Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 10

לימעדאד־טצ בר(ומטר ו\ײ. \ (~452.) ז״ט 10 איז;ישט ש&ארעװדיק אין וועורט, ער נ״ס א-דום ז״ן טעטע, נהאבט זיך אונמער אגשטאט צו ניין צו איר ר־רעסמ און פשיוט. זיין יציר?״דט נ^וך דערפון, וועום מ׳װאצט יידי׳טצעד געיזענט אנרוםן: ״זאנעבץ׳/ פונדעסטװעגן פאיזט ער אונז םיט זינצעכע טרעפלעכע בילדער. זיין סטיניע איז, דער אומעט, נישט זײן פערזענלעכער, נאד רער אוםעט ם׳ון א נאנצן אונטערנייענדיען דור אין די ןפוילשע שטעטלעך, ביי װעמען מ׳האט צוגענוטען יעדן קוראל םון חױנה, יעדער האםעטננ אי־יר א בעסערן מאדנן: ״פון טאטנם שװעל צו דיין נאך נישט אויס־ נעפארםטן טראט איז א םהצך פון |א גאנצן דור. ם׳באהאצטן סינדער זיך װי שפינען פון טאטנם אצטע אוינן אויס, און אצטע טאטעס רייםן ז־ך די ׳האר״. א ט־פן אוםנציקצעכן אומעט ־אט ב. טדדכי נעבראכט פון זיין וױיט וױים־רוםיש שטעטצ, וװ ער איז נעבוירן געװארן. די ט־םע םרא־ געידיע, װאם שפיצט זיך היינט אפ צװישן צװיי דורות, איז וױיזט אײם א םך שארפער און טיפער אין שטעטצ, איידער א־ן די נדויסע שטעט, װו דער אצטער דור נייט פאטעצעך נאך. די ביענקשאםמ נאך דער נדױסעד זועצט, דאם נעפיצ, אז ״מע׳ן איז פאדש&ארט װי אין א שטיינ און כיען םען אין ערגעץ נ׳ישט ארויס״, איז גרעסער אין שטעטצ װי אין דער שמאט. ב. םרדכי באשרייבט עם אין קצארע שאדפע װעירטער, האט נישט קיין םורא פאר פובציציםטיק. ער איז א דיכטער א צ־צ־באװוסטער, עיס איז פאראן ביי אים אן אויםנאגג, ז־ין אוי׳םגאננ א־ז ד• נאציאגאצע או־סצייזוננ, יװעצבע ער װ־דטעט אויך א םך צירער פון ביכצ. ־י ״אין אוסדו פון טיענ״ םון ב. חעצער — א דייטצעכע אנצוהערע־ ניש אויר א געוױםער טענדענץ, צװעקטעםיק־יט, ציצ־באװוסטסייט. פונדעםטװעגן איז ב. העצער א דיכטער מ־ט װאג און םאם אין דער האנט. וױיט פון יעדער באםבאסטיק, נעשצ־פן, שט־צ, דריקט עד אויס אין קורצ־ע שודזת די אומצופ־ידנקייט |פון דעם ריכטער מיט דער װעצט. ב־נעם העצעדם אומצופרידנק־יט א־ז א םאצ־אצע, די װעצט פ־ינט מען — ד־ אדדעגגנג. דער ד־בטער צאזמ זיך גישמ איבער קײן פדייהייט אויסצודדיקן זיין דייײטענטשצעכע אוסר׳זיק״ט, ז״ן קאפר־ז, א־־ף װעצכן יעדער דיכטער האט רעיכט, װאם מאכט, אדרבא, בוצטער זיין אינטימע זזעצט- אבעד דאדט, זוז עם זענע׳ן בפדוש דא נעזויסע װערטן, טראכט מען נישט. װאם עס פעצט. און העצער איז — א דיכטער, דאם א־בעריקע איז זײן זאך. ציצענציא פאעטיקע. בצויז דאם א־ז אײננטצעך דער אונטערשייד צװ־שן ב. םרדכין און ב. העצער. וריטער א־ז פאראן אין די פיצ ענצעבס. אויך ער באשרײבט דעם תהום צוױשן טאטע־מאמע און (ק־נדער, אייך ׳ער