Literarishe bleter · 1933-01-13 · 3 (13.1.1933) · p. Seite 34

ו₪^^₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪ ליזגוואר״טע גרסױפו 3_<454) ־דינרי״, — ״איך ה*ב געזוכט אייער גראשן אוז דערוױי׳צ מארלװדן נדיז .נילדן״. ביאליק ז*מומ אמאל מימ שסןולץ: ״איך תאב ני׳עט זוכה נעווען ראם איכט םון ד&סר, עם איז פיר אויך ני׳*ט נעסומע; ב־דו׳שה שון מײן םאטעד. איך האב דאס ליבט שון אײנעגעם שמײן;עשלאנן, און ארויםנעהאסמ עם םון פ״ן אײנן האדץ״...- עם איז אינטעדעםאנט אין דעם פארנאנצטן, סאנאניזידסן ביאציק אויפצוזוכן אט ד• אײנענע, פער.י5נ?עכע, םוביעקטױוע נױאטסן, סנײט׳&ן, מאטױון. עם איז אינטעיעסאגט צו מישן ביאדיסס שירים, װאס זענען שוין לא;;;עװארן;אצ־אנארע װעדטן, כםעט אומבא־ ״עניעבע ניטעד, און אדויםפידן די צאפידיקע, ציטערנדיסע טע;ער בון דעם נדויםן דיו״יקער. צו אט דעס ביאציק, וועצכעד איז יעצטנם װ• .םארשאטנט דודך דעם;אציאנאדן ביאציק, בענקמ זיך אפט, צו יעם ב־אציק, וױ ער קוםמ אויך אין זײן נאנצעד דיכםעדישער פע־־ זענלעכק״ט, אין ז״ן טיף־פענטשקעכעד און טיף־״דישער דיכמונג. — * * םיר האבן צעצטנס שווערע ח׳אבונות מיט ח. נ״ ביאליק. םיר האבן צו אים נרויםע תבועות. און אט די ח׳מבונות און תכועות האבז םיד נישט אײז מאל אים ארויסנעשטעאס און צונעשסעלט. צװישן ז״נע אלע װע־ק, װאם ער האט :עשאפן, און צװי׳ןסז אלע װיבמיקע זאמצונגען און אנטאדאניעס, װאס ער האט צונויפנע־ שמעלט, זענען איצט זײנע ײדישע צידער, װאס ער האט נעשאפז און זײנע ײד־שע אגדות, װאם עד האט ארויסגענעבן, םאדיתומם און פאדאײנזאסם ביאליק איז צו זײ געװאדן װי א שטיף־פאטער, — פאדפרעמדט, אפגעריםן, דערווײטערט. און;ראד דא האט זיך אנמ־ פלעקט נאך א ביאציק, א פשטותדיקער, פולהארציקעד, א ײדישלעכער. םיר נצויבן גישט, אז דער דיכטעד זאל שוין זײז איננאנצן פרעטד צו אמ דעם ביאליק, וױ ער אי׳ײז װיל זיך ארויםשמעלן. איז נאטעז פון אט דעם ײדיש־ײדישלעכן ביאליק האט זיך איצט נעוואלט רעדן, אבער אין טאנ פון זײן ױם־מוב, אין דעם מאנ םון זײז 60־מן נעבוי־נטאנ, איז-״הם סטינור וקח םנינור םק ם ״! 1. וזיױיל ב ע ד נ ש ט ײ ז ארבעטעד. זײנע באאבאכטוננען און וױםגשאםטלעכע םארשוננען האבן אים אבער געםירט צו נאנץ נײע װענן אינם םאציאליזם. בעת די דײטשע סאציאלדעמאקדאטן האבן בפעמ אלע נענצויבט, אז ד• לאנע פון די ארבעטעד םוז אין דער קאפיטאליםטישעד ארדע־;וננ ײאם א טאנ אלץ־ערגער און עדנעד װערן, אז נא־ א דעײאלוציע און א צוזאמענברוך םון קאפיטאלױם