Literarishe bleter · 1933-01-13 · 3 (13.1.1933) · p. Seite 39

זיים 39 לױזבדארימפ בדוזוזסו גזס. 3 9 ר $ 9. 9 ' ש? ש 1 י א 1 ר ס $ ן די עדיפום־טדאגעדיע אוז די נײע פםיכאלאגיע פוז אינטים לעפז *עדך ײננ, און דער זון איז סענטימענטאצ איז נעװדאםטעגיש; און דאך װעט דעד שאראודטיילםצאזעד צעזעד נישט נעשינעז אביעהטיװ קײז שפוד שון םעעםועלער ליבע. פיד ברעננעז,דא א עודצן חצום און צוױי שאנטאזיעם, װאם םיר דאבן נענוטען,?ױט אונועד םעטארע (א־ז סאפ. 3), בײם יוננן מאן. אײן פאנטאזיע איז א שרײע עדינערוננ, און די אנדע־ע איז נענעבן ־ױט דעד טעטאדע שון שרײע באשמעא־דערצײלוננ. ״טײז טוטער איז געװען זײער אז אינטערעםאנטיע שרוי, און איך וזאב זי שטא־ה געציבט. יי איז נעשטאדבן אין עאטעד שון 40 יאד, און א־ך בין דאן אאט נעװען נענויע 17 •א>־. טיט א האלב יא־ שפע־ טעד, בין א־ך הדאנק נעװען א"1ז טיש,־׳ם, דאיזטוירים האבן זיך נע־ ש־אהן, או א־ך װעי נישט א-יעדטראנן דעם הרײ־ם. אין דעד נאכט שין םריזים האב איך נעזען א־ן חאום שאלנענדעם.• א־ך געשין זיך אין א זײער םינםטעדן צימעד, אן טי־ און שענם־ טעד. איך נעדענה, אז דאס שינםטעדניש איז נעװען אזוי שטאדה, אז אין טח האבן זיך םיר נעסאאנמעדט די װערטער ״וימש חשך״. א־ך ציג אין בעט. פצוצליננ װעדט ציכט־ה, אן אויםעדגעװײנאעבע איכ־ ט״הײט. װאם איך האב ש־יעד אין טײן צעבן נישט געזען >*דן אויך טעד הייעטא־ נישט. טיט דער איבטיהײט האט זיך באװיזן טיין טוטעד, אננעטון אין תבדיבים, און די ציבטיהײט האט זיך שון איר נעשפדײט. ז־ האט נא־נישמ נעזאנט. זי האט בצויז א הוה נעטין און א־ז פאדשײונדן נעײאד;. עס איז צוריה נעװאדן שינםטעד און איך דאב זיך אויםנעכאפט מיט א נעשרײ. דעד ה־יזים איז שא־יבעד און איך בין נעזונט נעװאדן. פריינו מדײברװג דאנע־שטאנ, טײן שאטעד איז געװען אין אטעריהע. אין הויז האט נעהעדשט נדוים אדןעטהײמ. עס איז נישט נעײען הײן ברויט אין שטוב. ט־ין טוטעד האט אויםנעזוכט א״ר נאצדן זיינעדל, דאם אײנ־ צ־הע שט״הא צ־־ונג, װאם איז נאך נישט נעװען שאדטשכונט און מיך נערושן א־ך זאא גײן ט־ט איד. מ־ד זענען געהוטען צופ נניד ש•; שטאט און נעבעטן בײ אים עטאעכע רובא אן האואה. עד האט באטראכט רעם טשבון פיל טאא און אײגגעשטיסט צו נעבן 10 דובא. באטש דאם האט װעדט נעהאט שיא סאצ מער. סײן מוטער האט זייך נישט נעהאנמ העאםן, גענומען דאם געאט און טיר זענען נעגאנגען אהײם. אויף חעם װעג האב איך באטעירהט ד־ ט־ערן םון אירע