Literarishe bleter · 1933-01-06 · 2 (6.1.1933) · p. Seite 19

ליוזווראריטיוז בלצ&ױור וגגז. 2 ^453.) זייט 19 בײ ד• זינעד. און מ$דנע, טיר םילן ינישם קײן עקל צו ױםןז בן מתתיהו, װעלכער רזײםט איצט ױזעםום פראװױפ, װען ער *נ־סייט צװ״ב; די —כיעױ, בעת דעד באיאנעדוננ םון ידו׳של־ם, װײא םיר פילן, אז דער טויט װאלס נעװעז א װינציקעדע העיד־־צקײט, װי דאפ רעבן םון דערנירעדיקוננען, באל״ד״קונגען, װעלכעם עד האים אויס־ געקליבן. עפעם א טיםערעד צװעק א־ז םאדבארנן א־ן אט ד• איע יע&־לן צװישן לעבן און טויט. דאם, װאם עם האט ז־ך נעדאכט, או עס איז אײביק, איז צעמאלן געװארן אויף שםויב אונטעיר רי מיי־ ׳םטײנעד םון גע׳ע־כטע, און אויף דעם אדמ האבן זיך גע־עאםן אנ־ דעדע װעדטן, אנדערע באנריםן. ױםף בן פתתיהו, דע־ *צסארצעד אריםטאקדאט, װאם מאבטי ־אגדן אויף מאבט און דערםאלג, איז אונז אײננטיעך םרעסד, ער װעדט אונז ער׳םט מענט׳טרעך־נאענמ, װען ער קומט צו צום קערן םון דעיד איבערצ״נ־ננ, אז מאבט איז דאס ׳עװע־םטע, װ״ר מאבט םירט דירעקט צו איבעדמאבט און ז• צװ־ננט דעם כיענטש צו טון דאפ, װאם א־ז ני׳טט א־ן הפבם מיט זײן נעוױםן. םון זײנע אלטע םרײנט פארםארנט, א בא׳טפ־נענעד און םא־יטאימענע־, מ־טן שטעמפי םון א םארעטער אויפן ־כטעדן, נעמט ױזעםום םראװױס אויף ױך דעם ׳צװערן יאך םון אזא מין רעבן, כדי צו האבן די סענרעבקײט אויםצו׳צעפן ארץ מיט ד• אײנענע או־נן און ארײנצואקעדן אין די בײטן םון דער קומענדיקעד צ״ט. ד• הערדישע און טרויעריקע נע׳טיבטע םון א םאלק, װאס בױט אנ־ *צטאט אײן צע־עטערטן טעספי םון שטײן ה־נדע־טע־ ב־ת־המקדשם פון נײםט. און בײם םוף םון בוך זעען מ*ר *עוין בורט, אז עס איז נייצט נעװען בלויז צוםאל, ײאם האמ ױסף בן מתת-הו געפ־רט דורך אזוי םיל נעםאר;, אזוי םיר צײדן און רע־נ־דעריקוננען, עס איז נעײען װונדעדרעכםטע נביאות, װאם האט א־ם נעלאזמ דערקענען אין צײטן, װען *םװערד איז נעװען דעד אײנציקעד .־ענוראטא־ צװישן פאלק און םאלק, צװישן ברודער און ברודער, דעם נאנצן אומזין םון קרינ און אנטפלעקן א נ״עם אמת דורך ד• װערטער: €!!> ז6נ1ט ו€1נז£ 1€1>ת€׳װ11:>8*61ע 1>מגו ,ץ16>ת1£ .€ז1€€׳ג 11€> ז6<1ט ז!סטני1 2€1131€1ץ€׳ו!סמט:)6<!נ<1 ת€1 תת נ161>ת1(1681,1 ו1ס!8 זפ׳װ ,181 .זד€1@ת£ 1ז£1 1>ת8<1 €3ן£ב2ת€1 11סט£ ר1ס1 1088> ,נ1ס€1מ 188> ג11€1881 תס21 €<1ס2€1 .€18ז>11>ז£ 151 סות&א ת1ס8 המקדש א*ז נישט דאם װערק פון אן אײנצרנעם םענטש, דאם איז בלױז א פאריט־שע נױטװענדיקײט, כדי צו פארםעםט־קן ד• פאױצ־ע םון דע־ ״ננער דינאםט־ע און צו א־מפאנ־דן דער דענענער־־טע־ ־״כ־־בע.־ אד־םטאקראט־ע דודך מםשותד־קע מעשים. ד• הױפט־םינור, א־ום װערבער עם רײנן ױך או־ם טעראםנ־ אדטיק ד• נעשעענישן און װאקסן אױס צום בנין םון א ג־ואגט־ש װע־ק, אױ דער ײננער, שטארצעד י־ד־שער אר־םטאק־אט ױםף בן מתתיהו. ער קומט קיין רוים, כד• צו באפרײען םון תם״םה ־ריי אלטע ײדישע חבנױם, צוױשן װערבע עס נעםינט זיך זײן אמאר־קעד רערער, א״ננטרעך איז דאס באױז א דעקמאנטר םאר זײנע ט־וימע; װענן מאבט און דע־פאלנ. צו דע־ אמאריקער ארט־רױטישער •וםט־צ־א האט םען נעפ־זט זובן הינטערס־עפ, פונקט װי צו דעד הײנטצ״טיקער נעדעכטיק״ט. עפ ־אבן םיטנעהארפן צו נעם־נען דעם װענ צירזננ, נעלי^ פראטעקצ־ע און טײרמאר, אזוי, װי א־ן איצט־קן פאר האט דער בארימטער ײד־■ שע־ שוישפירעד, בד• צו ראטעװען די דרײ יידישע קעפ, נעמוזט דעדנידעריקן פאדן קאםעדיעדורשט־קן הםון דאס גאנצע ײד־שע םארק, שפירנדיק רעם