Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 9

זײט 9 ליעערארױעע בלעאעך ו\װ. \ ן452.) אפאמפלעםיםמ הנחה, האט ער ,אננעהויבן צו זוכן װער א־ן ״ײדי׳ט״ וױל זיך ^9׳ רעכנװבו םיט א־ם. באיצד האט ער טאקע געפונען: אזוי װ• ער האט אנגעשדיבן פאםקװיא־אדטיקאען װענן וזוװנו ,בארייבוא און רוד ו״ױ־ נועי. איז דער א. לעך מסתםא אײנער םון די צווײ. איצש ׳יאםיר זען: װער פון די צורי? פינםסי נישט, ער איז נא,־ אין אךץ־י).״■*'1 און איז סאדנוםען םיט אויםפועלן אביםא ננאד פאד ײדיש ב״ די ׳נזנעקעכ אין בין־םםן. הײםט עם — ם. בארײ׳טא. איז דער נאנצער פאמפצעט א םשונענער האיטםא' — א. אעה— ם. באריײשא. זענען דאדטן דא םם־רות אויח ם. בארײיצאן, װאס װאאטן נעסטייעט פאר א פאאק אזעפס. האט ע־ א־ויסגעריםן םון אונזער ׳טפ־אך־גארטן די װילדםטע ג־אזן־װערטער און פארז״ט מיט זײ די זעקם זײטצעך אין פאםפאעט. איר א־ן װאריעע האט םסתםא פאר אונז נעזען דאם צאצקעדיקע באיעעםענ־ש. א,ין איצץ דערםאר,'װאם דעד םארסםטע־ םה האט זיך ניינזט נעקענט איויסםאאן, אז א שר״בער זאא יסרײבן ם־ט רײנע בװנות. אז ד־ איטעראטור זאא א םענטשן אננײן אן פע־זענאעבע פנױת און טדײפענע םײנען. אאץ דערפאר, װאס י. ראפאפא־ט האט א פאנז־ פועסייפיע נוסײע א־צט הוםט רער גרויםער סוד: א. רנוף אױ ויפוזז וז. בארײפזא, ואר אדרינו אויברבאר. םיך האט דער פאםפאעטיםט ק״נםאר נ־שט אננע־ידט. זײנע עטרעבע רעצענזיעם װעלן זיך נישט ״אר־בעד־אטעװען א־ן דע־ אים־ פאדגעםרעכקײט א דאנק א. רעפן״, פיג׳וט דערפא־, װאס ער האט ק״נסאר :ישט נעשריבן װענן אםרים אויע־באבן. ער האט קײנםאי5 םײן נאםען נישט םארפאטשקעט ביזן פאםפרעט דעם נע־יםטן. א־צט, פארשטײט זיך, קען איך שוין דעם בבוד נ-שט דערײארטן. אויב ער װעט נאך אויסהאאטן דאם אײט־ש נעאעבטע־, ײאם םען װעט פון אים מאבן, װעט ער םםתםא ארו״םלאזן א נ״עם פאםפאעט. אבע־ א־ך האצט, אז דער פאםפלעט האט םוה־בי־םוױ אװעקנעשטעיס י. ראפאפאדטן אין אםתן א־כט. םענטשן װעאן דערזען דעם םא־אלישן הינטערגרונט פון זײן שדײבעכץ און ער ײעט אויסנעראםן זיע־ן םון דער איטעראטור. אדײננײן אין פדטים, ענמםערן אויך די זידאערײען אוינט ז־ך נישט. עם איז נאר כראי אנצװוײזן, אז צו אאע מעאות זײנע איז דער םענטש נאך א םאניאק. העדט, װאם ער קען זיך פארנינען: ״איך װײם: דער אננריף אין ,ײדיש״ איז באויז אײנם פון די ערשטע ריננעאעך פון א אאננער קײט, װעאכע םען שםידט פא־ םײן םעדעד, און נישט אײנםאא װעא איך נעבײוננען זײן שװ״נגד־ק צ• שפירן די קראסט םון דער דאזיקעד ק״ט״. אזוי װי איר װעט נישט קענען א־ם ארויםשאאגן פון קאפ דאס ״משונעת, אז םען שםידט א קײט פאר ז״ן פעדער״, אאזט א־ם דארמן אויםן. םיד דא האבן א־ם שוין אפנעאאזט סון דער קײט... דאס םוז נישט דין דװקא עפעם א םעטאפיזישע דערש־ינוננ, ער סוםט םון מהברם פערזענאעכקײט, װאם האט זיך א־בערגעט־אגן אויםן שער־באאט, אויף דער היאע, אפיאז אזיםן פאפיד, אפיאו אויף רעם אינהאאנדםארצי״כעניש. אישנסטו א־בע־ אויף דער ה־אע ״מ־טן פנים צו זיך״ ,דערנאך די נעמען סון די יםינף נאװעאן ״באוט־קע אויגן״, ״אונטער די צאם־ם״, ״א אײמיק א״ב״ א. א. װ״ דערפיאסטי באאד, אז רו האםט דא צו טון מיט א שרײבער, װאס די באנאא־טיעט א־ז אים פרעםדן פ־ט א שרײבער, ײאס א־ז נ״, קומט פון ערנעץ, נײטיערנעץ און איז אינד־ײירואאיטעט. םון זײנע נאװעאן יאנט אוםעט, אן אוטעט, װאם דערשאאנט אפער נישט, וױיא איבעד זײ רוט דעי