Literarishe bleter · 1933-01-06 · 2 (6.1.1933) · p. Seite 23

זײט 23 ליםיטרגזריםונו גלנװזקרוװז. .ר \33*\ — א װאך םרגםה װעט ער האבן םון דעם ביס. רי װננען הטבן םזזדזװינן דעם שטדיק דורך דעם *ײזערגעם *ינג, װןזם איז אײננעפאםט אין דעם שט־ינעדנעם דיל איז םאר־ בונדן איבעד דעם ביקם העדנער. מ־ט א נעטײנזאמען ״האם!" ת*בן אילע גענעבן א צ־ ר־ שטריק, און דעד ביק מ־ט א רע־עיקן מרוטט האט זיך שוין נעװאו־נצם אויםן ד־צ. בעדל קצבם זון האש םאדלײנט א־ן א קדײץ זײנע אײזערנע הענט, א־בער ד־ הערנעד םון ב־ק, כדי אדאםצושטופן רעם ביקם סאפ צום ד־ל, ער זאא ז־ך נ־שט באװענן בײם שעכטן. דאם םנ־ם און די אוינן םון סצב האבן ז־ך איבעדגענאםן מיט ב?וט. צװ״ םעבט־קע כחות האבן זיך נעדאננלמ. א־לע הצב־ם און ש־נדער האבן זיך צונעקוקט צום נעדאננל פון ד־ צװ־י :חות, אבער נאך אײן נעראנגא איז םארגעקומען, אן א־נער־לעבעד נעדאננ׳ל בײ ד׳ ײדל שוחט, װאם ק״נעד האט עפ נ־־שט באמעדקט. רעד נרו־םע־ באאנקענד־קער חייף בײ ר׳ ־ירא שוחט א־ן רער האנט האט נעצ־טערט. די נעד־בטע ילאנגע בדעמען האבן פארשטעאט ז־ינע נ־וילעבע אוינן, װאם זענען נעװען פאדצוינן מ־ט א םײבטקײט. ע־ האט געםיאט, װי די פ־ם בדעבן ז־ך אונטע־ זײן ד־ק-לעכן קעדםער. — ט־א־א־פ! — האט ז־ך רערהעדט א ק־אפ באגאײט םיט הודא־אויםנעשרײען, אכבוד בעדא קצבם זון. — ער האאט אים! די העדנער פון ביק זענען נעלעגן צונעשפאדט צום שטײנעדנעם דיא, און םון דער מאדדע האט נערונען שאײם מ־ט באוט. א שװעד םאפען האט ז־ך געטראנן איבער דער שעבט־האאע. א בשותםותד־ק םאפען פון םענטש און בהמה. װאם העכעד און נדעםזזר ס׳זענען נעװען רי אויםנעשדײען אכבוד בע־א קצכם זון, אא־ז נ־דער־קעד א־ז נעפאאן בײ זיך ר׳ ײדא שוחט. דעד באאנקענד־קעי חאף האט ז־ך אײננעשנ־טן אין ביקס האאז. א שטדאם װאדעם באוט האט א שפר־ץ נעטון, און דעד חאף האט ז־ך ,־וי־טע־ נישט באװו־נן. דער חאף א־ז נעבאיבן שטעקן אין ביקם האאז. אאע ארום זענען נעבאיבן װי צונעשמידט. — נעבאיבן שטײן אין מיטן שעבטן! — פונם נעװען! — נענאפאט! — דעד ביק טר־ף! ־׳ ײדאם קעדפער האט ז־ך א װאקא נעט־ן. א טעמפער קאאפ האט א&נעה־אבט א־בער דער שעבט־האאע. אין דער קאאוזשע װארעם באומ פ־ן דעם נ־שט־דעדשאבטענעם ביס א־ז נעאענן א פאדחאשטער ר׳ ײדא ש־חט. שון ר׳ ײדאם מאבוש און אים באשװערט דעם נאננ. דער רענן, װאם האט שוין אנגעהאאטן עטאעכע טענ דורכאנאנד, האט געשמ־םן אין פנים. דעד נאנצער װענ איז נעאענן אין קאאוזשעס װאםעד און א־ן א נעדיכטעד באאטע. ר׳ ײדא האט נענומען נײן מיטן פעאד. ד־ שװארצע ערד איז נעװען צעוױיסט םון ,־ענן. ם׳האט זיך שוין אנ־ נעהויבן זװ זען די איכט םזן שעכט־הויז, װאם האמ אדורבנעשאאנן א־בערן פינםםזא־ן םעאד. די שפיציקע טראפנם םון סאאטן רענן האבן זיך צונויםנענאםן מיט דער ם״כטסײט םון די װארעםע אננםטן, װאם האבן א־ם נע־ שאאנן םון פנים. ר׳ ײדא איז ארײן אין דער נרוישור האאע פון שעכט־הויז. דאס באוט און םיסט םון דעם אויסנערײניקטן איננעװײד פון ד־ נאך םדײטיק נעשאכטענע בהמות האט אים א שאאנ נעטון אין קאפ. םיט א שט־ענגן באיק האט ער אננעהויבן אדומקוקן ז־ך צװישן די סצבים־ײננען און שינדערם, און איז ארײן אין שוחט־ם־שטיבא. די קצבים־ײננען האבן אננעהויבן צװ־שן ז־ך װא׳־טשע;, אז ם׳װעט זײן א פאםקותע װאך, באו־ז טדםות. מענדא וטדײבערער חאט זיך צעשר־נן אויף די ײננען, פארװאם זײ פר־װן נב־אית זאנן