Literarishe bleter · 1933-01-13 · 3 (13.1.1933) · p. Seite 45

זייט 45 ריגזגזראריפזנו גלטגזטר 1\ײ 3 \454) דעטרכגס*אקציע פאר די דדדיש־ װעלטלעכע שרלן אין ררארשע איכסטדטרט פאר דדדישער קרלטרר אין קיערר װי ארע םאװעטישע אנשטאלטן, ה$ט אויך רער אינםטיטוט םאר ײד־עער קולטור א־ן ה־עװ צונענר״מ א םך־ר:־י פון ז־י; א־ונעש צ־ס 15־טן ױב־לײ שון דער אהטאבער־,״עװי<)לוצ ע. רער א־נםט־ט־ט א־ז נענד־נדעט א־ז ־א־ 1927. ער ־אט זיך אננער־־ב־ פלז אז ןזפטײלוננ ייי דע־ אוהרא־ני־עער וױםנ׳עאפכם־ אקארעט־ע, א־ז ע־ דאט ז־ך צעװאלם; א־ז א יאז נ־ערן א־ םנ־טוט מ־ט 23 זויםניעאפטלעכע ארבעטער א־ז טיט פא־יט״דענע זויםניצאפטי אעך־באר׳עע־־יג־ע אנ״בטאלמז. די;אנצע א־בעט נ״ט דו־ך אין 7 םעקצ־עם, װאם ׳צטודירן אצז״ט־ק די נעיע־בטע פון ײד־׳עז ארבעטעי פ־ן ־ע־ א־בעכער־באװענוננ א־ז דער ײד״עע־ םב־ב־,, עטנאנראפ־ע (פעקקע־־װ־םנ׳צאפט) און א. װ. דע־ א־נםט־טוט ־אט ארנאנ־זירט א צונרײטונגם־קורם פאר 20 א־בעטער־םטורענט;. ער לאזט א־ו־ם א פער־אד־יעז זיעורנאל ״אויפ; ׳עפ־א־־פראנט״, ב־אעטענע;, פא־ע״דענע װ־םניעאפטרעבע ארבעט;. א נדויםע ארבעט איז או־פנעטון נעװארז אױפן נעביט פון פאלקי״א־. ב־ז א־צמ א־ז צונויםנעזאטלט געװארן א רי־כע קאאעקציע פון 5.000 לידער, נאטן און ד. נל. די ביבל־אטעק םיז אינםט־טוט איז אלט פ־ר יאר. פאר דעיר ק־־צער צ״ט א־ז א־ר געלוננען צונויפצוזאםלעז 120.000 ביכעד אויף פא־׳צײדענע יעפראבן. עם זענען פאראן אין דער ביבליאטעק זעלטענע או־םנאבז. עם זענען פאראז די עיר׳צטע ״די׳צע נעדדוקטע אויםנאבן פון אוקראינע, און מען קאן לו־ט זײ שטודירן ד־ נעש־כטע פ,ין דער נאנצע־ ײדישעיי דרוק־פראדוקציע אין דעם לאנד. אין רער ביבליא־ טעק איז או־ך דא א ירייכע קאלעקצ־ע פון צאר־יצע;עהײמע דאקו־ מענטן אין דעד יצייבות צו דער יידן־םדאנע. די ביבליאםעק שטרעבט צו װעדן א םולע לו־ט ד• פ׳־אנן םון יידישער קולטור, ׳צטײנער, רע־ *־ג־ע, עקאנאםיק. בײ דעם א־נםטיטוט איז אויך םאראן א צענטראלער ײדישער פרעםע-ארב־װ, זואס א־ז ארנאנ־זידט נעװארן א־ן 1928. די הויפט־ או־םנאבע םון דעם אדכ־װ א־ז זאםלען םאטער־אלן םון דער נאנצעד ־יד־שער דרוק־פ־אדוקציע פון פאר׳צ״דענע צייטן, לענדער און ׳צפראכ;. ב־ים ה״נט־קן טאנ באקומט דער ארכ־װ צייטוננען און זשור־ נאלן םון 35 לענדער. ר־ צ״טונגען זענען אויף םארשיידענע שפראכן. א־ן דע־ ערשטע־ ־״ קומט די ייד־שע פרעםע אויף יידיש. דערנאך — או־ף עננל־ש, פראנצויזיש, א־טאליענ־ש, יצפאניש, סערביש א. א. װ. קאמוניםט־שע צ״טוננען