כוח םון הינםטאערישן אפעקט. זיינע םענטשן זיענען זײער ע־עניש, אפדיס * 1 ' ערב*ך 1 נ '1 * 8רק ד י ״ע ס י ס״ פ ו ז די אעצטע עטאעכע ־אד, זינט י. ראפאפארט איז נעקוטען םאכן ״פאריאדאק״ אין דער ײדישער איטעדאטור, איז אויםנעקוטען א היבש ביסא צו פארנעסען זיך מיט אט דעם םין שדײבעד. צום אנהײב האט זיך נעדאכט, אז ער איז אן אנרעםױוער כח, א םענמש, װאם מאנט, באאוטרויקט, אאזט נישט, אז די אימעראטור זאא םארצויגן װעדן פ־ט א נרין ה״טא זוי א שטײענדיק װאסער. באאד אבער איז קאאר נעװארן, אז דער טענטש שרײט נישט צואיב עפעם, אז אין תוך איז ער א פוסטע כאי, אז דער עיקר איז בײ אים די דערנרײכוננ םון קריכן אויף נעזונטע, אעבעדיקע גוםים, א בים צו טון, אדער אפ־ צוטון אן אנדער מיאוםע א־־בעט. זײן העכםטע מדרנה האט ער רערגדײכט םימ זײן (פאמםאעט ״די טומאה אין יראה״. יארן זיך געריםן און סװײכא־םוף געזוארן א פאמםאעטיםט. דער פאמםאעט בכאא האט זײן אײגענע אאגיק, זײן אײנענע קרעציקע םאראא, זײן כאדאקטעדיםטישע עטיק. דער טםוד צעאײנטוזיך דא םימידעד נאנצעד חוצפהדיקער םדײקײט, אאע ושאײערן םאאן ארוגטעד און עס באײבט דעד גאקעטער פאמםאעטיסט מיט אאע זײנע חנען. דער נעטאעכער פאםםאעט איז םארקװאטשט געװארן װי אן עגט־ םער אויף א קורצער נאטיץ, װאס א. אעף האט געשריבן א־ן ״ײדיש״• אזזי װי א פאמםאעמיסט בכאא, און י. דאפאפארט בםרט, איז עםיש זײער ״זויבער״, איז אויך דעד פאםםאעט ״די טוםאה אין דער יראה״ א זוייבער שטיקא ארבעט, װאס האס אזש פארשמעקט פון װארשע ביז נױ־יארק. פרעגט זיך דא: װאס פאוצאיננ ענטפער איך או־ף א פאמפאעט קענן א. •אעםן? װעט זיך די נאנצע םעשה באאד אויםקאערן, און אויב איר װעט זיך באםרײען םונם ביטערן נאכטעם, װעט איר האבן םון װאם צו אאבן. װארום דעד פאטפאעטיסט איז נעבעך םיאום ארײננעפאאן. אין נומעד 16 ״ײדיש-דעד ארגאן פון רער ײדישער קואטור־ נעזעאשאםט װאם דערשיינט אין נױ־יארק — האט א. אעף בא׳־ירט אין זײן אפטײאוננ ״אפקאאננען״ דעם םעטאד םון קר־טיק, װאס אזא פאדשוין װי י. ראפאפארט װענדט אן. מיאא, װאם א. אעף האמ דארטן נעשדיבן איז נישט װיכט־ק איצט. קײן װעאטן האט ער נישט מחשר נעװען. נישט מער װי א ק״רצער אפרוף איז עס נעװען, אםשי א צװאנציק שורות פעטיט. אבער י. ראפאפארט ק<ו\ וישוז פארשםיט, אז א שרײבער זאא האבן רײנע סאטיװן. <זר זזאט זײ קײנטאא נישט געהאט. ער רעכנט זיך נאר אפ, און םסתמא האט סען זיך דא אויך נעװאאט אפרעכענען מיט אים. א םענטש װאם שדײבט, קומט אוים בײ ראפאפא־סן, האט נישט קײן כשרע נעדאנקען און דערצו נאך זיך אננעםען פארן כבוד פון דער איטעייאםור, — ע, ברוירערקע, עם איז נישט ק״ן רײנע זאך. אז דער מענסש מיט דער צעפו־אטעד עטיק איז אדויס פון אזא פייד ױזונאו סײםילוזאך■ ״סייפך פוינז גי\ ויךי,. — וזסװז גראוזוזאךי ״וזאוזנור א\יף וזארפגו״. — ב. וזררבי: ״אפעוע(סייר\״.—בױענו הפלער.• ״אי\ אונזרו פו\ וזעג״. צװײ ביכלעך פראזע און צוױי — פאעזיע. די פראזע נעהעדט צו *חזקאא קײטאםאן איון משה נראסםאן. און װײא יחזקאא ק״טאםאן איז שוין א םך רײפעו־, טאקע איננאנצן רײף און ןסומט ם־ט א גאנץ־ ביאטע םיזיאנאמיע — זועאן מיד זתנן אים רעדן צום ערששן. דאם בי־כא האאט א 64 ױיטן, 6 נאװעאן. ביכער פארםאנן אויך אן אטמאם־- פעד. עםנסטו ואויף א בוך, רעדפיאסטו תיכף — או׳יב דו ביסט געגונ עםםינדאעך, — דעם נײםםיקן ריח, זואס עס םארשפרײט ארום זיך. פיכלעך לידעד אוז דעדצײלונגעז