Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 7

זײט 7 ריסי(ןךא\־יעי\ ברנ\סיט\־ \\זז. \ 1*45.) אנדערן און כױט אאע קואות טוט מעז זיך א װןורח צי טזרח־זײמ: — ננבים!... — באנריטן!! — ענה אאיין ׳עגזחוסץ!!! שצמה לזזזס א־בער דאם נעטוםל אין בית־המדרש, װו ער ה#ט רערזען זײן טחותן יטמעון פיט 5|אלמ־גא8יענדיקע אוינן, און דא בײ דעד מיר, אין םאדער־הײזא, ־שארט ער ז־ך אװעה טיט עטלעכע װײבער און פײדאנך אן א זײט... צװישן זײ גײט עפעס אויןי א שפועם. ד־ װ״בער דעדן װײניק און בל־שן װי א־ן אײן אטעם אויח א־ם, אויח דעם שאמהן. שאםהי הערט, אז א־ן בית־הפד־ש קען נ־שט דער חזן דאװנען און פ׳שרײט דארטן שון איע זײטן. אבער א־ן דעד דאו־קעיי צ־יט שארענדיקט ער דעם שםועם מ־ט עטלעבע שדאגעם. ער — צו די װײבער און פ־־דלעך: — צ־ דאװנען אויך דא די ױדקעס? ר■ װײבער און מ״דצעך: — נײן... זײ שירן פנין בײ ז־ך אין הויז... שלםה: — איז םײנט איד, אז נ־שט ד• ױדקעס, נאר די באצעבאט־ם שון דאנען, םון םזדח־װאנט װעין ש־עצן, פ׳זאי אײעדע םענע־ און טאטעס באםרײען? רי װײבער און פ״ראעך: — מ־ר פא־נען אזוי, װײא ד־ ־ודקעס ׳עאן נארנ־שט װעאן הערן א־נץ... שאמה: — וױיםט איד נ־שט, װאם פ׳טוט?... — און ער רעדט נאך עפעם צו זײ. נאכדעם זאנט ער צום םוױ: — גײט א נאײבן װעג... שפעטעד האבן זיך ד־ זעלבע װײבעד און פ־ידאעך שונבײ־דעד ט־ד, און או־ך דעד פאן, װאם האט נעהאט נעקיאפט אין שילחן אינ־ פ־טן בית־הפדרש, און נאך פענער נעקאפעט ז־ך אין שנײ איבע־ גאםן. זײ זענען נאכדעם געגאננען איבער דעד באן־נאם און גאײך אה־נ־ טער דעד שטאט, צום צאננן בדחבד־קן נעה־יז, װאם איז שונדאנ׳ ־ פיט נעדטנעד אדופנעצויפם און םונא־נעװײנ־ק, ןאו־שן הויח, פ יאנגע רײען שוצע שפײביצערם תבואות... — ט־אך... טר-ך... — האט ז־ך דעדהערט מ־ט־אײ פאי א־ן ר־ שו־בן... שט־קעד נאיז זענען געםאוינן אדײן א־ן ט־שן אינעװײניק נ , רי גדויסע חדדים, און ארוים או־ף א־נדדו־םן או־שן שנײ... הענט האבן זיך װירעד נעצוינן און שויטטן װידער ז־ך •נעבײי — טדאך... טר-— ך.. און קעפ מ־ט יא־מיקעם ־אבן באיד אינעוױיניק, װי שון א תנ אפנעשאאםענער, רויקער הײא, אנגעהו־בן וױ צעדואט צו אוישן . איבט האבן זיך אננעהויבן אעשן... רעד װינט, װאס האט געדרײט זיך פ־טן שאאנדיקן שנײ א דדויסן, האט זיך א־ײנגעבאפט אין די אשענע אאט־באאעבאט־שע נב־דישע שט־בן שון נעהייז און נעבאאזן: — אויך בײ ענק ניש... אויך בײ ענק נישט זאן קא שבת... און שון די אױםנעאאשענע שבת־איבט פ־ט די שװארצע ׳קנו־טן האבן זיך גענוםען ציען ש׳טינקנדיקע רויבן... צר אוכזערע םדײכט! .ד:׳ די ״איט. באעטער״ האבן זיך קוניה שם נעװען בײ די בעםטע ײדישע אעזער אין נאר דער ײד־שעד װעאט. די ״איט. באעטער״ האנז ארום זיך גרופירט די אננעזעענסטע ״רישע שדײבער, ק־נםטאער או, קואטור־טוע־ ״איט. באעטעד״ שאדבינדן די שארש״דענע ״דישע קואטור־קיבוצ־ם. װאאט עם נ־שט נעװען קײן חדפה, װען די ״איט באעטעד״ זאאן נאך נ״ן ־אר רענאםעם־קן דערשײנען םוזן זיך אפשמעאן? די אאע םרײנט אין פו־אן און אין אויםאאנד, װעאבע באקומעז װאך־אײן װאך־או־ם די ״איט. באעטער״, מוזן אונז איצט, װען םיד ט־עמן ארײן א־ן צענטן ־ארנאננ, ב״היאםיק זײן. די היאף דאד־ז זיך אויסדריקן אין שאםן נײע אבאנענטן. יטחזר ^ייגער פז\ אזזזערט פרײגבז זזזי עיאפ\ גלײך א ױיע ׳־ אבאואגזטגפז א מהוטה האט אים עפעם אפנעשטעאט. א םהומה םון נאכאנאנד יםוריםדיקע קואות םון אינעװײניק א־ן