Literarishe bleter · 1933-01-06 · 2 (6.1.1933) · p. Seite 24

זײט 24 װאפ פארװאנדאט פיזישע כחות און װערט דאך זעציסט אפהענגיס פון זײער םיזישער עסזיסמענץ (;ו&הזמניקײט־טרינציפ). קורץ פ<ור־ םויצירט: אזיך זזיסי רפנז אװ רי איגסייזזפ ליבמ גרײר וזיםי רפר?װװגי לטריטפר איזגזביראביס, זז$זפ בײדזז זטזפז זײ, ^זרגז עזמפמריטס א-יזי־ ביאנזיזז, גרײך באגרטזטבזז רזרך רי זזווי גערזמזזפ זזריזביבז פזך אזגז־ גירטעגזג,?אגזג״ראסיים אז\ ^סזזענגיקײס. דאם ניעזאגטע יאזט אונז איצט ק־א־ ןאויפדעסן דעם ארנזזגי׳פ־ טיפן אונטערשײד צװישן סעסוםוערער און טוטעריעכער ליבע. די טיטעררעכסײט (קורצע באצײכנוננ פון טיטע־רעבער רייע) ־אט אאע בא־כר-בענע אײגנשאפטן פוז אן ״אינטיטען״;עפ־ל: דאם נעפיל פון א־נאכיעדער אינעדרעבסײט (ב״ דער ט־טער־עבער ריבע), ש־סזארהאפ־ ב־ד״ט, עקסטאטי׳כע פ־״ד (נליקזעליס״ט) ב״ דעדפיאיוננ און ט־א־;ישער צושטאנד בײ פאררעצוננ פון טוטעראעבק״ט. אין קעננזא־ו אבע־ צו דער םעקטועאעד איבע, האמ די טוטעראעבקײט ני׳פט דעם בא־אקטער פון שעפערישער א־נ־צ־אטױו, װאט ״זוכט״ אי־ אביעקט, װאם קאן ריבטיק אדעד אוטר־במ־ק א״טװײרן. ד■ םוטע־ ־עבק״ט איז, פארקעדט, אן ארנאנ־־בע א־־־פארװאנדטשאפט טיט דעט קינד און אנטשמײט צוזאטען םיטן קינד. ד• טוטע־רעכקײט איז נישט ק״ן עקספאאזױוע אנטפאעקוננ, װאכ קאן אויכרעשן, װי ד• סעקכ־עאע איבע, נאר זי איז אדנאנ־ש פא־״כ באיכט־םט און א־ז אוטדערשיטעראעך. די זאך אינט אבע־ פ־ר טיפער און קאנקרעטעד. רי א־נטיטע םעקםוערע איבע ״פארװאנדאט״ די פרעםדע (אדער וױיניקער נאענטע) פערזאן אין אן אינטים נעאיבטעד און די דויע ־עקכ־עאי׳טקײט אין דאם אינמיסע געפיא פון א־בע. די ראזיקע צוױי־ פאבע פא־װאנדאוננ (פעדזאן־פאדװאנדרוננ) :עריננט אבע־ באויז אין באשטיטטע נרענעצן (קאטפדאםיס־פרינציפ). װי טױז ד■ איבע זאא נ־שט זײן, איז ז■ שטענדיק בארירט ט־ט דעד קעננזײטיסעד אוט־ ז־בעדקײט פון א-יפערזוכט, ם־ט א דדאענדיסעד טענאעכקײמ פון אנטוישוננ, נאך װעאכער מ׳קאן װעדן נרײכניאטיק אדע־ גא־ פײנט■ אעך צו דער פיײער;עאיבטעד פערזאן. װ• דעדר״ויבן און אפפער־ ,יױא־ק די אינע זאא נישט זײן, װארצאט זי דאך אין סעקכוע־ן באנעד, אין דעם זיך־אין־ז־נען־האבן פון זינרעביעד אוסט*). טיט אנ־ דערע װע־טער, די א־נט־םע םעקסיערע א־בע אױ אויט א־ר זועזן ענא־ צענט־יש, אויף װיפיא די איבע אױ ד־אטאטישע ־אננאענ-ש און קאטפ־אט־ם צװישן איך־נאוםטענ״ע און זעאבםטראזעד פארערזננ. די טוטעראעבע איבע איז אבע־ א־ן יעדער ר־כטוננ װעזגםאעך אנדער׳ט. אנשטאט פערזאן־פאדװאנדרוננ קוטט דא אן ארנאני׳טע א־־־פא־בונדנק־יט ט־ט דעם ק־נד:;אך פאד דע־ נעבודט, נאך בײם כאטע אנהויב פין עקזיםטענץ, איז דאם סינד אין םוטער־אײב אר־;אני׳ע פא־בונדן טיט דער טוטער. אנ־בטאט עטאציע־פא־װאנדאוננ א־ז ד• ם־טעררעבק״ט