Literarishe bleter · 1933-01-06 · 2 (6.1.1933) · p. Seite 28

ז״ט 28 רילזעדארינוולן בדזזזזסיד ו\װ. 2 (־053 יט/בר־אטח־ אנטרו־פט. ער שאפט זיך א פאא׳זזן פאם און פארמ אוועת יןיין או־סרא;ד. ער װוינם אין זשענעװע, פאד־ז און אסוף אין אאנדאן. ער ארבעט אין בריטי׳ען מוזיי, װעדט, אויט דעם פאריא;; פון דער רום־שעד רע;ירו;ג, ארעסטירט און זיצס אפ אין תםיסה א;דערטהאיןבן יאר. דער;אך װעדט ער ארו־םגע׳ע־סט סיין פרא;יןרייך. אין יאר 1905 קערט ער זיך אום צוריק ליין ד.וסךא;ד, װו ער הויבט אן ארו־םצו־;עבן דעם באװוםטן זשויתאא צו דעד;עעיבטע פון דער רעװאצוציא־;ערער באװענו;ג א־ן רוםלא;ד ״בילא־ע״. בעת דער רעאקציע טוז ער װ־דע־ פארצאזן רוםאאנד. עד באזעצט ז־ך א־ן פאר־ז און הו־בט אן זיין באדימטע ארבעט או־פצודעקן ד־ פ־אװאקאטארן א־ן דעד בא־ װעגו;ג. 1914 קוםט ער װ־דעד קיין רוםלא;ד, ער װערט ארעםטירט און װערט םארישיקמ קיין ם־ביר. בעת רער רעװאי־צע װערט ער בא־ םר־יט און קוטט ק־ין פעט־אגראד.;אכן אופ׳גגטאנד פון די באא־ ־טעװיקעס, טוז עד ׳פא־אאזן רוסי־אנד. — בורצעזו א־ז אדו־םגעבראבט אאם העאד אין דער באװוסטער דראביע ״אזעח״ פון שטיטענאאװ און טאאסטאי, װאם א־ז או־פגעפ־רט נעװאדן א־ן פאר־טיידענע •;־פראכן. א ויי ב\ך פ\\ 9א\ל רגי?ד\י\> םיט עטאעבע ־א־ צוריק איז דער׳גזינען א בוך ״דהי סאיקראב האגטערם״ (די זוכער פון טיקראבן) פון פאוא דע קרויןי. דאם בוך א־ז איבערגעזעצט א־ן פארשיידעגע ׳ע*־אבן, אויך אין יידיש אין ־אט׳טקאװםה־־פאראא;. אויך א העכסט־א־נמעדעםאנטן שפאנענדיקן אופן שיאדעדט דער פא־פאסעד פאר׳ע־ידענע װיבג׳גזאפטם־מענער, װאס :גיבן אװעק זייער אעבן אויף אויוםצוםארשן די םיקראבן, ד־ איומזיכטבארע ברואיםאעך, וועאכע פארשאפן אוגז אאעראיי קדאנק־ הייטן און אפט איו־ך דעם טויט. אעצבמס האט פאוא דע קרו־ף אפנעדרוקט;אך א װערק: ״מען עגעגםט דעטה״ (םענטשז קעגן טו־ט) װענן דעם זעאבן עגין. ר־ ריזן םון דער םאדערנעד וױםנשאפט, װעאכע עד שיאדערט, זענען אזויגע םעגטשן, װאם האבן שטעגד־ס נעזוכט או־םצודאםען חואאתן און םנפית פון דער װעאט און צו פאראע;נערן רעם מענטשגם אעבן. פארהעאנגישםעס־ק נישט אא;נ ציר־ק, נ־שט םעד ײי מיט א האאבן ־ארהונדערט צור־ק, האט םען פיא חואאתן;עהאאטן פאד אוםהייא־ בא־, און א־צט האט שוין די םעד־־צ־ךװ־סנשאפט םיטרען קענן זיי, א דאנק דער אוםדערםידאעכער א־בעט פון ד־ דאז־קע פארשער. ״אן אוםהייאבא,־ע קראנקהייט, האט אםאא א־םיצער נעזאנט, א־ז א זאך, ײענן װעאכער די דאקטו־ד־ם װייםן נא־נ־שט. דאפ הייםט אבער;־שט, אז ז־ א־ז נישט הייאבאר, אז ם׳א־ז;־שטא