Literarishe bleter · 1933-01-06 · 2 (6.1.1933) · p. Seite 27

ריםינוראריטג^רמיסױזר 2 (ינג*.) ———■—■——— זײט 27 פ ו ן ד א א ו ן ד א ר ט װעז א. צ. נדינבעדנ איז געהומען סײן װיזדיעע, הןזט דעד װאר־עעװער ײד-עע־ פען־קאוי נעװאלט צונױם־ום; א שא־זאמלוננ שאד אאע פעך מיטנרידע־, פינקט װ• עט זענעז אײננעא־דנט נעװא־ז אזעײע פאר־ זאסאוננען אויך פא־ אנדע־ע אננעזעענע ײד״צע ׳ע־־פט״יטע־ע־, װאם זענעז נעהומען פיז אנד״גרע אענדע־. א. צ. נ־־ניעדנ תאט אכתח־אד אננענימען דעם פא־יעאאנ פין אזא מיז פא־זאמאוננ, אבעד יטפעטע־ דאט ע־ עם אפנעװארפן. װען עס איז אנטיעטאנען דער טומא א־ום א. צ. נ־ינבערנן און זײן באציוננ צו ״דיש אין צו דעם ײ־־שן יטאפן (און דע־ ײד״טע־ פען־קי׳וב איז א ײדישעד, פין ײדישע שדײ־ יעד מיט א פאויטױוע־ שטעלוננ צי ײדיש!), דאט ד• םא־װאלטוננ פינם ײדישן פען־קדוב אײננעאאד; א. צ. נ־ינבעדגן אײף א זיצינ:, בד• קאאעניא־ אויפצוקדעדן דעפ פדאנטע־, איעי אינמיט; דע־ ז- ציננ יזאט זיך א. צ. גדינבעדג אויפנעת״ין אין א־ויס... א. צ. ג־ינבע־נ ־עדט אזו• פיד װענן דע־ דב־־צעד, סאדעניאיער באצ״ננ, װאס ע- דאט דע־װא־ט אין װאריצע... ״א, אבע־ ־י בא־ צ״ננ דא-־־ז ז״ן א קעננז״טיקע, אן אפענע, א פא־טד״ענדילע. אין ־אס, װאס ע־ א־״ין פא־מאנט עס נ״צט בנונע צ• ו״נע ״דישע קאאענן א•; װא־יצע, קאן ע־ נ״צט פאדדאננען ם־ן ז״ בנונע צ־ א*ם... א ״א~*ל א רא״״ן אור* צב״ גריגײעחכ! רייכיי• זײ• אפן און נ״צט װעין פא־ד־״ען ק״ן פיצוטע, אפענע זאב;! פ\\ ןארסי\ במררי\ אי\ רטר װארמזזטר?אוװט דעם י־ב;, פ־״נטדעבן ד. טיצאדנ• א־ז קאדט א״ ־•טדעד־ש; בע־ד־ן. א־ז ע־ נעפא־ן ז־ך אנװא־עמען א־ן דעד ״ד״צעד ראװנע. ד• קאװנע־ ״ד-צע ״דן דאבן דע־װײצ געפ״ע־ט פא־ א־פ ז״ן ״בד פון 25 ־אד ד־טעדאד-צע טעטיק״ט. ד• פ״ע־וננ טדאנט א הא־צ-קן בא־אקטעד, א־ן בא־אקטעד א־ן סט־א פונם יעא־ דױבא נופא. ד. טיצא־נ• א-ז א־ן דעד ליטע־אט־ד א ין־י-ת, טוט מ־ט דיבע איע א־בעטן, ־- יצד״בט אידע־, דעדצ״אוננע;, אדט־קדען, ־־•ט״ק. און אדץ מ־ט דיבשאפט, מיט באדא־צ־ק״ט. ז״ן באנד קינדע־־זבדונות ה״סט ״מיצפחד־ב־אנ־ק״, און מצפחדד־ק זענע; א״ך די זב-נות װענן ד• ק־נסטדעד אין ט־ע־, װאס טיצא־נ• דאט דעצטנס פאדעפנטדעבט. פאד ט׳צאדני א־ז ד־טע־אט ־ פ״ל מע־ װ־ ״טע־אטור, עם א-ז זײן װעזן, ז״ן םט־ב־ע. ־ טיצא־ני א־ז איצט א־ן דיטע אין שד־חות פון דעם דובנאװ־ פאנד צו פד־ן פ־אפאנאנדע םא־ דעד גדו־סע־ ענצ־ק־אפעד־ע א״ ״ד״צ. חאװא• זאצ נעקדו־נט װערן זײן א־בעט מ־ט דעדפאדנ! און מ-ט דעד ד־טװ״צעד