פון אנהויב אן א נאטו־האפטע אור־שעפעד־שע ׳עאבםטראױק״ט. יעוין ביי דער שװאננעריבאפט װעדן ארע אעבנם־ א־נאנען און דאם;אנצע װעזן פון דע־ טוטע־ נעעגדערט און פאר־ באפט פון רעם נאטו־־דראננ צו נעבן רעבן דעם װערנדיקן קינד. נאך רע־ נעבורט הע־ט די םוטער ני׳עט א״ה א־ױכצװױיזן אן איך־אאזע אקטױוע ר־בע, װאם אעבט םיט און פא־ דעם װוקם פון קינד. רי גזזסגגררפכןײסי *יג פגזיכא־פױיש א פרײרין־טגגזפגזריגגיגג זגגרגגזסירא זי?ײס אז\ רזיסי איר גאסיזר אז\ כיאראגיגגגגגר פזגןציגג אױ זי?עגג זגזצרפך צז רמר (גגאצטזסיריגזסייגגגגגר גזגגןגזזגגרגגר רזגזסי. ני׳שט נאד א־ן קונםט און רעאיניע, נא־ אויך אין אוטנאננם־רעבן, ־יפט טאקע ד• ט־טע־אעבקייט רעירפאר אי־ױס דאכ נעהו־בענע ביאד פון ״טאדאנא״, פין דע־ שטענדיק־נעבנדיקער און שטײכאענד־קער זע־בסטראזיקײט װאם א■; א•־ א־טבא ־נבא־ע־ ׳עטענדיקײט טראנט עס דעם אטעם םון אײביקײט. *) אפיאו ד• פאאטאנישע איבע, אויה װ־פ־א ז• קומט דאך םאר צװ״סן פא־יע״דענע נעשאעבטע־, באײבט ז• אין דער אטטאכםער םון נעשאעבטאעבער צונײנוננ. (סוח קומט) אין כרףײארק $3ק*ם3] 7' ײ7'ם$13ר'ש3 130373" 3ײ בלאקס ג מײזעל 424 — ■^1 £ .א ליסעראר^גגזע ברגזגזגזר זזגז. 2 (53*\ װענדן ט־ד זיך וױיטער צו נרונט־םאקטן. ד• א־נטיטע איבע, װי ד• ס־נסטאעד־שע אינםפ־ראציע, האבן ־תט־ד דעם כאראיקטער פון שעפעדישער אױיציאטױו און פעי־זענאעכע־ אויםװאא, אױף װיפיא אינדיפערענטע אביעסטן װערן ערשס דורך דער אויפנעװאבסער א־נטי- מ־שק־יט ״פאיװאנדאט״ אין א קװאא פון נ־יעם אעבן. ד• פד-ע־ ם־עטדע (אדע־ װײנ־קער נאענטע) טאן און ם־ױ הע־ן ערשט ד־־ך רע־ איבע ש־קזאאהאפט־נאענט**) (״פערזאן־פא־װאנד־ונ;״), און ד• ־ױע םעקםיעאישק״ט ״װע־ט״ שטאף און א״ם־־וק פון דערכ־טערנ־ ד־קע־ א־נט־ט־שק״ט (״עטאצ-ע־פא־װאנדאוננ״). אט װ• רער ט״טע־ שטיין װע־ט ערשט דו־ך דעם םסואפטא־ ״פא־װאנדלט״ א■; א ק־נטט־װע־ק, װאס טראנט און ד־־קט א״ם ר• אונױוע־םארע ק-נםט־ ־ערישע באנײכטע־וננ. אט דאם אנטעט״ן, ראכ נ״־נעשאפן־װע־ן, רערקאערט אונז א״נ־קע קעננזעצאעבע, בטעט וױנדע־אעכע פאסט;, פון אײן ז״ט, האט טען .תטיד בײ א־בע א־ן א-נםפ־ראצ־עייי) דאם;עפ*א פון פע־זענאעבער א״םװא־ און צונײ;.•:;. אפ־א■ װען ט׳װע־ט ״דט :װאאד״ פא־באפט פון ■1•בע אדע־ א־נםפ־־אצ-ע, ־אט טען דאך ײאם קאא־ע;עפ•־ פ־ן א פ־וצ״טד־קע־ ״אנטש״ד•:;" פ־ן אן אוט־ :ע-־טי א־נעררעבן או־פשװוננ, אבער נ־שט פין א פא־ױס־בא־ שטיטטן אדע־ שױן פ-ע־ פאי־ט־קן פ״עד־״צא. ק״נע־ קען נ״בט פ־ט ־א־ן ארע־ אפ•־• מיט א טאנ פא—ם באשט־טען דעם א-עיט און א־פן פ־ן ק־טענד־קע־ ״בע אדעד א-נכפ—אצ־ע. פון ־ע־ אנדערע־ ז״ט ק־טען ־•בע א•; א־נםפ—אצ־ע וױ א ד—בבר װ• א דע־ש״טע־ רונ;, װ״א ז״ ב־עבן א•; ד־נאט-ז-; א־ן שעפע־״עע־ פא־װאנדאוננ ר• בא־נדע פ״זישע כחות. ט׳קאן עם אז״ פא־טואיר;: זזי ז־י?