זענען איפשטאנד צו ברעננען די ישועה םארן ארבעטער־שטאנד, בעת די םאציאליםטן תאבן אזוי נעלויבט, האט ז־ך בעדנשטײן אין לאנדאן איבערצײנט, אז די לאנע פון די עננלישע אדבעטער בעםעדט זיך כםדד א דאנק די פדאםעסיא־ נעלע פארײנען, אדבעטער־שוץ, ארבעטעד־קאאפעראטױון א. א. װ. און אז עם א־ז אזוי פענלעך צו העלפן ד• ארבעטעד אויך אין דער קאפיטאליםטישער ארדענו;: — אםילו אן רעײאלוציעם. די דאזיקע באאבאכסוננען האבן בערנשטײנען נעם־רט צו א ״דעוױזיע״ םון םאציאליזם און צו א באנרינדוננ םון סאציאליזם או־ף נײע װיםנשאפמלעכע יסודות. ביז בערנשטײנען האבן זיך כמעט אלע ד״טשע סאצ־אליסטן (מיסן אויסנאם םון עטלעכע ״ױנגע״ ײ• םאז־םאלמאר א. א.) שטרענג נעהאלטן אן מאדקם עקאנאםישע טעאדיעם און זײ האבן דערין אדטאדאקםיש נענלויבט, אז די אנטװיקלוננ םון עקאנאטישן און װירטשאפמלעכן לעבן םירמ מיט אן אבסאלוטער נעזעצלעכער נויטיקײט צום םאציאליזם — דער םאציאליזם טוז קומען. דאס עקאנאט־שע לעבן, האבן זײ םארקסיסטיש נענלויבט, װעט זיך כםדר אזוי אנטװיקלען, אז ד׳ קלײנע אונטעדנעטוננען װעלן אוג־ מערנײן אױם קאםף מיט רי נרויסע אונטערנעםונגען, די;דויסע קאיפיטאליסטן װעלן םארשל־ננען די קל״נע קאפימאליסטלעך — ביז דאס נאנצע רײכטום פון דער געזעלשאםט װעט זיך נעםינען אין ד• הענט םון עטלעכע קאפ־מאל־מאננאטן. ציזאמען מיט דער דאזיקער זייגז 34 זיך ארײםנעװיזן נישמ בלויז אין פארשײדענע תקוםות בײם דיכסעד,;אר אפסמאל אין אײן און דערזעלבעד צײט און ז־יער אפמ — אויך אין אײן און דעמזעלבן ליד.;אך א־ן זײנע ערשטע;•שטרזיכע־ע ל־דע־ ט־עםן פ־ד ד• צײ״ עקע׳מעגטן װעיכע קופען פון אײגענעם, פערזענלעכן לעבן און ם־ן דעם אולנ־עכדינעם, קא־עקטױרנאציאנאלן. .־•״םן זיך פון אײגענעם האדצן פונטע־־טענע־, און פונם כלל־לעבן לאזן זיך;אר הערן טרויער־ קלאנגען, ט־-בע;עזאננע;. און אויך פא־קערט: אינעװײניק, א•; אײנעטעם הא־ץ, אױ אופעט־ק, מרו-עד־ק, און פון ד• א־פעטיקע קלאנ־;ען דא־ף מען א־-יטש־א;; םונמעד־־זפן,;צהונות־שאלן. אמ דעם;עפלאנכע־ פ״ ײכט און שאט;, פון צוױיפל און אײפשײן טדעפן מ- א•; דע־ פאעמע ״הםהפ־ד״, װו קלאנענ־שן און םאדהע־לעכו:;, באוױינען און באױננעחמדע־ן און באנ״סידערוננ מישן זי־ אן אויפ־ הע־. א נעפיאנטע־ פון פלאפע; אין ־ויך, זונעז־שט־אלן און שיפינ־ װעכס־פעדעם, פאדלו״דנקײמ און אוי&םונטעדוננ. און אס די סתירות־ דיקע מאטױון חזרן זיך אויך איבער אין ״מװלת האש״ און אין ״פשא נפירוב״. ביאידיק האמ זײער םיל זיך םאדנופען פ־ט אמ ד• םתירות אין