באשדייבט דעם אונטערגאננ פון א ד׳ור, אבער מיט םער פאראכטוננ צום אפנײענדיקן. ז־ין אויםגאיננ איז אויך אן אנדערער, א םאצ־אצער, אבעד צהיפוך צו רי בײדע אויבן־דערםאנטע פראזא־קער א־ז פאר ב־ידע פאעטן נצ־יך כאראקטעדיםט־ש די הײ׳םע באצױנג צו די נויטן פון זײער צ־יט. א־ז דאך די פאעז־ע אין א־ר עצם, משמעות, נענטער צו דער;ביאד,, װ־ ד• פראזע, װאס זאנט שטענדיק ״עם א־ז געזוען׳/ בעת דאם געדיכט זאנט תםיד ״עם זײן!׳/ ט. ואראוזב אפזןנירש אלע אויםן נײעם ין>ר די.גריכדכקע בײמעלעך׳ ארן דעם .חבר״ 8■■ כײד* זשודנאין ד*רשײנ*ן *ץ װילנ* *ונס*ר ד*ר רעישקזי* סון ש. באססןןמסקי די .בײמ*ד*ך״ הײגן *ן ד*ם 7-סן יארגאנג, ד*ר .חבר״ ד*ם 4-סן• דעד ־אעז>נ.*פדײ; זגי/ ס־אד׳ק׳צענעדס * י*ר .נײסעיעך״ (20 נוט*רן) 4 גיידן (*ױסי*נד נ דאי*ר) * י*ר .חבר״ (10 נומ*רן) 2 גיידן שיקט אלע גלײך צו דןןס געלס און איר ב>.קופט נלײך די זשורנאלן. *דר*ס: 81.899 0אק ,24 3ז31ח54648 ,סח1!^ ,!ז51תוס8854 .5 אזן באטש דער קאנפציקט איז אפט :אנץ־טדאניש, איז אבער ק״טצםאן צו סובטעצ, ער זאצ אויפהויבן א ׳הויך־מעצאה־אםאט־ש נעשדײ ער פאצט מ־ט א דין פענזצ, אבע־ עד האצט דאם א־ן קראמפהאפטע קאנוװצסױוע פיננע־. ע־ ש׳־ײט נישט, אבער ער פאדבײסט די ציפן ב־ז נציט. זײנע כענטשן קוםען פון ד־גר װעצט, קערן זיך אום מיד און אנמוישט פון ד• נדויסע שטעט א״ין צעבן ןאיבער די נרויםע צעצטע אנטו־שונג אין הארץ אדער א״ן שטעטצ. די אנטוישונג מאצט עד פ־ס א שטארקער קדאםט; קײטצפאן קען זי, וױיזמ אוים, זײעד נוט, ״האמ נעטרונקען פון איר וױין אין צענעסן פון א־ר ברװט״. די נא־ װעצן װאצטן אײגנטצעך נישט געראיםט הײםן ״נאװעצן״ נא־ ״עפי־ ראנן״, װ־יצ ־עדער העצד צעבט א־בעד דעם עפיצאנ פון א צאננער ד־אפע. רע־ ר־בטעד ׳דערצײצט נישט זײן העצחם פא־נאנננהײט, נאד ניט ז• אונז צו שפי׳רן, ע־ צ״נמ ׳וי אײף פאר אונז אויף אן אויגנ־ בציק, נדי איבעדצוצאזן אונז דע׳־נאך אין טיפן חושך פון זײעד גודצ. יחזקאצ קײטצםאן איז א נודצ־דיכטעד. עס פיצט זיך, װ• אויף א מאדנעם אופן ,א־נדעדטעדפ־נ־זירט עד דאס;צעבן פון זײנע העצדן, װ־ זײ װאצטן רעמ׳־ט געײא׳־ן דודך א געהײפען דע׳םאנישן בוח. קען זײן, אז עד װעט ז־ך נאך ענדעדן, אבעד דאם ׳קצײנע ביבצ ז־ינם צאזם שוין א־בער ׳רושם: הא־בםט־שט־צקײמ, ואונמע־נאננ, ט־פע־ פם־כאצאנ־שע־ פצאנטער, -פון נ־שט אננעצונדענע, אדע־ שפעט־אננע־ צונר־גנע נשמות. ם׳איז ד־ שט־פוננ םון אנחויב א־ן א שטיצן טיפן װאצד, דע־ זואצד פון ק״טצמאנס ק־נסמצערישעד.