ױגזסלע־ ריגעע איזגזפיראע״ע, זזאס די איזסױזע עעעעזעלע ריבע רי ןאסױר עז\ טזאעזגגגז־איזיגויאסיזזע, זזאס ברעזגסי ערעזס די צזזײפארע פארזזאגד־ רזזג פז\ פערזא\ א\\ געגזירי אז\ איז גלײכזוײסי? עענזסראזיזזער דזרכ ברזך אז\ פערזעזלעכע אזסגעײרזזג דע־ בא־אקטעד פון ׳עאפ־ננס־א-נ־צ־אטױוע דעדק־ערט ד■ נ־ע־ נעצן פון א־נטיטישס״ט (״שאפוננם־ר״דן״). ערעיסזגז, א־בע און אױםפ״אצ־ע קוטען נישט װען ט׳וױר א־ן וױ טיוױא, קוטען נישט אױף באשטעאונ;, :אר זײ סוטען װ• אן ״אנטפרעקוננ״ בײ;אנץ־ באשט־טטע באד־ננוננען, װאם װעקן א•; באנ־נסט-ק; דעם ד־רבברוך פין שעפע—ש דױאטיױרנדיסער אינט־ט־שק״ט. אט אזױ קאן א ק־נטטאע־ זובן א :אנץ אעבן זײן ״אטתן״ .װע;, וױ א־ן דער איבע קאן א מענמש ־אננ זוכן ז״ן ״א־דעא־״, ד. ה. ־ענעם אב־עקט, א־ן •ענע ם־טואציע, װאם ראזן אנטפ־עקן רעם א־נט-טען א״פשװיננ םון טענטשן (אנטפרעקוננכ־פ־־נציפ). זװזײסזגז, וױפ־ר ד• א־נט־ט-עקײט זאא נ-שט;ובר זײן און ״פארוואנדאע;״ דע־ רױע; א־טבױנזאמען :אטו־־אב־עקט, בא״בט דאך שטענד־ס א נעוױםער ט־נ־טום פ•; אוט־ צעשטע־בא־ן וױדע־שטאנד. ־אם ק־נםט־ביאד א־ז א־עטא־ א האט־ פ־אטים צװייםן דע־ ׳עאפ־ננם־ק־אפט פ־ן ק־נטטאע־ א־ן ד■ פא— ט״חוננ־טענאעכקײסן פון טאטע—א־. •עדע־ פא־טש—ט אין רע־ ק־נסטאע—שע־ טעבניק (וױ, אטש־, די פע־םפעקט־װ א־ן דער טאאעי ־״) שאפט א :״ע עפאבע א־ן דע־ ק־נםט, א״ף וױפ■־ רע־ טאטע־־א־ װע־ט ד—בדעם ב״נזאטע־ און צ־נעננ־עבע־ פא־ דע־ קינסטאע—שע־ פארטידונ;. אװ־ אױ אויך ־עדע —בע א קאטפ־אט־כ צוױיםן איב׳קײט און אפפע־וױא־קע־ פא־ערוננ, צוױיםן א־נט־טען נעפ•־ א■; רױע־ םעקטועאישק״ט (זע אוגטן). א־ן א־ע צ״טן האט טען באצ״בנט ד• טי־אנישע ז־נזאנן פון דע־ א־בע, ײאס טוז ױך שטענד־ק ׳־אננרעז ט־ט דע־ בא־נדע־ אײפעריובט, ט־ט דע־ פא־פ־״צנדיקע־ איםט ארער;אר ט־ט ד• שטענד־ק א״ע־נד־קע אפני-נטן פ־ן פ-ט-ט־װע בעקםועאע אפנ״נוננען. א פ־אקאטע —בע, װ• אן אבםאריט פ־אקאם ק־נכט־װעדק א־ן אן א־טדע־נ—בבא־ע־ א־דעאא (קאטפ־אט-ם־פ-נצ־פ). רריסזגז, א״ף ײ־פ־א פױישע בח־ת װע־ן אױסד־וק א־ן ט־ענע־ פ•; א־נט־ט־ש־ ק״ט, ט״רט ד• ־עצטע דעם מ־אנישן :וד־ פ־ן א פ־ױשער עקזיםמענץ. צער״םט טען א קונםמ־—אד, בא־אקעװען אפ ד• פא־בן אדעד צעפױאט ראס נעײאנט — ותרט נא״כצ״טיק אױך פא־נ־בטעט דאס ״אײב־קע״ קונםט־װערס. אט אזױ קאן אױך ט־ט דע־ צעשטע־טע־ םעקםואר־ש־ קײט צע—םן ׳יתרן ד־ ״אײביקע״ איבע, וואכ בא״בט װ• העננען א'ן דער אופט. דאם א־ז א״ננטאעך דער קאנפ־־סט פון ־עדע־ יםאפונ;, **) אטא־ ־אט טען א•; דע־ א*בע דאכ :עפ״, דאם ד• א־נעד־ ־עבע נאענטק״ט האט שױן פה תט־ד עתםיכט־דט און אױ א״צט ב־״ז דורך דער איבע ״א״פנעװעקט״ אדע־ ״דע־קענט״;עװארן. **,) ט״ װערן אזױ קודץ באצ״בענען א־נט־מע םעקם־עאע איבע און קינסמאער־שע א־נםפידאציע.