Literarishe bleter · 1933-01-13 · 3 (13.1.1933) · p. Seite 44

לימוזר&זריפוע גל&לזפרוזםקב 1*45) זײם 44 ו ן ד א א ו ן ד א ר ט מ־ט דע־ :רעםטער צוםרידנתײט, מיט דאנהבארסײט צגבי די םריעד־ ריקע און איצטעדדיקע ׳םוא־טוער, פיט וזאפנוננען אויןז דער צוקונפט, מיט א נײע־ פארפיאפאביהער ענערניע און נרײטהײט צו אנטײיקאען פאר דער טארערנער, װעיט״ועכעד ײדי׳םער דערצױננ״. טור־װעזן אין בראזיליע — װעדט נעזאנט — קעז נאך זײן ענדנירטיקן נצחון. עס זענען;אך ם•? און םי^ עצ־ דאנען קומען די.עװאיצדיקע מאטעדיערע ׳פזועריקײטן, ג־ שוא קומט אוים צו קעמפן. ד• ײדישע נעזעריםאפט, ארם;אנצע, איז:אך אויך ני׳עט דורבנעדריננען נעװארן םיטן נעדאנק פון אויםראיוטן מיט אלע כחות די טיט שװעריק״טן אויפנעבויטע *ידי״טע עול־בנינים. אכע־ אײן נצחון (און ער איז נארנישט קאײן) איז אםנעהאצטן;עװארן: ד• ײדישע שור אין בראזיצ איז ארומנעריננצט מיט ײבע פינם ײדישן קינד, מימ פאדשטענדעניש םצד א ר״ ערטערן און םיט א נעטרײער ש־־ח פון פעדאנאנן, ײעאכע האבן אונזער שוא־װעזן אוים־ :ערויבן צו א מר־נח פון װיכטיסע קואטור־אנשטאאטן. א. בע־נמאן שרײבט װענן דעם ױבא צװישן אנדעדן: ״...טיר ־אבן דאן מיט 5 יאד צוריק — װײניק פרײנט נעחאט םאר דע־ אידעע פון אייפבויען א נאצ־אנאא־װערטאעכע ײדישע פאאסס־שוק אין ־יא, נאך װײניקעד טוער חאט זיך צו דער ארבעט נעמאצדן, םיצ שונאים פון רעכטם און ׳פון צינסם חאבן אונז ארומנעריננצט, נאך פיר מער זענען;עװען ד• שװעריק״טן אנצוחויבן די ארבעט, אן קײ־.; מאטער־עצע מימרען, אן םובםידיעם מצד די, װאם האבן אין אוניער א־בעט נעזען א שטערוננ פאד זײער חזקה אין דע־ ײד. נעזעצשאשט פין ב־אזיצ בכצצ, אין אונזער ״דישן שוצ־װעזן בםדט. ...עס חאט זיך קוים נענצויבט מיט 5 יא־ צוריס, אז די נײע שוצ װעט דעדצעבן איר 5־יאריקן ױבצ..." אונוער הארציקע באנריםוננ די טוער פון דער ײדישער שוצ אין בראזיצ! זאצן זייערע הענט נעשטארקט װערן׳ א ױנז־פוב, װאגו דאד\> װארצײכגם װבד\ו רינםטיק דעם 10־טן יאנואד האט רי ״װיצנער טרופע־ אין װאר־ שעװער ״םקאיא״־טעאטע־ נעש&יאט צום 50־־טן מאא ד■ פא.