אוינן. אידע אוינן זענען געװען נאך נ־עםער װי אצעמאצ, און ותן איך, דעד 12־יאד־הער ײננצ, האב זי נעװאצט טרײםטן, האט זי רעאנירנד איך וױין נישט, טײן הינד, אויןי ד• צרות, נאר אויח דעם נוטן, ײאס ׳עם דערײארט אונז. װער װײם, צ■ א־ך װעצ דאס דעדצעבן. א הינד בין איך נעװען און נישט םא־שטאנען, אבעד טײן טוטערם אויסזען אין ־ענע מינוטן שװעבט אצעטאל םאר מיינע אוינן. באנױאויע (שרײע באשטעצ־דערצײאוננ) א־ן טײן שאנטאזיע: דאס הצײנע שטןעטה, א־ך הום דארט אויח א באזוך און ציערשט נײ איך אויםן ב־ת־ההברות. א־ך שטײ נעבן טײן טוטעדם הבד. עם װערט נאבט, און דער הכד שפאיט ז־ך, אין טײן טוטער באוױיזט ז־ך. ט־ר נײען צו אזנזעד ה־ים, טײן הינרערשע הײם, מ״ן פוטער זעצט זיך אװעה צעבן דער הדובע און איך בײ דעם טיש, איון זי ז־ננט ט־ר איראנ הארציהע, טדויעריהע ניגונים. עם איז נאכט. אצע אין הויז שהאשן. נא־ איך און טײן סוטער דענען ײאך, פונהס יװי עם איז נעײען אסאצ, און זי דעדצײצט מיר װענן איר ױננט־יארן, װענן איד חתונה און װענן דעם, װי אזוי זי האט נעםירט א האמח טיט אי,־*ע עצטערן, װעלכע זענען נעװען חעגן (סוח) סיד האנען איצט הצאר און איינםאך רערהלעדן די אוטנצײב־ ארטיהע צונעבונדנהײט שון םארשיידענע הינדער צו דע־ מוטער. וױיצ די םוטערצעכהײט איז זעצבםטצאז געװענדט אויח דאם הינד, װעט דע־סאר די טוטעדצעכה־י׳ט זיך פער ארויסװײזן םאר ־ענעם הינד אדע־ שאד יענעם עצמער םון ה־נד, װאם נוימיהט זיך םער אין דער םוטערם היצח. װאס־ױננער און שװאכער דאם היגר, אצע־טער א־ז עם אננעװיזן אויף דער סוטעד און אצץ־סער איז עם צו איר צונעבונד;. װאס־עצמער און הדעםט־העי דאפ הינד, אצץ־מער װעט עם האב; דעם נאטירצעכ; דראנג צו זעצבסטשטענדיהײט, װאס זונט איטפוצם־װ זיך צו באשדײען שון רער איצט שטערנריהעד סוטערם או־שז־כט. אבעד או־ך בײם דער־ ײאהםענעם װעט אין סאמענטן שון נעשאד און געשאצנה״ט רי נע־ שדאהענע םאנסאז־ע זיך הצאטערן אן דעם ביצד פון דעד שטענד־ה שיצנדיהעד און ארויםהעצפנדיהער מוטעד. אויף װ־ש־צ נעװדאטיהע־ טיט זײער אינערצעכער געבראכנהײט און אוםז־כע־הײט ווײזן אדו־ס ה־נדישע אומבאהאצפנהײט, אױף אזוי םיצ װעצן ז־י נאך האבן אדע־ װ־דער אויםװעהן די נאט־רצעכע הינדישע צונעבונדנהײט צו דעד שיצנדיהער טוטער. די צוגבבװרוסײסי צו דנװ־ ױוסינור בײ חורװאןסױװב װװוראװיעער אױ לוזלופױ וימסי עיי\ װעסםוערטר, ואר אי.י דער וא־ סיירלוזכבר אוױזררוע פו\ פװץ־װכודי׳עזר?ערברפזוזר אװזבאוזאלװו 5ייסי.