Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 11

ז״ש 11 ריפגןראריטגג בלוזסיזןץ־ וזזן. ז 521*,) ע ע 7 י ק ס פרידם&ןו 71 6רשע װינטער־סאלאו אױ דער ײדישער געז. צו פארשפרײטו קונםט געהער ׳שוין צו דעד באר;א;;;ה״ט. איך גלויב, אז ײען דעי הינםטלעד װאצט ארויף אוישן װעג םו;ם;ײעם .רעאציזם, װאאט ע־;עײיס דעד־;ר״כמ פאזיטיװעס. 1. ר$ומיגועי און ו. הפ־ורר מאבן פאדשריט. גז. רימוצרי םאדט ז־יגע ביצדעד צו־שאבדאן און ד־דעטאגט־ש. פון די םשואפטאין און םעטאלאפלאסטיקע,• פארגעמט דעם בבנודיהסטן אדט י. פיריװויאג, סײ אין םאדגעם, םײ א־ן קאמפאזיצ־ע. די טיפן, װאס שאםן ד־;אגצק״ט פון דעד חתוגה, האבן פיצ אויס־ דדו׳ס. די בצה, װע?בע איז, או־ט דעם הי;סט?ערס אײגפא?,;אהעט און שפיילט די דאםי;יר;דישםטע דא?ע, א־ז צאדט און דײצ;ד*ה. רעד פארטדעט פון פרעזעם מ. מ״זעצ, א.ײם;עש;יצט דודך א. אגװזופװזגא\, איז;־שט;עאוגגען. דעד ׳ה״סטאעד האט ז־ך צ־־פ־ל אדײנגעלאזט אין דעטאלן, צוליב װאם ד־ סקואפטוד האט פאדלו־־ן דעם באראהטער. ו. גזעגזטר האט פא־שטע;ד;*יש פאד פארם. דעד מא־״נאא־יטעיד האפ איז נוט אין אויםדדוק. גז. ױרבגגרטראג א־ז אונטעדן אײגפלום פון ט־אבטע.־. די רעטדכג * אקציע םאר די דדדישע שרלן אין ררארשע די עהסמיסיע־געפא־ פאד ד־ װא־שעװעד שולן איז דע־גא;;ען צו דאם העבסטע. פא־־הן פד״טיה איז פא־נעהומען דעד פדאצעס הענן דער שול אויף מודאגאװ 16. םאדנן — הע;ן דעד יטול אויף;אװאל־פה־ 68. בײדע פדאצעסן — םאד;ישט צאלן דידה־געלט. או־ף ה־ין חסדים םון נעריבט קען מען ז־ך באשטינ׳ט;ישט דיבטן. ב״דע שולן װעלן געײים באהומען די עהםםיסיע־אודטײלן, אויף װעלבע עס װאדטן מיט אזא אומגעדולד די באדעבאטים םון די שולן. דעד נודא םון די שולן װי אויך םון די, װאס האבן שוין םון םדיעד עהסמ־ם־יעס, א־נט איצט אין בובש־טעבלעבן זין םון װאדט אין די הענט פון דער ײדישער אדבעטעדשאםט און פון די פאלהסמא׳םן םון װא־שע. פון זײער אנשטרעננו;; איז אפהענג־ה צי דעד האמאדניה זאא שטד״בז ד• נעשיכטלעבע ארבעט, װאס עם פידן אונזעדע שולן אדעד דאדט זאל וױיטער םארנעזעצט װערן דער נדו־םעד העדאישעד הולטוד־האמף. צוליב דער באזונדעדער ע,־־.