פע־זענצעכקײט. דאט צוױיטע ביכצ פראדע אזז שװאב׳ער פון קײטצטאנם: א׳־ז נאך נ־שט ד־יף, הנם עד שנײדן שו־ן בוצט ׳ד־ קאנטודן פון נדאםמאנם מענצעכקײטן אין דע־ בעצעטר־סטיק. אויך דאס ב־בצ פאדטאנט אן אטמאספע־ע, אבעד נאד אן אנדע׳דע. באצד פון עדשםן זײמצ, םון שער־בצעטצ קוקט אדוים אויף די׳ר דאס אנגעשטרעננטע פנים פון מחבד, װאם ׳קעפפט נאך מימ זיך, סאטעדט ז־ך, האט נאך :ישט םובציפ—ט רעם שטאף, װאס ע־ װ״צ באא־בעטן. ״האמעד אויף הא־פע״ א־ז נישט קײן נעשמאקער, ןא־ז א צונעט־אכטער, א׳ומ־ נאט־־צעכע־ נאפען. אזוי אויך—ד■ קעפצעך פון די קציינע נאװעצן. ״נ־שט פא׳־נײן״ איז א צוױי־דײטיקער כאנ־יף יאן שויט אפקצאנ:. ״א רעקצאפ־ג׳/ ״ביכעד״, ״די סע׳־ענאדע״ א. א. װ. ו׳ענען נעמען, װאס זאנן נארנישט. אויף 64 זײטצעך זענען פאדאן 13 נאורעצן. די קו׳־צע ע&־זאדךנאװעצע, װאס האט אמאצ געהאט א־ירע;רויסע פאר־ שט־יע־ א־ן א פעטער אצנתבערנ, טשעכאװ, מאפאסאן, א־ז בײ אונז נ־שט געםצענט געװארן םון ר־יזענען אן. איז ז־ אדויס פ.־ן דער מאדע? מ. כ־אסמאן ראדף;אך כאקעמפן יא םך םנ־עות, ד.ן אין דער פא־ם און הן אין אינהאצט. ם׳איז בצי ספק שװער זיך או־םצוצערנען געכן אין צוױי דדיי ציניעם א פנים, א םיטואצ־ע, א דערשײנוג:, אײדער אין א צענגערעד דעדצ״צונג. דערצו דארף ניען זיך דערװעדבן א סך שד״בע׳-שע קוצטוד, מען דאדף באהע׳־שן די קזנםמ פון צמצ׳ים און פ׳־עציזיקײט. מען ראדף קענען אזוי־צו-ואנן דיסטאנצירן ודי כע־ שעענישן, כדי זײ צו זען א־ן די װיכמ־קסטע קאנטו׳דן און ניש׳ט ארײנצזפאצן א־ן וװצגאדיטעט. דאם אצץ האט זיך :אך ג־אסמאן צו װונטשן. װאס האט ער שוין דעדנ׳־ײכט? ד־ האםטיקײט, די צ־צ־ מעםיקײט, אב־סצ אויך דעם עפעקט בײם ׳םוף, װאס דאדף יעדעד נאװעצע צומאכן מ־ט א קצאפ, װ־ א םעדאציאן. דאם ביכצ ״האמעד אזיף הא־פע״ דארף מען כאטראכטן זוי אן עקםפערימענס: עס פאדעדט זיך נאך א םך ארבעט, אכער ם׳איז בצי םפק דא א פערםפעק־ טױו. כײדע כ־כצעך װײכן אפ פון דעם אופן, װ־ מ׳האט בײ אזנז, א־ן ײדיש נעשד־בן פ־אזע כ־ז א־צמ. ם׳א־ו אן אנדער שט־טונג און נאר אן אנדע־ צזגאננ — זאצ ׳עט ז־ין ם־מפטאמאט־ש? ב. ם׳־דכ־, — די ג׳־עסטע חעצפט פון זי־נע צ־דעד זענען פון שטעכזה. אכער כ. מרדכי איז נישט אויסן צו :עבן שטעטצשיע מ־ציע, נישט איריצ־ע פון שטעטצ, נ־־םט נעזאנג פון שטעטצ :אר גיכער ק־נות א־בערן שטעטצ. ד־ ײד־שע קוצטוד־נעש־כטע פון די צעצטע צוד־־דר־י הונדערמ ־אד, ד־ ־יד־שע טראג׳עד־ע א־ז כעיק־ די קוצטור און ט־אד־ציע פזן שטעטצ. רעם אנדענק פון ד־ :רעםטע פערדע:־ צעכק״טן, ד־ נרעסטע אצטערט־מער, אצע דענקמאצן, װאס זענען אונז אפגעה־ם געװארן ב־ז ד־ צעצטע צ־יטן, וענען אונז דעדהוי&ט נעבצ־בן םון שטעטצ. דאס שטעטצ נײט אונטע־ — דאם איז די קצאנ פון א פאעט. מרדכיס פערז צײדט;אך פון צעצויננתײט, כאדעדעװדיקײט; ער