בית־הפדדש: — ם׳װעט נישט זײן קא׳ שבת!... — ט׳עט נישט אאזן דאװנען,.! שאמה איז אריבעדנענאננען אין הויף ארײן, וװ ם׳א־ז די שוא און דאס בית־הסדרש, די שוא איז נעװען איננאנצן שארמאבט. מ׳האט נישמ נעדאװנט איגעוױיניק. מםתםא, װײא מ׳װערמ גע־ םרוירן דארטן און ם׳קר־גט ״רעטאטן־. אבער אין בית־הםדדש איז איכטיק. דער עואם שטײט װי צעהיצמ. ס׳האט טסתטא איבערנעדיםן דארטן דעם ״ושםרו בני־ישראא את השבת־ אינרערמיט... שאםה ג״ט םארבײ אאע א־כט־קע שענסטעד םון ב־ת־הםדדש און װיא צונײן צו דומ־ טיד. ס׳אי שװער. ם־א פרויען און מ״דאעך ״ א־ן װאכיקע אשענע ״מאבושים־ שטײען דא און פיארערן דא צוזאםען ם־טן פא;, װאם שסײט שון מערב־ז״ט בײם שאחן אינמיטן בית־המדדש און קי״אפט אד״ן א־ן ברעט: — ס׳עט נישט זײן קא שבת! — ם׳עט נישט אאזן דאװנען!! אנטקעננאיבער דעם קאאפנריקן פאן, װאס א־ז פםתם א טדעגעד, וױיא ם׳דערקענט אן די שטריקץםיםנים, װאם או־ף זײן םאדינאדקע, אנטקעננאיבער אים און אאע אנדערע טוםאער ש־ן פערב־װאנט און םון בײ דער טיר — שמײט די נאנצע מזדח־װאנמ, װי א פיאיטערי־ שעד שטאב פאד א םדידהדיקן אאנער. זי שטײט, רי םזרח־װאנמ םיט אויסנענאאצטע אוינן, מיט םאמעטענע און װ״םע בערד, םיט דינע הענטעאעך און ז״דענע גארטאען און כעםן זיך נישט, —■ טםתמא מחפת נ שט האבן אזא ״פויעדשן כח״ װ־ די שון פעדב־ װאנט... ז״ שטדאםן נאר: — אין עגקעד ז־נד א־ז הײנט אזא פנםה או־ף קינדער, אין ענקער זינד... — אין ענקעד זינד נרייט סע הײנט נ־יע פאענער או־ף ״דן, נרײט טע... — אין ענקער זינד צעניסט זיך הײנט א באיקאט א־בעדן נאנצן אאנד, צעניםט זעך... און נאכדעם איז — נאײך ןװי אאע נעשטראפטע װאאטן ם׳אשון שאראוידן. װי מ׳װאאס פון זײ פאוצ־ם צ־ינעד אדו־םנעבאפט. אאע דענען נעװארן שטוס.., עם האט אויפגעהערט צו דעדן דער פאן, װאס האט נעקאאפט אין שאחן ארײן א־נמ־טן בית־הפדדש. עס האבן אויםנעהערט צו שרײען די װײבעד און פײדאעך בײ דעד ט־ד. און דער צעכמאאיעטעד חזן, װאם שװיצט או־םן פוד ב״ם עפוד, האט זיך נאכדעם — צועדשט פאמעאעך, װי פון ש־עק, פ׳זאא אים נישט א־נםיטן ארײנפארן און קאאיע םאכן דעם ינ־נון, דעדנאך װי אויף זיכעד — װידער נענומען זיך צוד־ק שאדדאװנען און או־םז־נגען... די פזרח־באאעבאט־ם זענען שוין א־צטעד נישט נעשטאנען מ־ט זײעדע ״נעטאעבע פנימעד״ צו די אײננעשטופטע שון פערב־װאנט, נאר טיט ז״ערע הינטנס. פון דעם שפאדעװדיקן הינטן־םאײש, יװאס איז נעשטאנען א־ן א״ן שעדעגנע בײ מזדח־װאנט, האט עפעם איצטעד, דאכט ז־ך, װי אהערנערעדט צום ערשטנישטאאננ אויפנע־ײצן םערב: — אצינד אויב צ׳װיאט קענטץ בײ א־נץ שמעקן... שאמה א־ז נעשטאנען בײ דער מ־ד און נעװאד געװארן שון די שרויען איון די מײדאעך, אז עס נײט דא זוענן אדױםאאזן זײעדע מענער און טאטעס — די טרענערם, װאם ״זיצן״ אין פאא־צײסקען ״הויז״. ם׳הײסט, אז ד־ שטאט־באאעבאט־ם פון פז־ח־װאנט זאאן גײן און דאס ראזיקע אויםפועאן... םדענט •ױי נאכדעם שאמה: — איז װאם וזערט?... א־ז אז קינדעד שטאדבן און אז פריצ־ם און באנקיירערס מאכן א באיקאט, װעט א־ד אאזן דעדםאר אײעדע פענער און טאטעם זיצן א־ן תםיסה?... ענטםעדן די וױיבער און פײדאעך: — אז זײ רערן אזוי, רי באאעבאטיס... אז זײ נעפען אינץ אװעק ס׳אשון מ־ט דיעדע שטדאף״דײד... ברוסט שאפה װ־ םונדעדזײט: — שטראף״ד־יד... און זײ אאײן דעאםן־צו צום באיקאט!... — און ער דערצייאט זײ װעגן ־וסף םאבאא... ציען זיך נאכדעם העאדער אוים, קעפ שפאדן זיך אײנער איבערן