־שסע־ אוננ ״בונט א־ן אויםבעםערוננס־הויז־, דעזשי י. ראטבוים. אין דער;רויער אומעטיקער ײדי׳מעד טעאטעד־װעאט איז עם באמת א ױם־ טוב, װאם איז װערט פאדצײכנט צו װעדן. אפטמאא װערט מען דא אפהענטיק און איננאנצן םאדצװײםאט מיט אונזער ײדישן טעאטער. אזא צערודערוננ און צעםארנקײמ הע־שט בײ א־נז. נאענצנדיקע ארטיםטן באאנקען ארום און נעםינען פא־ זיך קײן פאא־ז נ־שט װו צו אדבעטן. ד• עטאעכע נוטע ײדישע ־עזשיסערן זענען פערמאנענט ארבעטםאאז. אין ײדישן טעאטער פײםט דאות און ריטשעט שונד. נישטא קײן נדויםער געטײנזאמע־ װיאן או־פצו־יכטן דאס שפאע אעבן פונם טעאטע־. איז מאקע א פרײדיקע דערש״נוננ, װאם די אומדערמידאעכע ״װיאנעד- אין זײער איצטיקן נאנוא האבן אין דע־ ״דישער װארשע צו שפיאן און צו דערשאאנן זיך ביז דער 50־טער םאדשטעאוננ. ייויש װאכנשריפט פאר קואטור־ענינים, איטעדאטור און קונםט אח־סגעגעבן פון דעו ײדישעו ןולסװ ־ געזעלשאפט אבאגאוזטגם־פריױ.• אין די שטאטן: 6 חדש־ם 2.50 דאאאר, אין אױסאאנד — 6 חדש־ם 3 דאאאד. .ז1זס¥-׳װ6א .ז81 17-15 .•£ 130 ¥1001811 אי\ פזיל\ — אבאגירוז ר\ר\ רי ״לױזפר ברוזםפד״ פרײז פאר א עוזארוזל — 6 גירר\. אדרעם: ״לױז. בלפוזפר״, װארטזע, לפ&װא ס\ וזפ\ לזיבוז גױפיל װילופ עס ש־״בט א־נז א באקאנמע־ שוא־און קואט־־־טוער פ־ז װיאנע א בר־װ: .רע־ כא־אקטער פון די> זע־א־־שע באעמע־" ע־ האט מיז אמה־ װיאנע־. רע־ כא־אקטע־ פינ: ... װ־אנע ־־אט מען צ־פ־' פאראו־בט, האט מ־;ן א־־ ק־ין ט־בה :־שט :עטין. א־ן װע־ט צו י״נן ז— א־־בן בענק־ אבע־ א נישט נעשאהט. װי־נע ־אט;עזינדיקט און די באװעני; ] ״װיאנע־נומער״ פ־ן ד• .. פארש־אפט פאר־ום, מ־ר.;־שט פ״עי ״ומע־ א־ז צ״אפאאאנע־ טע־ן פא־א;ון מ־ט אט ד־ או־בענ־שן שוי־םב־בד מ־ין :־שט, אז זויאנע א־ז מ־ם װעאבע נ־רצע־ ״עא חמא״ װאאט אין י דזאמ ת. פייט אייז װא־ט, א*־ ביײז, אז דעי לא4• וױ־ :עכואבט ז• בארעינדית דע־כי״ס אנדערע .וכיעי■ א־ז װײניק שא, פא־א צענדאיקער א־נכט־ט־צ־עס וא־ע קינדע־־נעהטנע־, א'ע אװנכ־שואן, א :ימנאזיע און דעם סע־ מינא־ א. א. װ.), ־אכ א־ז דא־ קײן ק־ײניקײט :ישט! און האכ װאס עכ א־ז;עכאיבן, שט״ט רא- אױך א־ן דע־ :־עםטער םכנה א־נטע־ציניי;, ־עריכע־ קימען אין אזא מאמענט מיט אפאאאנעטיק איז שעדיע־ כ״ פא־ װי־נע, כ״ פא־ די, װאכ װיאן זיך אערנען בין װיאנע... א־- װא־״ט;עשייבן אנדע־ש, אין מ״ן ארטי־א זואאט;עװען א —םאנאנב אין א4;עמיי:עם אפא־אנעט־שן בא־, — איז אפ כר בעכע־, װאב א— ־אב נ־שט אנטייא נענימעז א־ן רעם װיאנע־ נ־ב־ע■״...,, װאגג אט רארגו װילז רפס