און ם׳זועט אםאא נישט נעפונען װערן קיין ם־טא קענן איר״. װע;ן ד־ דאזיקע אםתע העאדן פון דער װיםנשאפט הערט דע־ ברייטער עואם זייער וױיניק. עם זענען באװוםט אזו־נע;עםען װי פאסטער, קאך, םעטשניקאװ, מיט זייערע אנטדעקוננען, װאס האבן געםאםט איבערקעדענישן אין דעד מעד־צ־ן און נעאייםטעט געיװאאמ־ק פיא צו דעטן םענטשאעבע אעבנס. עם זענען אבער פאראן םאםן אנ־ דערע, װאם פינםטערן אפ יארן אאננ, דאם;אנצע אעבן, אין ד־ אא־ באראטאדיעס, ריזיק־רן םיטן נעזװט און;א;ץ אפט אויך םימן אעבן, בדי אױםצונעפ־נען עפעם א ם־קראב, א ם־טא קענן א;עפעראעכע־ חואאת. זייי זענען ד־ אםתע העאדן, די רעטעד פון דער מענטשהייט, הנם מ׳הערט פון זיי א םך װייניקער װי פון עפעס א נענעראא, װאם האט זיך אויסגעצייכנט מיט אומבדעננען טו״זנטעד םענטשן או־פן שאאכטפעאד. א נו\ך \{ז\\נול\ פ\\ זןנזנז וזאװנזװנז פרוי אין םינכען א־ז דערשינען א באנד רערצייאונגען ״די אאנגערודעד קינדער װאקםן אונסער״, אננעשריבן דורך דער *־וי פון קנוס האמ־ םון, םאריא האימםון. די דערצייאוננען צייכענען זיך אוים טיט זייעד;וטהאדציקן הומאר און זענען טאאענטפיא אננעשריבן. די געננויכנזננ פ\\ רי נ״\ימזסי\ ס׳װערט ארויםנענעבן א פונדאםענסאאע געש־בסע פון די פו־פםטן. אעצנגס איז רעד׳טיי־נען די צװייטע סייא פון דעם 15־מן באנד. דער םחבר איז אודװינ פאן פאםמאר 113.-ו^ו- 71/11*13= כננרנארד נננאז א\\ נייראגרננלא אי\ א פינננזט צװ״ א־טאא־ענ־שע שר״פעי האבן אננעשריבן א פיעםע, װעאכע אאכט או־ם די צװיי באר־םטע דראםאטור;ן בעדנארד ׳צאו און פי־ ־אנדעאא. די פ־עפע הייסט ״דע־ אעצטעי נעריכט״. ז־ האט אזא מ־ן א־נהאדט: שאו און פ־דאנדעאא זענען פארװװדעט נעװארן בעת אן אויטאםאב־א־קאטםטראפע, װאם קוםט פאד ב״ א ׳עפיטאא םון;״םט־ק־קראנקע. די ב־ידע פא־װונדעטע ס־א;ט םען אריין א־ן אט רעם ־צפ־טאא. ב־ידע געפ־נען ז־ך א־ן איין צ־םער, און כדי צו פאד־ ט־־יבן ד־ צייט פון זייער א־נן א־נם יבפ־טאא, האבן;יי באשאאפן אנצושדייבן צוזאםען א פיעםע. די ארבעמ אויף דער פ־עםע;״ט פאדו־ס, אבער פון צייט צו צ״ט קום•;; פאר צװ־שן ז״ םצענעם, — ־ערער א״נער װיא, אז די פ־עםע זאא א־־םזען אזו־, װי א־ם נעפע־ט. ׳כרייבט א״נעד אן צו רער ד־אםע אן הקדםה, ײאה האאט א־בע־ פע־צ־ק ז״טן. דאפ ב־עננט א־״ן א־ן נ־־םצארן פ־־אנדעראן. בעת דער ע־שטער פ־אבע ק־םען צ־ני־ן ד־ נ־־סטיק־ק־אנקע פו־ דעם ׳עפיטאא צוצוזען עס. אבער אזז־ װ־ ר־ דראםאט־דנן רייםן זיך צװ־׳צן ויך און שדײען א״גער או־פן אנדערן,;עםען אויף ד־ ם־טוגע־ם ד־ ביירע אויטארן אויך פאר ם׳עונע־ם און אנטאויפן