קומען־אן םון דער נאנצער װעלט. דער ארכ־װ פא־מאנמ 5000 ־אד־קע קאמפלעקטן םון פא־שיי־ דענע או־םנאבן. א־ן 1932 האט רער ארכ־װ אירגאניז־רט אן או־ם־ שטעלוננ םון דיע־ ־יד־שע־ קאםונ־םט־שע־ פרעםע. דא זענען םארנע־ שטעלמ נעװארן 165 ״ד־שע קאטוניםט־שע צײטוננען סון דער;אנצעד װעלט. די אויסשמעלונג א־ז םארװאנדלט נעװארן אין א באװענלעכעי־, און זי האט באזובט א םך קיעװער םאבריקן און אונטערנעםוננע;. א־צמ נייט־אן א לעבהאפטע צונר״טוננם־ארבעט צו אדנאניזירן א נײע או־םשטעלוננ ם־ן דער יידישער אלװעלמלעכע־ קאמ״יניםט־יצעד פרעםע םא־ דעם יאר 1932. ד־ אויהשטעלוננ װעט זיך עםענען אנהױב 1933. עאוזיסיס־סי אויף ארױוזצוגטגו א טוסייױג־ארגס פװ־יפסץ, סיעמורואװיץ שוין ארוים םון דדוק דער ערשטער באנד םון אליעזר שטײכבארבס שריסטן מעשאלים ו ז גזיסי ויו \זארצטוג־נו\ ר\\ ארסװר?ארג־ג או\ א איירצגזגג פז\ גגגארג רעגגגוגראר דער באנד האלט 150 משלים אין םינף ציקלען אויף 320 זייטן, א־ז פ־אבטםול נעדדוקט און;עבונדן און קאסט םארן אויסלאנד 1.60 דאלאר, חוץ פארטא (20 סענט). צו באקומען ביים ״׳טטיינבאדנ־קאמיטעט״: .ז31 11ט2תת6נ1 ,ג1סג21־1ת56ס11 101^02.6 .זס .2ג411גגגס11 ,11£1ג׳\ססגג3 .4/11 4111)31־61׳\1ת11 ײדיפינור פנגג־ררוב צו רס־ר רזגסיגגגגז־אסא־גז פאר רגגר ײריבו־ גגנורסירנגננגר עיגר אין צוזאמענהאננ ם־ט דער רעטוננם־א־צ־ע פאר דער ייד״צ־ .־ועלטלעבער שול אין װארשע, װענרט;־ך דע־ ייר־שע־ בעךקלוב צו א־ע פ־מ&אטיקער פין דער מאדערנע־ ייר־שער קולט־־ צו מזב־ליז־־] אלע כוחות און אפװענדן ד־ נעפא־ פון אונגע־נאננ, װאם דראט רעם ײדיש־װעלטלעבן שול־װעזן. מ־ר אפעל־רן צו אלע, װאכ ײרישע ק־לט־ר איז ז״ן נאענט: אקט־װ אנמ״לצונעמען א־ן דער ־עטוננם־ א־בעט און נישט ד־ערלאזן, אז די ייד־ש־װעלטלעכע שולן א־ן װארשע זאלן מוזן נעשלאסן װעדן. די ייד־שע שול א־ז אן א־נטענראלער ט־יל פ־ן דער פאדערנער ״ר־שער קולטור א.־ן דער ייד־שעד פען־קלוב הא־ש םאד ז־ין ח־ב צו אקכ־װיזירן אלע אונזעדע קולט-ור־םזחות א־ן דער אקצ־ע םאד א־ר דערהאלטוננ און באופעכטיקונג. פארװארסיגגג פ\\ ײריטי\ פנג\־נ\ר\.נ א־י\ גגארפינג װאישע, דעם 4־טן יאנואר 1933. תאם\ ־ זאתרגגג ינז\בװ די טז\ר\ פון צענטן ביזן צװאנצ־קסטן יאנואר — א נרו־םע םאםן־ זאםלוננ, ארנאניזירט דורך דער אדבעטער ־ ױננט םוי װארשע. דער רוף צו ראטעװען די שולן איז דערנאננען צו די בדייטבטע מאםן פון דער ארבעמנדיקער װארשע. אויף דעם אלארם פון צענכדאלן אקצ־ע־קאמיטעט האט זיך אפגערופן די ארנאג־ז־רטע א־בעטער־ױננט. רעביער 