה נ־שט בײ דער נש־םה. אט אזוי םאטערט זיך פ־אדאר שאציאפין, ביז אים נעצוננט צסוף ז־ך צו דערשצעפן צום טעאטער, ער באקומט מיט דער צײט א נאםען פ־ן א פײנעם זיננער. םען פאדאינטערעס־רט זיך ט־ט אים, א באקאנטער נעװעוענער אדטיםט צערנט אים אומז־סט די טעאריע פ־ן זיננען, ע־ העצפט אים אויסצ־ביצדן די שט־םע. שאציאפין הויבט אן ש־וין צו באקוםען 100 רובצ א חודש, ער טרעט אויף ם־ט דער־ פאצנ אין א צװײ־דרײ אפערעם, און ער באשציםט צו פארן קײן םאסקװע, ם־ט א 250 רובצ, װאם ער האט אננעקציבן. אין צונ אבער פאקן אים באן־אפע־יםטן, צ־ען א־ם ארײן אין קארטן־שפיצ און נארן ב״ א־ם א־־ם דאם נאנצע נעצט. שאצ־אפ־ן קוםט קײן םאםקװע ם־ט א פאר רובצ אין טאש און ם־ט א פאר בדױו צו זיננער. עם א־ז זוםעד־צײט. די רענירוננם־ טעאטערן, וװהין ער האט געהאט רעקאםענדאצ־ע־ברױו, זענען םאר־ םאבט, און װידער האט ז־ך אננעהויבן פאר א־ם א שװערע צײט פון הוננער און נויט. נאך פיצ נ״ע פצאנן, הויבט אים אן צו ש״נען דאם םזצ. שאצ־אפ־ן טדעט אויף אין אײניקע ראצן, ציט צו די אויפ־ םערקזאםק־יט פון דער קד־ט־ק, פון דעם טעאטער־עוצם ם־ט זײן םעכ־ ט־קער שטיםע און דערהױפט ם־ט זײן דראפאטישן שפיצן און אינ־ טע־עםאנטן אױסט״טשן די ראצע. און דער ױנגער, ביזאהער אום־ באקאנטער שאצ־אפ־ן באקומט ניך א נאםען אין דעד אפעדן־װעצט. םען צארט אים אײן ק־ין פעטערבודנ אין נרויסן רענירונגם־םעאטער. און שנעצ נײט דער ױננער שאציאפין אויף דעם צ״טער םון באריטט־