פון זיי. פארבא־בן אאײן, םאבן שאו און פ־ראנדעאא צװ־שן ז־ך שאום. שאו האאט א אאנגן מא;אאאנ, זמאעך צו ■)ו־עם םאנאאאנ, ם־ט װעאכן עם ענד־קט זיך ז־ין פ־עםע ״עם א־ז צו־נוט, אז עם זאא ז״ן אמת!". שאו איינט פא־ פיראנדעאאן אנצוש־״בן א פ־עםע, װאם זאא װ־רקאעך ז״ן זייער אעצט װערק, א־ן װעאכן זיי זאאן קאנען אויםדר־קן :״ע־ע אאע ײונטשן און בװנות, און דערנאך אװעק א־ן דע־ פארגא;נע;ה־־ט. ד־ פ־עפע א־ז או־פנעפ־רט געװאדן א־ן נױ־־ארק, א־צט װערט זי נעב־אבט ק־ין אייראפע. דע־ אקטיא־, ײעאכער האט נעשפיאט די ׳־אאע פי־ן שאו, האט ז־ך אײםנעצי־כנט פארנר־מ־רט פאר רעם רראםאט־דנ, און ז״ן שט־םע האט ער קאפ־רט או־ט דער;ראמאפאן־ פא־טע. דער א־טאא־ענע־ אקט־אר האמ נענעבן א פואע פארקע־- פערו;; פ־ן דעם א־טאאיענ־שן ר־אםאטורנ פ־־אנדעאא. גאנאללז ״סיזיסילל זפללוזזז׳■ כיי(זסיא\ינזלא\\לז?י\ אי\ לזעאנוער דע־ באקאנטער רום־שער שדיפטשטעאער, דער םחבר פון ״ד־ טענ פון ד־ טוירבינער״ , ג. בואנאקאװ האט אינםצעניז־דט;.;אגאאס בא־יםט װערק ״טוימע נפשות״ פאר דעם םאםקװער קונםט־טעאטער פון ק. םטאיניםאאװסקי. די אז־פידו;; האט נדיו־ם דע־פאא;. ד־ הויפט־־אאן שפיאן.־ די ראאע פון סאבאקעײ־טש — טאכאנאװ, טש־טש־קאװ — טאפארקאװ,;אזדרעײ — םאםקװין. א־ן דע־ פאדשטעאו;; זענען גישטא ק״ן ספעצ־עאע ״טעאטע־־טריקן״. ראס טעאטע־ האט זיך צור־קנעקערט צום םחײר און א־טיםט. ד־ קריט־ק אבע־ װ״זט ארו־ס צוריקנעהאאטנקייט. םען װייזט אן, אז דער ״עאעםענט פון;עם־שה״ט א־ז צו־׳שטארק א־ן דער פארשטע־ אונג״. ״אט די אאע םאבאקעװ־טשעס, םאנ־אאװם פארשאעפערן דעם צושויע־, און שװע־ א־ז ארו־סנייענד־ק פון טעאטע־ זיך גע;ו• פאר־ שטעלן, אז רא ב״ דער זייט דויכערן ריזן־פאבר־קן, ם׳קאאפן די רעדע־ פון םאצ־אא־זם, און דער;ייער אעבנסשט״נער דייסט זיך ־ע־שע־־ש א־ן אונזער נעװ־סן... ם־ט;עם״נקייטן איז קיין צי־ט;־שטא צו פא־נעםען זיך, חב־־ם!" א צײ״טעיר ק־־טיקער שרייבט, אז ״דאם ־ום־שע א^טװאדנ איז באװיזן א־ן ״מו־טע;פשות״ מיט אן א־בעד־קער נוסהארצ־ק״ט, װאס נרענעצט םיטן פזיאן איבע־ ראא־זם״. װלאריסייר כ\ראג\\\ — סד ־אר אלסי ־ע־ באײוסטע•־ פאר׳נדער פון דער רוםאענד־שער רעװאאוצ־א־;ערע־ באװענוננ, דעיר או־פדעקער פון ד־ פ־אײאקאטאן א־ן דער ר־םאענד־שע־ ־עײאאוצ־אנערער באותנז;;, װאאד־מ־ר בורצעװ, איז א־צט א־יט געװא־ן 70 ־אר. נעבו־דן א־ן 1862, האט ער אננעהויבן א־בעטן צװ־שן ד־ ״נאראדאװאאצעם״ א־ן רוםאאנד. אין 1885 איז ע־ פאבםשפט;עווארן או־ף 3 יאר תפיסה, און דע־;אך װע־ט ער פארשיקט א־ן םיביר אין א־־קוטסקער :ובעדניע, פון װאנעט ער