ױך נוםא. האמ עד הי ן שארשײדענע צײטן געפאנט בײ זײן דיכטוננ זיין אײנענעם איך. אין זײן באדיסט העבדעיש ליד ״ואם ישאלך המלאך״, אז ״דעד מלאך װעט דיך פױעגן, ווו א׳ז דײן נשמה״, ענטםערט רעד דיכטער: ,צװישן די טױטע אותױת האבן מ־יגע שידים חיס לעבן ליב באקומען. אין דעם םפדים־אלטע־ פון מײן ױידן האבן אײבײדטױטע געצאפלט. און פארשײדן זענען די שירים נעװען: איבער א קלײנעס, קלארן װאלקן, איבער א;אלדענעם יעטראל און ש״נענדיקער ט־ער, איבער פטולע ציצית און ײאקם־טראפן, — נאר אײן ליד נישט נעװוסט האבן זײ (די שירים) — דאם ליד פון ױננט און ליבע״. אמאל זא;ט ביאליק, א׳מ דע־ דורכױם נאציאגאלער ד־כ־ טער, ״לי אין עולם אלא אחד — הוא העולם שבלבבי״ — ״איך םארםאנ נאר אײן װעלס, דאפ איז די װעלט םון םײן הארץ״. אן אנדערש מאל קלאגט זיך דער דיכטער: ״חפשת• פדוטתכם ויאבד דד. ז#. נליקספןןן/מזןועע ע ד י א ד ד דער ערשט־םארשטארבענער עדוארד בערנשטײן האט נעשאפן א נ״ע תקוםה אינם װעלמ־םאציאלױם. ער םארדינט שוין צוליב דעם אלײן געשטעלט צו װערן אין אײן ־ײ מ־ט די נרויסע באג־ינדעד פון סאציאלױם — פיט מארקםן און לאםאלן. א חוץ דעם האט עדואדד בערנשטײז װי לאסאל און פאדקס געהאט די נרעסטע םארדינסטן פאד ד• םאציאל־ײיםנשאפטן, םאדדינםטן, ײאם מוזן אויך א;ער- קענט װעדן פון זיױע פאלימ־שע קעננעד און אםילו פין די בירנער־ לעכע געלערנטע. עדוארד בעדנשטײז אױ;עבוירן נעװאדן אין בערלין אינם יאד 1850 אלם זון םון א לאקאמאטױו־םירער. שוין א־ן זײנע ױגנט־יא׳־ז איז עד צונעשטאנען צו דער סאצ־אליםט־שעד באװענוננ און ד■ דײטשע .־ענירונ;, באט־אכטנדיק אים םא־ א נעפע־לעבן.־עװאלוצ־א־ :ע־, האט א־פ אדויםנעש־קט םון דײטשלאנד. אין דער ע־שטעד צײט פון באר־ממן ״םאצ־אליםטן־נעזעץ״, װען סאציאליסטן זענען אין דײטשלאנד שטארק פארםאלגט נעװארן, האט בערנשטײן נ־נלעבמ אין דעד שוױיץ, און דאדט ארויםגענעבן א םאצ־אליםטישע צײטוננ. אזוי װי בערנשט״נם צײסוננ איז אין דײטשלאנד שטארק געלײענט געװארן און געהאט א געװאלטיקע רע־ װאלוציאגערע השפעה, האט די דיימשע רענירוננ אויסנעפועלט ב״ דעד שװײצארישעד רענירוגג, אז בעדנשטײן זאל א־ױםנעשיקט זוערן פון דער שוױיץ. בערנשט״ן האמ זיך דאן באזעצט אין לאנדאן, ײו ער איז נע־ װען דער קאדעספאנדענט פון דער באדיפטע־ םאצ־אל־םטישע־ צײמ־ ש־יםט ״נײע צײט״. אין לאנדאן האט בערנשט״ן, וױ פריער קארל פארקם, נעהאט די געלעננה״ט זיך צו באקענען םימ דער העכסטער טררנה םון קא־ פימאלױם און מימ דער לאנע םון די אנסװיקלסםטע איגדוסטייע־