500 ױגנטלעכע ארבעטער האבן אויף דעם רוף פון יייערע א־נאג־זאציעם װענן דרינננד־קער הילף פא״־ די װארשעװע־ שולן, פאר דער ה״ם פון זייעדע פרידעד און שװעסטעד, נעענטפערט ט־מ א דערקלערוננ װענן נד״טקײט צו טזן אלץ, בדי צו אונמערשטרײבן ד• נרו־םע ט־ײשאפט צו דזןר שול פון ד־ ײדישע א־בעטניד־קע םאםן. פינף הונדערט ױנינע א׳דבעטעד װעלן אין ד• טענ פון צענטן ביזן צװאנציקםטן ־אנואד דורםפירן א נרױסע הױז־זאםליננ פון שטוב צ־ יכטוב, בדי צו שאפן הילף באר די שולן. זײ״צו הילף זועלן נעװ־ס קומען די ״דישע פאלקםםאםן פון ־וארשע, װעלבע האבן שוין נ־שט אײן מאל באװ־זן זײעי־ נ־ײטק־יט צי ברעננען די שװערסטע ק־בנות פאר דער שול. ם־ט די לעצטע;־אשנם פזן פראטעסט קענן דער רעכטלאזיק״ט פון דעי־ שול, ג־אשנש פון חברשער הילף, נראקגם פון ליבע צו דער ״ד־שיער מאסן־קולט־ר, מ־ט הילף איבער רי כוחות װעט די ״דישע ארבעמנדיקע װא־שע כ־עפן ז״ערע ״גנע ב־ידער און שװעסטער, װאס פירן אוים אין ״נםש פון דער שול אזא שװעדע און פאו־אנטװאי־טלעבע ארבעט. רי עיגר־זװראתאוריגתת ניאר ר(*ר ארוסינג גוג ךאסיגגג\גו\ די עי\ר\ ר־ ארבעט פון קוראטאיי־ום ״אונזער שול״ ר־־ננם אריין םון טאנ צז טאנ אלץ ט־פער צזז־שן ד־ קד״זן פון דער ״ד־שע- ארבעטע־־ שאפט. ד• אונטערנעימוננ דעם 31־מן דעצעמבער או־ף ־ראבמאלנע 36 א־ז א־ויד ם־ט א נ־ויסן דערפאלנ. זונטיק, רעם 1־טן ־אגואר איז א״ף דע־ ז־צוננ םון דער פארװאלטוננ פזן ט־אנספא־מ־ארבעט־ער, צ־׳ כן אנדע־ע פראנן באטדאבט נעװארן, די װענדוננ יפון ״אונזער שול״ װענן דר־נננדיסער הילף. מיט נירוים עכטוז־אזפ א־ז או־םנע־ ־ערט;עװארן די רערע פונם פארשטײער פונם צענטר. אקצ־ע־ ־אמ־טעט, ח׳ טאבאטש־נפקי. ״ם׳איז נארנישטא װענן װאם צו דעבא־ ש־־ז״ — האט דער פאדזיצער פון םאד״ן ה׳ אבעידבע־נ נעענטפערט או־ף דער װענדוינג םון ״אונזער שול״. ״ס׳איז נאר א שאד, װאס א־ז אזא ביטערע צייט קומט צו אונז רי דאזיקע װענרוננ, מיר װעלן ט.־;, װאם םיר װעלן קענע;. אבער אויך דער טראנםפאדט־ארבעטעד ־ו־ל זײן צװישן די אפ־וט־ופם־ם פון אונזעיר שול״. ״אונז;״ט אן דאם :אנצע לעבן פון דער שול״ — ־אט אן אינדער חבר ז־ך א&נערוםן. ־׳װע־ט באשלאםן צו באשט־יערן ד־ אי־בעטנד־קע תבר־פ מ־ט 10 :־אשן א װאך און די װײניק־ארבעטנר־קע — מיט 5;ראשן. די ־אז־קע באשטײערוננ זאל צוגעשלאגן װערן צום מיטנלירפ־אפצאל. דער קוראסאדױם ״שול און דערצױננ״ האמ צונעצוינן צו דע־ ארבעט א נרויסן טײל םון זײנע םרײנט און חברים. די זאמלוננ אין די זאטל־בויננס און בלאקן איז אין פולן גאמ.