םטה־יט פון דע־ יא;ע האט דעד אהצ־ע־האמ־טעט באשלאסן צו פא־שטאדהן און פא־שנעלעדן ד• רעטוננם־ארבעט. אויף רי :אענטםטע פא־ טע; וענען געדוםן;עװא־ן דדינגנדיהיע ז־צוננען פון די באזוונדעדע אהציע־האמ־טעמן פ־ן ב־יד־; הודאטארױמם און ם׳איז או־ך אפנעהאלטן נעװאדן א דד־נננדיהע פדעז־דױם־ז־צוננ םון צענטדאלן אהציע״האמיטעט. ס׳ײע־ן געדופן םאדזאמלוננען םון ד־ עאטעדן םון די צײײ שואן, ײו די פ־אנע פון די צורי עהםמ־םיעם װערן געשטעיט אין צענטד פון איע א־בעט;. ד־ צוגרײטונגען צו די אונטעדנעמוננען פון אהציע־האמ־טעט װעדן פאדשטארהט. די הבנות צום באזאד־לאטע־״ װעדן פ־בע־האפט פארגעזעצט. ס׳הומען פא־ ססדדדיהע זיצוננען, ם׳מעאדן זיך פ־דמעס, אינטערגעמונגען, פאד״נען און פעדזאנען װע;ן עהספאנאטן און מבש־רים םאדן באזאר. ה״נט אין אותט א םפעציעיע ז־צוננ פין באזאד־האמ־טיעט, װאם פ׳דט אן מ־ט דעד א־בעט. די 10־גדאשן — זאמאונגען זענען פא־װא:ד4ט;עװא־ן אין אן אמת*־ מאםךזאסלו;;.;־שטא הײן א״ן אדט, װו ס׳זאל;־שט םאדשפרײט װעדן ד־ דאז־הע אפצ־יכנוננען. ד־ זאמל־אדבעטן צװ־שן די םר־ינט און ס־מפאטיקעד האבן ז־ך שוין אננעהויבן. אלע :אענטע חפדים אדן פד״נט דאדפן װיסן, אז זײ װעלן נישט אויסנעמיטן װערן אין דעד אהציע. די סס:ה א־ז אבע־ אזוי גרו׳ם, אז היײעד דארף נישט װאדטן ביז מ׳װעט צו א־ם קומען. יעדער םרײנט םון דער שיל דאדף מעלדן װע;ן באשטײע־ו;; א־ן ז״ן םאד״ן, װין אדגאניזאציע, עוחמטועל אין בױדא פ־ן דע־־א־נאניזא־ ציע, װו ם׳איז דעד זײדאדט אין צענט־אלן אהצ־ע־האמ־טעט. טעאעפאן 70*37־ 11. דער הײ־יעדיהער װינבזעד־םאלאן איז נ־שט הײן באנאלע־ םאלאן, וײ עם זענע׳ן ם׳רוב םאדטדאטן צוםעאיקע ארבעטן. אין ד־ אויםנע־ שטעלטע בילדער םילט זיך אן עדנסטק״ט, א זובעניש, א םא־טיםן זיך אין מאלעדישע פ־אבלעמען. רי אויםשםעלוננ שכדיט אייף א נעװיסעד קינסטלערישער הויך. אין דער איצטיקעד שאםוננ םילט ז־ך אםבולטםטן דעד װענ צום :ייעם רעאליזם, און די קינםטלער, װעלבע אפעדידן :אך םיט פא־־ ש־ידענע נ־שט־הלארע םארמען, שװעבן :אך א־ן די װאלהנם. אויף דעד אויסשטעצוננ זענען םארט־אטן מיט זייעדע בילדער נאר נײע נעמען. אבעד אין די אדבעטן זעט מען שוין, אז םען האט דא צו טון מיט וײער םעיקע קינסטלעד. אויף ז־עם עדשטן פלאן דוסט זיך ארו־ס טי פוגזגגרגזאג. א ק־נ־ םמלער מיט אינטואיציע, ער םילט און םאדשטײט װי אזוי או־םצו־ פאםן דעם פ־יזאזש. דער טאן איז א םײנער און א טיםע■־, און די מאלערישע נדאדאציע איז אן אננענעמע. דעד קינםטלער אפע־ידט מיט גישט הײן םך מאלערישע טיטלעז, אבער עד איז קאנסעקװענט אין ז״ן צונאנג. דער פ״זאזש נוםעד 94 איז נאר גוט אין די נרין־ ,־אזע־גדויע טענער. דער םארשריט ב״ פוטערפאנען פון םאדאיאדן ביז הײנם איז א סאלםאלער. כ׳בין איבערצײנט, אז דער ױננער