צו דעד פואער װאך. חײם ״פאענץ״ האט אדויםנענומען דאם מעםע־ ש־ן צװ־שן די צ־ין און צונעװארפן צ,־ם טר״בערער. — ר׳ ײדא איז-נישמ געקוםען מיטן אמתן נ־ט־װאך, א־ז א פאםקודנעד סיסן. מיך םרענט, און איר װעט שו־ן זען צי ס׳איז נישט אזוי. — האםטו װ־דער חײם ״שאענץ״ מ־ט זײנע םימנים, — האט זיך פײםא ש־נדער נעװיצאט און נעשארםט ראם שפיציקע מעסער אויף דער שטאא. — פאםסודנער ״םאיאק״ אײנער! — האט חײם ״םאיענץ״ צו־ נעװארםן פײפא דעם שינדער — טײנע ם־םנ־ם זאנסטו, מען װעט שוין זען, אז איך זאנ, איז נעזאגט. ר׳ ײדא א־ז נעזעםן םארוקט אין א װינקא א־ן שוחט־ם־שט־בא, און דער נאנצער שאשאת־היחוםן האט זיך א־ם נעצוינן א־ן רמױן. א ײננעדער שוחט איז ארײן צו ר׳ יידאען און א־ם נעזאנט, אז א שװערער ביק א־ז דא צו שעבטן. ער׳ ר׳ ײדא, מ־ז ז־ך מטריח זײן. ־׳ ײדא האט א־אפנעװארפן פון זיך דאם או־בערסאבזש. אר־יסנע־ נומען דעם נדו־םן םערצן־צאאיקן חאף און ז־ך נעאאזן א־ן דער שעבט־ האאע. אאע קצבים און שינדערס האבן זיך נעפא־קעט א־ום ביס. ע־ שאצט די װערט און בערא קצבם סזא. ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ פ ר $ 9. פ ' ש? ש ב יי*) ו ר ס $ ן די עדיפום־מדאגעדיע אוז די נײע פםיכאלאגיע פוז אינטיס לעפז נלאן, דער העאד פון האמםונם דעדצײאוננ ״פאן״, א פראסטעי נאטוד־מענטש — וועדט ע־ א־ן זײן א־נט־ם־לעבן דע־ העלד פון אזא פייטעט־שע־ ד־אמע, װו א מינדסטע ײענדוננ װערט אפט אננעזאפט מ־ט :א־ענדיקעד ט־אניק. ד־ מאדעדנע פם־באלאנ־ע, טפעציעא דעד בס־כא־אנאאיז, שטוד־דט א־ן דעד א־בע ־ו־פטזעכאעך ד־ םעקםועא־ש־ ק־יט, מען םא־זעט אבעד ס־םטעמאט־ש ד־ אײננארט־סע או־־יעעםע־ ־ישק־־ט פון דער א־נט־מעד איבע, װ־ פון אינט־מע נעם־אן בבאא. ס׳זעט או־ס װי מען װאאט װעאן פא־שטײן א ס־םפאנ־ע באויז דורך שט־ד־רן ד־ פ־ז־שע װיבראצ־עם פון ד־ םסרונעס; אבעד באויז די מ־ז־קאא־שע באנײםטערוננ ״שאפט״ פון די פ־ז־שע װיבראציעס ־: סימפאנין״ װ־ באו־ז ד־ א־נט־מע א־בע מאכט פון דע־ םעקםועאיש־ ה־־ט דעם שטאף און או־םדרוק םון דעד דעדש־טענדיקער איבעם־ ד־אמע. מ־ד קאנען ר־ערװײא אזוי פא־מ־אידן דעם װ־בטיקן נרונט־ זאץ א־ן דעד אינטים־פם־כאאאגיע םון איבע: רי איװזױזב ליבע, װי רי אױםיינזע געפיל\ באלל, ועוע\ עועפעריטע פראצענז\ או\ קאנע\ לויסי ואװור או\ אנװױלעעונג ףארגליב\ װער\ (יװ,׳ װיר װעל\ נאר װײפער ועעג) וזינו רער עױװװלעריטזער איוװפיראציע. (הםשיר) מ— קאנען אבע־ נאך נענו־על א־ן װעזנטאעכעד באשט־נען ד־ באצ־וננען צװ־שן סעקםועל־שק־יט און א־נט־מע־ א־בע. װ־ פארב און טעבנ־ק זענען נו־טיק פא-־ן ק־נםטאע־ בד־ או־סצורר־סן זיין קינססאעדישע א־נטוא־צ־ע, אזו־ זענען סעקס און סעקםועא־שק־־ט דע־ ט׳־ענעד און אויסד־וקם־מ־טא פא־ דע־ א־.ט־מע־ א־בע. אבעד װ־ פארב און סעכניק בא״בן ט־־ט אן דעם באלעבנד־קע־ ק־נסטאע־ ־•שעד באנײםטעדונג, אז־• באי־בט ד־ הו־אע םעקםועא־שק־יט בצ־נדע פארב־יני־ענד־פע ק־ידנשאםט, אן דע־ פא־טיפוננ פ־ן דע־ אינטימער ■4־בע. א־ז דאך ד־ א־בע א שעפע־־שקײט נ־שט נאר דע־פאר, װײא ז־ װעקט ד־ פאטעטיש-ע כוחות פ־ן ו־פשװוננ, ד־אננ־םואער אקט־װ־ש־ ק״ן און אפפע־װ־איקע־ א־בע־נענעבנק־יט. נא־ א־ן ז־ך זעאבםט א־ז די א־בע*) א דראמאט־שע שאפ־ננ, װו אאע קאנפא־קטן זענען פו4 מיט ט־אנ־שעד שפאנוננ און עקםטאט־שן או־פ־ײס. אט דעד קאפ־מאן *) צ׳יאיב קורצק״ט װעאן םיר אםט אנשטאט ״א־נטיטער איבע״ באצײכענען ״איכע״.