Literarishe bleter · 1933-01-06 · 2 (6.1.1933) · p. Seite 20

זײס 20 ■1——— ליססואר־טס גרמזסו ז\\ז. 2 4531.) :'?$2, נ*ד עם װעט אנוי ניך נישמ נעבוירן יוערן ה״ן נעניאלע י־דישע דיכמערין. קאדיע הןוט נעשמייכלס םון ראוױטשעם נביאות, א־ז אבעד נדייט נעװען אליין צו ז<וגן די םאדקעדטע;ביאות. צוליב האדיעס אייפעריקייט ם#ד דעד יידישעד םדוי, האט זי םיד ב־י אונזער ערשמעד באנענעניש םיר נעשענקם א... פאטש. איך ה$ב ז־ך באעענמ םיט א־ר און;עזןונמ צו םיין םדױ: — דאם א־ז קאדיע םאלאדאװסק־ — א װו־צע ייד־שע ו-כטע-ין. — א־ך װעל אייך נאך צװינגען — האמ;י געזאנמ ם־ט א םך ־׳־; — צו זאנן א נדויםע דיכטעדין. א־ך האב א שטייכל נעטון און געזןזנט: — איך װיים נישט, צי א פו וי קאן בכמ ייין א גרויסע דיכסערי;. זי האט םיד נעענטפעדם םימ א םאטש א־ן■ באק... זי האט נע־ װאלט נעבן א שטארקן, אבער זי האט נ־שט געקענט. זי איז א קצײנינ־ קע, א ס־נקלהויט־קע םיט טונקל־במ־ע או־נן, א רידעװדיקע, זי סאנצמ ז־ך אונטער, אבעד א פאטש קאן ױ נ־שט;עבן. זיננען קאן זי בעסער... א ײדישע גזלנטע... נאך אײדער זי האט סיר געגעבן דעם פאטש, ־.אט ז־ שוין חרטה נעקדאגן און ם־ר אפנעצאלט ט־ט דדײ קושן. זי א־ז;עװען פאדנומען האט נעדאדפט אזועקנ״ן, אבעד ז־ איז געבליב;. ז־ האט ז־ך נעפ־למ שולדיק און נעװאלט ז־ך אנטשולדיקן און אנטשול־ דיקן; זי האט םיר נעזאגט: — אז א םאן ניט א מאן א פאטש איז נארנישט. יענער קאן צודיקגעבן, אז א פרוי גיט א פרוי א פאטש, א־ז אויך דאם אײנענע, אבער אז א םרוי נימ א מאן א פאטש, איז דאך דאם א דערנידעדוננ פאד דעד םדו־. מען דעספעקט־רט דאך א פרוי... אוי, דער רעסםעקט... דאם איז דאך די נדעסטע באלײדיקונב זי האט זיך ב״ם םארענטםעדן פונקט אזוי נעה־צט, װי ווען זי האמ;ענעבן דעם פאטש. און איך דאב זי געזען םײ אין איר שסורעם, ס־י אין איר םילדקייט. זי האט םיר אויםנעזען פונקט װי אין איר אנטלו־פן םון רער באבעם פרוםען בעט און זיך אומקערן... םיד זענען בײ דער עדשטעד באנעגענ־ש געװארן באסרײנדעמ נועדעד, װי װען דער ״אינצידענט״ װאלט נישט נעװען פאםירנב ד־ באראקסער־םט־ק אירע איז בײ ם־ד געבליבן א קלארע: די ײדישע איבעדנאנגם־פרוי, דעד העבםטעד פאעט־שעד אויםדרוק אידער. ם־ר האבן זיך א־ן א קורצעד צײט נעטראפן אזיף איין טריבונע םיט א־ר. ם׳איז אין װארשע פארינעקוםען א משפט איבער שלום אשן. איך בין געװען אײנעד פון די באשולדיקער. קאדיע א־ז נעװען איינעד םון ד־ פארטײדיקעד. זי איז נעותן בײםנדיק און אגנרײםעריש. ליטע־ דאריש נעזונט אײזן א־ן איר