נע־אנטן, אויםנעאאבמן, באשפיגענעם ײר ״אפעררא״. ד• באצױננ םון דוים צום ראנד פון ר• העברעעד איז אײננט־ לעך דאם נוטמוסיקע װארטשען פון א בערנארד־נע,־, בעת עם צופט אים בײם אויער א קרײנער שפ־ץ. זײן גבורה נ־ט אים אזױ םיר ױבערקייט, אז ער איננאד־דט פשוט ז״ן שונא, דעם באלעבאם איבער א קר״ן ראנד. אבער רוים םוז האבן א םרײען װענ קײן מז־ח, בד• צו פארװירקרעבן דעם ראננ־אויסנעטדאנענעם הלום םון באױנן דעם נאנצן אריענט. פארעםטינע און םידיען זענען בלױז ד• שװער. ד• ײדישע אדיםסאקראטיע, די קאםטע םון די כהנ־ם, ד• םאדװארטע־ פון די פראוױנצן זענען לאיאר רנבי רזיפ, נאר די ױגנט און די פויערים רעװארטירן. רוים א־ז זיכער, אז דאס פײער םון בונמ װעט זיך ראזן דערשטיקן אין א קורצער צ״ט. נעהעכערטע קאנטריבוציע, קאנםיםקאציע םון ניטער, עמר־עכע צרםים םאר די ם־רעד, און דאם נאנצע טאדיאנעטנשפיר װעט װערן ריקװידידט. אבער די עקשנות, מיט װערכעד ם׳האבן נעקעמפט די ״דן, האט װיאד נעמאכט ד• שטארצע רעניאנען. ױםף בן מתתיהו איז אײנער םון די ערשטע, װעלבע גײען־םיט םיט די קעםפנדיקע. ער איזי אײנער םון די מוטיק־ סטע און םען םייעדט איבעדאר ז״ן הערדישקײט.;אר דאן, זוען ד• רוימער נעמען א־ם א הארב־טויטן םון הוננער און דורשט אין נע־ פאננענשאפט, שטארבט ער נישט װי א הערד, עד װערט א שקראף 'ננקב 3>ןב#ש$נס?/' / בןענזןס-־^״דעס האדיע םאלאד־אװםיפי*) אנע־ — ד• דיבטער־ן א־ז אנטלאפן און דא־ נישט אנטראפן, ד• באבעם זענען אי־ נאבנענאננען וױ ט־נקע־יע שאטנס און — זאנט ד• דיכטעדין צו ד• באבעם — אײערע שט־לע, פא־ש׳ט־קטע נעוױינען •אנן נאך מ־ד זיך װי הארבםטיקע וױנטן. און אײערע רײד זעניען ױידענע םיעדעם אויף מײן םוה םאדבונדן, איז מײן רעבן אן אויםנעםריקט בלאט םון א םפ־ און די שורה די ע־שטע א־ז םארײםן. אבער — ראם זאנט נא־ אזוי קאד־ע מאראדאװםקי, אז ד• ע־שטע שורת איז םא־ר־סן, אדע־ אפש־ װארט ױ נעײאלט אזוי. םאקטיש איז אבער םא־קערט: ד• ערשסע שורה אױ ראננ ׳נעבריבן דער טאן פון א־ד ד־בטונג, זי האט א םך, א םך ר־דער נעשריבן, ײאס זענען דער אויםדרוק םון א־רע באבעם באנעמען זאבן. װען םיד רײענעןנ םאד בצהס ארענדע, װאם זענען דינסט־מײדלעך נעװען, ־צאפט די מיטע־ ש־ה םון םעסער טונקערע און קרוגן םינקלדיקן װײן. װעמען ם׳א־ז א םולער קרונ באשערט, ט־אנט ד• םוטער שרה אים םיט בײדע חענס; קאר־ע מאראדאװםקי איז נישט;אר אײנע םון ד• באנאבטסטע ד־כטערינס בײ אונז, נא־ אויך אײנע םון די אינטע־עסאנטסטע. ז• אױ רער אויםדרוק םון איבערברוך אין דער פס־ב־ק םון דער יידישער םדוי, בעת איר א־בערנאננ םון צניעות צו װערטרעכקײט. זי איז רער אויסררוק פון אט דעם איבערב־וך און דאם נעזאננ םון דראגנ צו א פרײ רעבן און םון מורא דערםאד. זי דערצ״רמ אין א ריד, אז די פרױען םון איר משפחה ײערן איר קומען אין די חרומות און אייד זאנן, אז זײ׳האבן ״אין צניעות א צויםערע בלוט נעטראגן״ םאר איר און עם נעבראכט איר וױ א נעהיטן װײן אין בשדע קערערם םו.ן ״אונזערע הערצעד״ און אײנע װעט איר זאנ;, אז זי איז נעבליבן אן ענונה, װען ״װען ם׳זענען די באקן — צװײ.רויטלעכע עפל — אויף בוים נאך גע׳טמאנען״ און ,י, ד• ד־כטערין, װעט זאנן צו איר באבעס: אײע־ע ױםצן האבן װי פאביקע בײטשן;עאמעטט און האבן מײן לעבן מיין ױננן נעט-בן שון שט־ב צום א־ויםנאננ, פון^ אײערע בשדע בעטן אנסלויםן. *) םון בוך ״פא־טרעטן פון ײד־שע ׳סרײבע־", װאם נרײט זיך צום דרוק דורך ד• ״ריטעראר־שע ברעטעי״. דער פאלטרעס איז נע־ .שריבן אין יאד 1931. — רנװ־.