װארעמקײט זאא ד. טיצאדנ• יבח ז״ן פ•■־; וױיטע־ זײן ײד״צע אדבעט אין זײן חיים, א־ן דעם פאדנ״צטן -<י ׳ 1 צװײ י$ןר ״ײװא־בדגזממרײ יעם א־ז אננעקזמען דעד טאפד־נומעד ״ייװא־בדעטעד״ 4—5. מ־ט אט דעם העםט א־ז פאדענד־לט דאם צװ״טע •אד פון דעם זש״דנאד. דעד נומעד האדט א 200 זייטן. ער א־ז :עוױדמעט דעם ״ד־שן ״צוב א־ן צפון־אמעד־קע א־ן צ־זאמענ־אננ מ-טן ױבא פ•; דע־ עדיצטעד מאסן־עמ״״דאצ־ע און ע־ האט א ־״ ז״עד וױבט לע א•; א־נטעדעסאנטע א־בעטן און פא־שוננען צו דעד נעיצ־בטע פונם ״ד״צן קודטור־דעבן אין אמער־קע. א-ן ־ײנט-קע צ־יטן אױפהאדט; א וױםניצאפטיעבן ח־דיצ־זצי־- נאל א־ז א נדו״ם בריהשאפמ. יעדע־ ־ידישעד דעזע־ מוז ד״ענען א־ן אויך איאנירן דעם איינציקן ״ד״צן וױסניצאפטיעבן זש ־נא־! א גר\נו פ\\ רמר װײסי פון עדנעין א װ״טע־ יצטאט ב־אעמפאנטאן (דדום־אפ״קע) יצ־ײבט אונז אונזע־ דעזע־ פ־״נט יע־ד דעוױנסק•: .נ־ײבצ״ט־־ װ־ד א־ך אױך או־סדדיקן מיין הא־צ-קן דאנק דע־ רעדאקצ־ע פא־; פ־אבטפודן וױדנע־נומער פון ד• ״דיט. י־עטע־", װאס ב׳הא־ נא־־ װאם דע־האיטן... א־ד קאנט ז־ך גאדנ־צט פארצטעדז, ײ״ ד״ ״בדעטעד״ װע־ן א דאנק אזעדבע נו-עדן פאפ־דער״. א נרום םון דער װי־ט, און װי אנגעדײנט א־ז עדי אגיפרזןגגגג 5<זג\ \. סז\יא\ר עם איז, ד״דע־ נעװאדן צװײ באזונדע־ע זאבן — קינםטדער און מענטש. מיען םאדניבט אפט דעם ק־נסטדער זיין אוממענט״צ־ יעבסײט. און צו־אפט דערדויבן זיך קינסטדער או־פן חשבון פון זײע־ טאדענט צו טוען זאבן, װאס א פשיטע־ ביצ־־ודם װעט ז־ך עס נישט דערדויבן צו טון... דער ד־כטער ז. שניאו־, װ״סן אדיע, - אז זיין מענטשידעבעד מהות איז װײט־װײט נ־שט קײן נעהויבעניעד. האט מען עם געװוםט, און נעשוױגן. אבעד יעם א־ז נעװען א ם־ד פא־ נאנץ בראד. אין אדע דעדאקציעם, ו\ו נא־ עד האט נעהאט א מניע יונדצא, דינן פעק םון זײנע בריװעדע־ ניעשדיבן מיטן דדאבנ־ע בתבד םון א ײד א קמצן, א נ־שמ־פארױנע־, װעיבע ״ענען פוד מ־ט זדזודים אויף אדץ און אדעמען און ביעיקד א״.־'... אנדעדע ־עדאקציעם, פונקט וױ אין •ענע אנדעדע דעדאקצ-עס י־נן פאםקװיד;־ ב־ױועדעך אויף אט ד• ,־עדאקציעם. אױך דע־ וױינע־ ײד• צער פען־ ־קיוב, פון װאנעט ז. שניאוד א־ז אדס ״פ־אטיעםט״ א־״סגעט־אטי, ױ״סט װענן אײניקע ציבט־קע שטריכן פון ו. יצנ־א•־. אין דע־ :עיצעפטספ—וננ פון ״הבימה״ איז אויך דא א נ־״ס פעלד ״נע־ ־עבטע״ ״תבועות״ םון אט דעם דיבטעד־נעש־עפטמאן. -- מ־דא, ־אס אדץ א־ז ביזאהער נעבדיבן פארבאהאדטן פונם אױנ. איז עס ־אך אן א״נענעד װייט־ק אין דעד משפהה, װאס עס א-ז א ח־פה אין פ״ן צו אנטפדעקן פא־ אנדעדיע! — אבע־ אט ז. שנ־אור ױך פא־קאטשעט די א׳־בד און נענומען ״אױפצ־דעקן״ חטאים פו• פא־שטאדבענע, מיט װעמען ער האט עפעם נעהאט קד״נ-עבע נעי׳ט־ בבםיבים (און מיט װעמען האט ז. שנ־איר נישט געהאט קיין קדיינ־ ־עבע נעדט־׳םבסובים!). עם האט נעזאדט ז״ן א ־אננע בעד-ע אד־ ט־לדען װעדן ״דישע שריפטשטעדער, — און אײנ־קע פון ז״ האט :. שניאור שוין באװיזן אפצודרוקן א־ן נ־ו־־ארקעד ״פאדװע־טס״ אין שפעמעד איבערנעדדוקט אין ״מאמענט״. ד• פא־ א־ט־ק־ען־ פאמםדיעטן האבן אדױםנעי־שן ■נדו־ם אױם־ענונ:. — א־ן ב־אד־םטא־ קער ״אונזע־ דעבן״ איז א־צט פא־עפנטדעבט א יצא־םע־ א־ט־קד פ־ן פפח קאפ^אן קענן ז. שניאורן א־ן יע־ דעדװ״זט, אז ״דע־ ־אנצעד פאמםדעט (לענן בן־אב־נדו־ און •. ־אמבע־נ) א־ז אן אקט פ״ן נקםה״, עם איז ״א מין בדאטע־שפ—ץ םון א פאדבײנעי׳אפעניעם אױטא״ א. א. װ. - סײ דעי ״פאדװערטם״ און סײ דער ,״מא־ מענט״ חאבן ד• ארטיקדען־פאשקװ״׳ן א״פנעהערט צו דד־קן. א־ן פא־ש״דענע צייטוננען װערן װייטיע־ פא־עפנטדיעטב שארפיע אננריפ; יענן ז. שניאורם ״נקמה־אקטן״. — א. ־. שטיבעד א־ן ״ח״נט״ ־•פט אן ז. שנ־אורם ארט־לדען ״מתים־שענדוננ״... יא, שוין דאגנ צײט געװען נעבן אנצוהערן דעם דיכטער ז. שניאור װענן זײן ״מענטשאעבן מהות״... װיתוראוזאל א\רי צבי גריגבטרג ד• נעמיטעד אדום מעשה־אוד־ צבי נדינבערג האבן זיך נאך נ־שט א״ננעשטידט. יעם איז נעװא־ן א ״םענסאציע״, און װי א זאך פ־ן םענםאצ־ע פעדן דא נישט קיין נוזמאות, איבעדטדײבוננען, װאס יעיםן נישט דעם ענין או־םצוקדיעדן, נאד פארקעדט — פא־פדאנטיערן א־ן פארדדײען א־ם. א. צ. נרינבעדנ איז װי צװישן צװ״ מאנניטן. דעד אדטעד נעראגנד םון ״ויתרוצצו״־כחות א־ן דעד א״ן איינענעד;שמה... מען דארף זאנן קדאר און אפן, אז ער װאדט פון עדשטן סאנ אן נעקענט אויםמײדן די אדע ארוםד״םענישן א־ום אים. א־ז ע־ דאך נעװען שודדיק אן עםנטדעבע אויפלדעדוננ אויף טענות, װאם זענען א־ם צונעשריבן, און ותדבע זענען, דויט זײן פ־ינוננ, בדבוד־ם. אפע־ אנשטאט דעם, דדײען ויך ארום און ארום זאנעבצן און פעםמ־ שטיעדוננען, װעדבע צעטוםדען בדו־ז די םוחות. און זײן עפנטדעבע יעדקדע־זגנ דורך דער ״ײטא״ איז אױך םער אומבארעבט־קטע־ אננ־־ף, אײדער םעםטשטעדונג פון פאקטן. עד דעדצײדט, אנב, װענן דעם יידישן פען־קדוב זאכן א־ן דע־ ־ע־קדיערוננ נישט נאד ר־כט־ק. דעד ״דישיער פען־קדוב האט א. צ. :־ינבעחגן נישט א״ננעדאדן, פונקט װ• עד האט נישט א״ננעדאדן און לארט נישט אײן קײן שום אנרערע ײדישע שריםטשטעדער. —