*) םיר ברעננען דא א חצום פון א יזננן נעװדאםטענ־הער. עד איז זײער עםפםינדצעך און אוםזיכער, געניינט צו נריבצערײ און צװײםצ. עד האט זיך אויפנעה^דעװעט אין עצנט און נויט, די םוטער האט טהריב געװען םאד אים דאם צעבן. ד םוטער איז נעװען ז־יער צײדנד, און װען זי איז עשטארבן, האט זייאין זײן פאנטאויע איבערנעצאזט אן אידעאצ־בייצד םון א טצאך מושיע, םון אן אוטענדצעך ציבנדיהע־ און שיצנזײקער נוםםסײט. טיר האבן אומיסטן ם־ן אונזער נרויםן מא־ טעדיאצ אויםנעהציבן דעם זעצטענעם םאצ, װען טוטע־ און זון זענען *) דאם נעזאנסע צאזט אינו אויך איינםאך דערהצעדן די נאט־־־ ־עכע האנפציקטן צװישן עצסערן און ה־נרעד. או־ף װיפ־צ ד־ טוטעד־ יעבהייט איז אן ארנאניש איכצאזע ציבע נעװענדט אויף און ציוציב דעם הינד, העדט טאהע אייף בײ םארש־ידענע חױת די טוטערצעכהײט מיט דעם טאטענט, װאס דאס קינר װערט רײף און דארף נישט פער ירין מוטעדצעכע היצף. אבער בײ טענטשן, װאם האבן אן אוםבא־ שטימט צאננע קינדהײט, האט אויך די אקטױוע, שוצנעבנד־קע מוטעד־ צעכהײט (װי רי עצטערן־ציבע בכצצ) אן אומבאשטיסמ־צאננן דויער. װען דאם הינד װערט רײף אײדער די טוטער האט או־םנעצעבט א־ר טוטערצעכע ציבע, קאן אט רי נישט או־םנעצעבטע טוטערצעכקײט, װי יעידעם נישט אויםסעצעבטע נעפיצ, שטערצאעך אויפ־ענן די מוטער. אט װי בײ א תיטפעמארין, װען דאס הינד קאן נישט זו־נן, און ד־ פוצע ברוסטן װערן שטערצצעך אנטצינדט דורך דער נישט נעזוינענע־ ט־צך. דאט זעצביקע איז אויך בנוגע דער מוטער־אדע־ פאטער־ציבע צום ה־נד. פון דעד אנדערעד זײט, װען ד־ עצמעדן א־ן דעם באשרי־ בענעם צושטאנד קאנען נישט באהעדשן די נ־שטאו־סנעצעבטע, אבע־ שוין איבעריק נעװארענע, עצטעדן־ציבע, און זײ װיצן טיט ״נװאצד״ כאאויםזיכטיקן (באטוטעדן אדעד באםאטערן) דאם שיין אויפנע־ װאקםענע ק־נד, װירהט עס װ־ א שטערצצעבער קצעם או־ף דעם םרײען וײהם פון הינד און רוםט ארוים אםט אן עסספצאזױון אויפשטאגד אדער א צאננן םאדביטעדטן קאטף. א־ן דעם האטף וױיזט, נאטידצעך, דעד םאטעד ארויס דעם װײניקער נאכניכיקן טענצעכן בא־אהטער, און דערפאר איי אטשטארסםטן דעד האמף צײישן זין און פאטעױ. אט דער קאמף צוױשן זון און פאטעד איז צחצוטין נ־שט םעתם־עצ און איז יבצויז דער אויםדרוק פון א נאט־־־צעכן קאנפצ־קט צײישן דעד או־פװאכנדיהער זעצבםטשטענדיקײמ םון דעם פדי אדע־ שוין אוים־ נעװאהסענעם זון און דעד נאך נישט אויעעצעבטע־, אבע־ שוין איבריק און שעדצעך נעװארענע־־, עצטערן־ציפע. — פ. ש.