קינ־ טטלער װעט אונז נעבן נאך נאר םײנע אדבעטן. װענן גז. ר\ױגװו\ קאן מען זאנן במעט דאס זעלבע, נאד מיט א הלײנער באםעדהוננ, אז ודער קינסטלער םוז זיך נאך אביםל פאדט־םן, בדי דער האלאדיט זאל נישט אויםקוםען צו־האדט און רו־לעך. במילא װעלן דאן די בילדער ארויססוטען לײכט און אננענעם. װאס אנבאלאננט י. מײאװיצגןט — איז עד נישט אויסנעהאלטן. די צײבנוגנען זענען דערצו שאבלאן אויםנעםאסט. דעם נאמען \ז. גזגגב&יבאפ ט־עםן טיר צום ערשטן מאל, אבעד ז־ינע בילדער וױיזן, אז ער איז זײעד באנאבט. י. גזיגוגגיפארבגג אהװארעלן זענען נוט אין מאן און זײ זענען םדיש. דעד קינםטלער באנוצט זיך מיט םארשײדענע נױאנםן, װעלבע ניבן אים רי םענלעכקײט אײנצושליםן די םארבן א־ן א גאנצה״ט. דאס שטיל־לעבן םון א. בראגפגןנג איז ם־ין אין םאדב, אבער דעד פארטרעט םון רעם זינגער װ. װיינבערנ איז שלעבט נעצײכנמ. שרוי גזגז. בגוגסיגגזרפװגנגר איז א הינסטלערין מ־ט סולטור. די פ־יזאזשן זענען מיט נעשטאס נעםאלן. נאר גומער 14 א־ז נישט האנ־ םעקװענט אין דער םארבן־הארמאניע. די בערנ אויף דעם בילד זענען צו־סדײריק. י. גזרגגמיגגרגז עסםפאנאטן זענען אין רעד אויםאסוננ אביםל צו טדוקן, אבער דאם קעפל נוטעד 108 איז פײן םטיליזידט. י. גזיןאבײגזן״ איז א הינםטלעד םיט נעשסאה. זײנע איצמיסע בילדער זענען אבעד אביסל צו־שנעל אויםנעםאםט. פר״ל ל. װגגיגזטטר איז א זײער טאלענט־דטע ױננע מאלעדין. די ה־נםטלערין האט םארשטענדניש פאר האמפאזיצ־ע און םאדמאנט;עםיל םאר עםעקט. עם א־ז צו האםן, אז זי װעט נאך שאםן נאר םײנע בילדער. גזגז. אגזראגנזע״ באמיט זיך צו מאכן קאל־רטע םאמאנראפיעס, װעלכע זענען שלעכט נעצײכנט. י. װײגיטז א־ז אזוי װי אלע מאל, נישט בעסער און נישט ערנער. זײן טאבטער מאריא װײנלעז איז זײער א םעיקע אילוםטראטארין. נ\. רײרטגבגיגז־װיבאראװיםפיטגז שטיללעבנם ״טוימע נאטור״ און ״װײן און צײטוננ״ זענען נאר נוט אויםנעפאסט. דעד קינסטלער איז זײער םעיה, האט א שטארה־אנטװיהלט נעם־ל םאד קאל־דן און םאד־ מאנט א סך מאלערישן טעמפעדאמעכט. ׳ גגז. גגארג צגינז אקװארעל ״דעד מאדק״ א־ז נוט קאמפאנירט. נגז. פײגגבגיגז דאדף אנדעדש אויםאםן זײנע שט־ללעבנם, וױיל מ״ט רער טעכניס םון פאונטיליום ניט זיך רעד קינסמלער :ישט ק״ן עצה. ט. ציגלגגר איז זײער א נוטער נראםיקעד. די זאכן זענען שוין אמאל נעװען אויסנעשטעלט, און איך האב שוין אםאל נעהאט נע־ שריבן װענן זײ. א. גגגזגגרגזא\ נריבלט זיך נאך אל׳ז אין דער קונסט, װעלכע