אפשאצוננ, נעזעלשאםטלעך — רוי. םאד א־ר איז דער נאנצעד סאציאלער צונאנג צו פאעז־ע ״עפעם א מאדע״... און אלײן פאדנעמט זי דװקא ־א דעם אונטערנאננ־נעזאננ םון ד־ פאסן, זי פאדנעםט נאר דעם נעזאננ,;ישט אויך דעם פראטעםט זײערן. װען קאדיע םאלאדאװםקי זעט דעד פאסעס אלטן םידור, םרעגמ ז־: און װער װעט א־צט דעם םידור;אסםםארכט־ק אונטערן אדעם טראנן? און װעד װעט א־בערםישן נעלע בלעטער? אפשד;אר זאל א־ך א־ם נעםען אויף םײן נדין נעדעקטן טיש, אװעקלײנן אין םיטן און װען א טרוקעניש װעט פאלן או־ף םײן הארץ דעם ם־דור נעמען צו ד־ בדענענדיקע ליפן? א ס־דוד נעפען צו י־ בדענענדיקע ל־פן םענ סען, אבעד א נע־ שר־י טון םיט ד־ בדענענדיקע ליפן — סאר מען נישט. סען םענ יא, אבער — נישט א־ן דעד פאעזיע. אדנאניש,האט קאד־ע נאך;ישט פאדדײעט דאס נײע לעבן... קאד־ע סאלאדאװםקי ניט צו חן דער װארשעװעד ײדישעד ליטעדארישער םביבה, זי איז א חן־פינטל םון דער דאז־קער םב־בה און אויך א שװארצער פעפער, הנם צו װאם זי צינדט אן דעם נוםען, וױיםט ז־ אל״ן נישט קלאר. דאס א״נצ־קע, װאם זי וױיםט קלאר א־ז, אז די ״דישיע פדיו־ דאדד ז־ך באפדײען פון דעד זיבךשל״עדדיקער צניעות, אבע־ װי שטאדק זי זאל דאם נ־שט װ־םן, איז דאם נעזאננ פון דער באבעס תח־נה שטארקעד בײ א־ר, וױ דאס נעזאננ פון איד א־ינענעם בלוט. עס קאן זײן, אז װען א־ך זאג אט דאם קאד־ען א־ן די אוינן, כאפ א־ך װ־דע־ א פאטש, אבעד איבער טויזנסע־ מײלן איז שותד א פאטש צו נעבן, א קוש איז נריננער. און װעפען פ׳א־ז באשעדט א בעכערל א קל״נס, פאלמ רעד םוסעד שדהפ מדע־ אין אים א־־ין. און פא־ נאםנםיידלעך, יתן וױ־כע שיכלעך חלוניען ז־ך און ז־י, טדאנט די טוטעד שרה האנ־ק לויטעדן או־ף קלײנע טעצעלעך צו ז״עד כי־דן כ־ויל. װען ם״ לײענען אמ־א ד־ ש-הס, דע־םאנען ם־ד ז־ך א־ננאנצן;־םח פ׳־ן די תחינות (ד־ רעצטע פ— שוידות שםעקן שו־ן ם־ט עװאנ־ :על־ע) און דע־ דאזיקער נוםה גײמ אװעק װ״טעד און װייטע־: פא־ כלות אדעמע פון א ם־וחםד־קן שמאם, װאם שעםען ז־ך דאם א־יםנעלאטעטע װעש ברעננען צו דעד שװ־גע־ פאדן א.־•;, פ־דט ד־ םוטע־ דבקה קעםלען אננעלאדענע ם־ט װ״םן לײװנט ליין א.־ן ותן ד־ פ־נצטע־נ־ש שפד־ימ או־ם זיך פאד ד־ פים, און ם׳קניען א־ע קעטלען צו דעד עדד צו רו, םעםמ ד־ םומע־ ־בקה ד־יװנמ אײל נא־ א־יל בון ד־ ב־ננינ־לעד פון האנמ ב־זן;אלדענעם בדאסלעס. אפילו דעד ר־מב א־ז דא דער העטשיטאט־װ פון תחינה און צא־נה וראינה. קאד־ע םאלאדאװסק־ האט נעװאלט אנסלויפן פון בשרן בעט פון א־־ע באבעס, אבער ז־ א־ז נ־שט אנטלאפ;. פונקמ װ־ שלום אש א־ז אנםלאפן א־ן נ־שס אנמלאפן פון ז־ינע זײדעם. עד האט זי־ װ־ ז־ין העלד דוד אין דעד דראםע ״ם־מן שטדאם״ ז־ך אומעקעדט, פינקט אזוי האט זיך או־ך קאדיע םאלאדאװםק־ אומנעקע־ט צו א־־ע באבעכ און גענוםען דאװענען א־ן זײעד נוסח. אז כ׳ב־ן אל״; א םרו־ און;ײ א־ן בדו־נעם זײד;עקליידט, ם־ט בלו־זן קאפ און נאקעט האלדז און ם׳האט דער אופנל־ק פון פײן א־ינן לעבן טיך דעדיאנט און וױ א ק.־א או־ף א קל״ן ה־נדעלע אדויפנעפאלן, א־ז אפט באלױכטן העל םײן ציםעד און די נעכמ און כ׳האלט ד־ הענט א־בער ם״ן קאפ פארווארפן און ס׳זאנן פ־־נע ליפן א שטילן א־ינםאבן :עבעט צו נאט. קאד־ע םאלאדאװסק־ איז אן אנהויב פון םדויען־־עװאלט אויף דע־ ״ד־שע־ :אם, אבע־ א ־עװאלט, װאס א־ז דעדשט־קמ נעװאדן פא־ םורא. ה־ שאסנם פון באבעס האבן נעשדאקן. א־ך האב אםאל ב־ינעװו־נט א־ן לימע־אטן־פאדײן, װען ד• ד־בטע־־ן שרה דײזען האט פא־נעלײענט דעד ש־־פטשטעלעדין דהל פײננבע־ג א ־ום־טובדיק ל־ה. ־הל פ־־ננבע־נ האט ז־ך אפנע־ופן: ״שרה, איך ב־ן אן אפ־קו־עםטע״. קאדיע פאלאדאװםק־ א־ז נ־שט קײן פ־־םע א.־ן נישט קײז אפ־קו״עםטע. ז־ א־ז א־ן א ה־פשע־ םאב א האםאנמיקע־ין. ד־ ײ־־בלעבקײט א־ז נ־שם דעד א־־נצ־קע־ םאט־ײ קאד־ע מאלא־ דאװםק־ם, ז• א־ז א ד־בטע־־ן מ־ט אפענע הוש־ם, זי :־ט א־ן א־רע ל־דעד באװענדעבע ב־־דע־ פון ארום־קן לעבן, ז• האט פאנטאזיעם, ־ואם זענען דע־ הלוםות־או־םד־וק פון םענטש בבלל און טאקע םפע־ צ־על פ־ן דע־ ■־׳־, אבעי נ־שט קײן ע־אט־שע. קאד־ע םאלאדאזוסק■ א־ז א לע־ע־־ן און א טאבטע־ פון א לע־ע־ און פ־לט א צוגעבונדנקײט צום ק־נד און א־־ע ק־נדעד־ל־דער פא־םאנן אן א ש־ע־ פאנסאז־ע, עלענאנץ, חן און שפ־לע־וד־קײט. קאד־ע םאראדאװסק־ האט אויך שסארק דע־פ־לט ד־;וים פון די ײד־שע טאםן א־ן פיײלן, װי א גע־ בענשסע־ ד־בטע־ קאן רע־פ־לן און א— נױט־נעש־ײ .8 .0 .5 (א־ן צװײטן באנד ״אםאל א־ן א ױבל״) א־ז נ־שט קײן קלאננ פון א םוטע־ דחל, נא־ א םענע־־שע־ נעש־ײ. אבער דעי ע־קר הע־ק־־פ א־ז ב״ קאד־ע מאלאדאװםקי דעד נעדאנק פון דע־םאנסן א־בעדבדוך, דער דדאננ צו צעבונדן דאם זזע־ט־ יעבע רעבן, צו באפדײען דעם קאפ םון שײםל און דעם גאנצן נוף איון ד־ פ־וםע ז־בן של־ת־ן. ז־ א־ז די ד־טע־ין פון דע־ ײד־שע־ םדו־ און א— ד־בסער־ן. און רערפאד אפנ־ם א־ז קאד־ע אזו־ אײפעד־ק פאר דעי ײד־שעד פ־וי און א־ז :דײט צו באװייזן, אז די פדו־ וועס ות־ן די העישעד״ן א־ן דע־ ײד־שעד פאעז־ע. םלך דאװ־טש האט אמאל ז־ך צעה־צס און האט :עזאנמ, אז נ־שט נאר, װאס ק״ן נעניאלע ײדישע דיכטער־ן איז