Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 6

ל־פעראריטט בלעזמר נוגז. י (52*1 זײט 6?. םרײ80ר/ס$ר#נס8 פ ד ײ ם י לו צ ו נ א כ ס ס ןרראגוזעזגז פ\\ רארזא\ ,,אי\ די פזזילס זזוזג״! שטיצ. טידן באדמאובט, םדן די פענסטער ברעגען ארויס יליבם. ׳סבת... איגעוױיגיש, אויח רי ליכטײןע טישן, פאדדעסן נרויםע שבת־ טישטעכאעך נרויטע קױצעטשעש און;אבל־םעםער. און טעכמער םיט אויסנעצװאנענע קעפ, מיט שװאדעע אוינן און לאגנע דיכגען אין די אויערן — זיצן אויך האנאפעם און צײענען פרעטדע ציטעראטיר.— ס׳אי שבת... בײ אײנער רערקענט טען פון טעװע<ע, אז זי ׳צײענם אוינוסט סטרינדבערנן. שצמה קותט א יוױיצע אין פעגםטער און טראכט, זי צײענט יםםתםא: די באראנעםע האט געקאכט קאטצעטן םארן הונט און נאכדעם געדריקט א־ם צו אירע בריסטן. דער הונט האט ז• נעצעקט און אויםנעצויגן ז־ך אויך א־ר... — ם׳אי שבת. שצםה זעט, װי די אויםנעצװאנענע שבת־טאכטער ציט זיך אויס אויױ דעד קאנאפע, חריקט זיך צו מ־ט די בר־סטן צו דער וױיכעיר פצײצע םון דעם שטיק מעבצ און פארשטעצט זיך םיט דעם בוך די איוינן... ער ט־אכט, שצםה, אז זי שטעצט זיך איצטער םםתטא פאר א הונט, װאס דריקט זיך צו איר און צעקט זי... — ם׳אי שבת... ער קומט נאכדעם, שצמה, אין סייצעבדיקן מארק ארײן. אין אײן ריויז איז א געפיצדיער. אויפן דריטן שטאק איז דאם נעפיצדיגר. דאס הויז איז ר׳ ױסף םאבאצם, דעם רײכםטן הײזער־ אײגנטימער אין שטאט. אויפן דריטן שטאיק פון דער דאזיקער מא־ סױוער מויעד איז א פוילישער קצוב. הינטעיר די פענםטער איז זײער ציכטיק. עפעס נאציאנאצ־סט־ש ציכט־ק. א פאדזאמצוננ דארט,. א פארזאמצוננ פון מענער אין הזיכיע װמעינע קראננם און פון פרויען אין בצישטשענדיקע היטן מיט פעדערן. א־ן דרויסן, פאר דער דאזיקעד מז־ער, שטײט דיער פירער פון קצוב און פון דער פאדזאמצוננ, דער ישטאט־רעיענט, װאס הינקמ אויף א פום, און פעםט דארטן אינדעי־פינסטער די זײטן פון דער ,־יזיקעד קאםעניצע... ער מעםט מיט א מאש־נקענער שפריננ־םאס די פארש״דענע זייטן דאדטן... אים, דעם המנדיקן קאפ, דעם צאמען רעיענט, נײט נאך דער ׳סטאט־צערער, דעד פאצאק מיט דעם הויבן נומענעם קראנן אויםן האצז, מימ די צאננע װאנצעם איבער רי צונעביםענע ציפן און פאיר־ שר״בט אין א ביכצ אצץ, װאס דעד ירעיעגט טוט אים א זאג... עס נעמט אויך דאדטן א װארט דער קדיסט, װאם שטײט רארטן אין דער ציכטיקער שויבנטיר פון זײן בוך־נעשעפט. און אין פינסטערן צאננן פירהויז פון דעם דאז־קן יפ־דשטאקיקן נעבײ שטײט ר׳ ױםף םאבאצ, דעיר דײכםטער הײזער־א״ננמימער אין שטאט, און װארט אויף זײער צושט־םוננ... ער װארט און האט האפ־ ניננ, אז זײ װעצן דא קענען האבן א נרויםע ״ספוצקע״, אזעצכע װי זײ װיצן, דע>־ רעיענט און דער ״קצוב׳/ און אז מחמת דעם װעט זיך קענען מאכן א גוטער אפב־ם... און איבעד דער מאשינקענער שפריננ־מאם, װאם דער רעיעגט באנוצט ב״ם געב״, פאצט דער װ־יםער שנײ, און איבערן שנײ — דער שבת... שצמה קומט דערנאך ארײן אין א שםאצ הינטער־געםצנ קצײנע הײזצעך, חורסותדיקע דעכער, פאירמאכטע טירן םיט שמאטעם א־ן שפאדעס. פינטעצעך פײער אין די םענםטערצעך. אי־ נעוױיניק האצט א ײדעגע א העמר, צויזט עס אוים און סוט עם װ־דער אן... פונדרויסן