גרױ־לז\ ײריש\ ויױיארןד אין דע־ ״בדיק ״פון װאך צ־ װאך״ האבן מ־- ש״ן;עבראבמ א נאטײו װענן דעם, אז דע־ באװיסטע־ ייד־שע־ ה־בטע־, דדאמאט־־נ אין עם״א־םט מנהם בא־״שא איז אפנעפארן פון נ־ו־יארק, וװ ער א-ז נעװען טעט־ק א־כ ט״פטשטעאער, קואטי־־ט־ע־ א צװאנציק יאר, אין איז אננעקימען א־ם אע־ער בון ארבעטע;—־ננ־שואן אין באכטא;. אין נױ״א־קע־ ״פא־װע־טס״ יייענען מיר: ״מנחם א־ז בארימט אין אמעריקע אין אין א״ראפע אאס א־ינע־ פזן ר־ מאדערנע ײדישע ד־בטעד, װעאבע־ האט ארײננעבראבט א נײעם טאן אין דע־ יירישע־ פאע״ע. ער איז אויך באװוםט אאם איטעדאט אין קזאטוד־ טיעד, ע־ האט זיך באטײאיקט א־ן פיא ״דישע צ״ט־עדיפטן און זאמא־ ביבע־. ב־ז א־צט זענען דע־שינען פאאננדיקע ב־בע־ פון מנחם בא־ ״ישא: ״פו־אן־, ״א ״ננ אין דעד ק״מ״, ״זאמד-, ״זאװא רימער״, ״רעד נאנוא״, ״דע־ פאםטוך דוד״. עד איז אויך :עװען מ־ט־עדאקטאר םון דעם װאבנש״פט ״ײאך״ איז *עצטנם פון דעם װאבנשריםמ ״דיש־.״־ םיט מ. בא״ישאם נאמען זענען פאדבונדן אאע װיבטיקעדע מא־ דעדנע ײדיש־?־4טודעאע אזיפטיען פין ײדישן נױ־יארק, און ממ־יא פ־ן דע־ ײד־שע- אמע־יקע, און עפ איז א װײמיק, אז דע־ נרויםער ײדישע־ ר״י־מ־איאניקע־ ישוב מ־ט אזא דייבער יי־ישעד פ־עסע, מיט אז״ פיא ״ר־שע א־נםטיטיצ־עם זאא :ישט דאבן ק־ין פאםיק א־ט. װ־ אזא קראפט װ• מנחם בא־״שא זאא קענען נעפונען אן אנװענרז;;. עפעם א־ז :־שט אין א־דענ־ננ א־ן ד־עם ״ד־שן;ײ״א־ק! נ־ײ -ארק א־ז נעײא־ן א מ־ן מואך, װאם פרעםט א־־ױ א־־ע בעםטע ־ד- שע ז־;! מנדב בא־״שא ־אט ו־ך נעמױט נעמען צ• טייט־ אין אוועק־ בא־ן ק״ן באםטאן;עװים;־שט פין װויאטאנ, און דאס אױ א דדפ־ £אר דעם ״דישן;י־־יאדק. רזזר יזבױנוזב פזװז ײריפי\ פױר אױ בראזיל א־ן רע—א־רע־זשאנעי־ע־ ״יידישער פדעסע״ פון 9־טן דע־ ־צעמב־;.־, װאם װערמ ארויםנענעבן דורך א. בערנמאן, נעפונען מי־ א ריי נאטיצן װענן ד■ ׳פ״ערוננען, װאס װע־ן רא־ט נענואבמ א־ן צױאמענדא:; מ־ט רעם ס״אריקן ױבא פון דעם דא־ש־קן ײדישן שוא־ װעזן. ״ד• באאקם־שוא אויד מײער דאט שו־ן אננעדויבן ד־ פייערונ־;ען, און ר־ ש־יב־עאיבם־שוא נ־־־ט ז־ך צו פײע־ן זײע־ פינף־יאריקן ױבא. - אין דע־ :אט־־ז װערט װײטע־ דערצײאט, אז ״סאן פאואא צ״אמ נאך א;־עסע־ע דאטע: דער 10־־אריקע־ ױבא פון דער דא— ט־קער יידישער שוא װעט;עװיס אזיפנענומען װערן דודך אאעמען