שיט דעד שגײ נעדיכט און שטיצ... ס׳אי שבת... אין דעד ײדישער גאס, װו אויבן איז ראס הקדש, אונטן וװיגען די קצעזמארים און אינםיטן א־ז — די שוצ און בית־המדרש, אין דער דאזיקער ײדישער נאס איז שצםה נצײך אין שגײ נעבציכן שטיין. אינאװנט. אויף די ה״זעד צינט גרא־ קײט. איבעד די גאםן פאצט שנײ. טידן זעגען פאדמאכט און םון פענסטער — פרענען ארוים ציכט. פאר רחצעם רעםטאדאן צ־גט טינוף. טינוף םון ד• באצעגאצישע פערר, װאס זענען אפנעשטאנען א נאנצן טאנ און צודיק מ־טן צײדיקן אין די שמאצן. איבערן טיגוף קריכטי דע־ שבת. איבערן שבת פאצט דעד שנײ, און איבערן שנ״ — װידער שבת. ט׳דער־ קענט שו־ן באצד נישט, צ• דא זענען אמאצ געשטאנען פורמאנעס... מ׳דערקענט שוין או־ך נ־שט, צ־ אהיגצו, צעבן ד־ אנטקעננאיבערד־קע הײזע־־װענט, זעגען בי־טאנ;עיצטאנען טרענערם און פון דאי־טן א־עםט־רט נעװא־ן. שו־ן נ־שטא דארטן פון ס־מן פ־ן די קר־שקעס, װאס ־אין ז־ך נעהאט צעשיט פ־ן ד־ ־צער־םעגע חצות. ד־קע־ שנײ צינט או־ף ד־ ק־־שקעס, און א־יפן שנ־י — שבת. שצםה, דע־ פארש־קטע־ פון ־אס־י, ג״ט א־בע־ דע־ באן־נאס. ער א־ז א־ו־ם אן אומעט־קע־ פון ז־יז ״קװארט־־״, װאם א־ן דחצם ־עסטאראן, און נענומען אזו־ קר־בן... וװהן־ צו נ־ין האט עד ניש־ט. נ־שטא קײן שט־בצעך, װו אױפנעקצערםע מענטישן זאצן זיך צ־זאפענ־ קומען א־ן ו־עדן װענן פאצ־ט־שע פ־אגעס. עס א־ז דא נארנ־שט דא... פאבר־קן זענען דא. אדבעטע־, װאם ארבעטן אן א שיעד שעהן א־ן טאנ — אויך, אבער ז״ צעבן, װי נצײך זײ װאצטן נעטראכט, אז אצץ דארף אזוי נײן... אמת, ער האט נעהערט, אז אמאצ, א־ן פ־נפטן ־אר, איז דא א־ן שטאט נעװען א רעװאצוציאנערע אדבעטערש־אפט ם־ט אינטעציגענטן, אבער א ט־יצ זענען געװא־ן פארש־קט, אב־מ׳ א־ז אנטצאפן ק־ין או־סצאנד, און ד־ א־בער־קע זענען נעװא־ן סעמפ און פארנצ־װערט פון מורא פאיר אײנעם אן א־נטעציגענט, װאס א־ז נעװארן א מסור... ער נצויבט, אז עמעצער מ־ז נאך זײן דא, א־ן װעמען עס טא־ען ז־ך נאך פונקען פון קאמף קענן צא־ און דער קאפ־טאצ־פט־שעד א־דעגונג. ער דענקט אזיו־, וױ־צ ב־י א־ם א־ן דע־ שטאט, דארטן אין ־אס־י, א־ז או־ך אזו־ נעװען װ־ דא, און דאך זענען פאדבציבן נאך;ענונ טעט־קע אי־ן ז־י קופען ז־ך צונו־ף... און ער ט־אכט, אז דא מי־ז אויך זײן אזו־, נאר עי- װײס :־שט, אדעד מ׳ה־ט זיך פא־ א־ם... ־עדגפאצס זעט ער, אז דא פונקט ײי בײ א־ם א־ן שטאט, דארטן א־ן ־אס־י, האמ דאס ײד־שע פא־ה־יצ־קטע פ־נםטע־נ־ש און דע־ באצעבאס ר־ האנט א־בער אצעם... אבער דא א־ז א־ם אומעט־קעיר, יװי דאדט א־ן נעבורטצאנר... נ־שטא פ־ט װעםען צו העדן, װוה־ן צו קופען. ־צי■ מארקצען און צו זײן פי־ו־ בצימע װאצט עד ־א ארײנגעקו־ מען, נא־ ער קען נ־שט. ם׳קצ־ינע ײנגצ זײע־ם — א־יצטער זײער שצאף. א־ן שט־בצ — אצץ פארהוננערט, פארפינוםטערס... גיו, א־ז א־ם, שצמהן, אומעטיק דארטן אהין, צ־ מארקצען און צו בצימען, ארײגצונײן... צום מחותן װיצ ער אויך נישט אי־״נגײן. ער וױצ נישט, ם׳זאצ א־ם דארטן צוערשט זאגן, פא־װאם ער האצט נישט פון שבת, און נאכדעם — פא־בעטן צום מאצצײט. ער װיצ אצ־נד דארטן אויך נ־שט ארײנגײן... נ־יט עד יא־בער דער באן־נאס און קומט דער־ נאך אירו־ף או־ף דער ־עדעד־גאם, — שבת...