Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 4

ליגיזגאריפיט ברגוסיסיג \\מי. \ 4 זייט דאס פיזי׳םע קעבן בוינט זיך אונטעד דעם דרוק םון אינטיםער רער־ שימערוננ: ס׳פאדיןזנן אזוינע עיצעמענטאדע פױיאלאנישע םונקציעס, װי שלאף, אפעטיט א. ד. גצ ם׳באװײזן דך באא־ סימפט$מען פזן דדזןזענדיקער דעדשעפוננ. ינישט אומזיסט שיצרערמ ט$צםמ$י, װי לעבע־לעך ם׳זעט אויס דעד באריםטער דעזקטאר, װאס טאפט אזוי היצפלאז דעם פואם בײ דער נעבראכענעד :אטאשא. וױיל די םאדערנע װיםנשאפט איננארידט דאם אינטימע נשמה־לעבן, װ״צ'1י באאבאב־ טעט;ישט און דעי־פאר װײםט זיי אפ״5ו נישט, װי עם זעט אוים אן אינטימע דעדש־טעדונג — מאקע דע־פאר שטײט דעד םעדיצינעד אזוי ־ילפלאז־לעבערלעך פאד א טראנישן נשמה־אומנליק. םיר דענען א־צט פון אן אנדערע־ זײט נעקומען צו דער פדיערער אויםםירוננ: װאם־אינמיםער די ליבע, אלידשיקזאלהאפטעד איז זי פאר דעם מענטשן, אלידעקםמאטישעד איז איר דערםילוננ אין אלץ טראנישער איז די זועשײדוננ אדעד אנטוישונג. ראנז געגאגסיע ברעונסי צונז אויסררון ראפ ארגטווײ\ע גתװז־ געועץ \װוג\ רי וזעגרערע דרײ 4ו\סיסיא\ד\ פ\\ יער\ געביר. מיר קןונען נעמלעך איבערלעבן דאם נעפיל א־ן דעם צושטאנד םון דאציאנעל־ צװעימעסיקן וארוזאר־באװ\םםזײ\. ם׳איז אזא צושטאנד םון דעם נעפ־ל, װען מ־ד קאנען נאך לאגיש־ראציאנאל אפשאצן דעם \וערט און באדײטוננ פון נעפיל און עם באםרידיקן (נאנץ אדער בלויז צום טײל) אין אזא אופן, װאם איז צװעקמעםיק פא־ די לעבנם־אינטערעםן פון מענטשן. אט אזוי באפדידיקן מיר לויט מענלעכקײט און פלאן אונזערע טאג־טענלעבע נעפילן םון הוננעד, םעקם א. ד. נל. די בדענלעכע באפדידיקוננ איז זײעד אנגענעם, אבער נישט עקםטאמיש; די אוט־ באפדידיקונג איז ז״ער אומאנגענעם, אבער נישט טדאניש. דאס זעל־ ביקע געפיל קאן אבער װעדן א ״םפערישע״ לײדנשאפט, װאם ״פאד־ באפט״ דעם טענטשן. ם׳איז אזא צושטאנד, װען דער מענטש דענקם ״שוין״ נישט לאניש־דאציאנעל, נאד אינמואיטױו אין דעם ליכט פון דע־ ־פארכאפנדיקער לײדנשא&ט, און האנדלמ אימפולםױו לויט דעם אינעדלעכן לײדגשאפטס־דראננ. די באםרידיקוננ פון א ״םפערישער״ לײדנשאפט איז עקםטאטיש און די אוםבאפרידיקוננ איז מדאניש. ם׳זענען פא־אן, װי שוין אויבן דערמאנט (קאפ. 2), צװײערלײ םפעדישע צושטאנדן פון נעפילן. ףעד אױסיױזער צושטאנד, װען דאם םפעדישע נעפיל װעקט די אורשפדיננלעכע םפערישע לײדנשאפמן, װאם זענען לויט זײער םטרוקטוד העכעיר װי דער נארמאל־באװוסט־ ז״ן. אט אזוי, למשל, זענען די אינמימע ליבע, די לײדן פון אינטים נעװארענעם הוננעד (ב״ם דעליניעזן פאםטן, בײם םאציאל־עטישן הוננער־שטר״ק, בײם קינםטלעריש־פאדטיפטן האמסונם ״הוננער״), דעיד סאציאלער, קינסטלעדישעד אדער רעליניעוער אויפשװוננ א. ד. נל.;עפילן. ם׳איז אבער אויך מעגלעך ןפאר יעדן געפיל א פדימיטױר םפעדישער צושטאנד, װען דאס געפיל װעקט די אורשפריננלעך דעסט־וקטיװע בוחות, װאם זענען לויט זײער סטרוקסור פריםיטיװער װי דאם נארמאל־באװוסטזײן. אט אזוי, למשל, זענען די פריטיטױוע פעדװערזע ליבע, דער װילדער, פריםיטױו־סאכנדיקעד הוננער, ליידנ־ שאפטם־פאדבדעכן, אזארט־שפיל א. ד. גל. אמ די דרײ צישמאנדן — דע־ נארמאל־באװוםטזײן, דאם םפעריש־אינטימע און ספעריש־ פ־ימיטױוע — זענען די דדײ אודשפריננלעבע, פארויס אויסאנאמע, ,ױען אויך ארגאניש פארבונדענע קװאלן םון פריכישז לעבן, װאם יעדעס נעיפיל קאן ל\יט פארמיפונג און םיטואציע ברעננען צום אויס־ דדזק. אבער בלזיז די שעפעדיש־אינטימע נעפילן בילדן דאס א״ננט־ לעבע, פארויס דרינננדיקע, װעזן פון מענטשן, דעם אינערלעכםטן קערן פין דעם נעשיכטס־מאכנדיקן (אדעד אפילו בלויז מיטםאכנדיקן) מענטשן. אט אזוי קאן די אינטים־נעװארענע סעקסועלע ליבע (װי מיד ו\עלן נאך \ױיטער זען) אויםדריקן ד• םפעדיש־עמאציאנעלע פעד־ זענלעכקײט און איר שעפעדישע עכםקײט. (המשך קומט) םארלאג ,סורעםי — װארשע נןןר־װןןס דערשינען א נײ בוך נןװזנלן: ש. בערלינסהי צו א נײער װעלט פרײז 3 גילדן םתם װענן אינטיםע איבעירלעבענישן, נאד װעגן דעם נעפיל פון א־נ־ טימישקײט, װאס דער םענטש האט בײ א באשטימטער פארטיםוננ םון איבעדלעבענישן. ם׳זענען פאדאן געפילן, װאם קוסען און פאדנײ;, איבערלאזנדיק א שװאכן שפוד. אזוינע נעפילן זעען אויס דעם מענטשן װי ״אויסערלעבע״, װי זײ װאלמן געשוװמען אויף דער אויבערפלאך פון פסיבישן לעבן. בלויז בײ א כאשמיםטעד פארטיפוננ אדעד דורכדריננוננ קאן יעדעס נעפיל איבערנעלעבט װעדן װי אן ״אינמים״ :עפיל, װאס פאדבאפמ דאס םאמע װעזן פון מענטשנס עקזיםטענץ אין װעידמ אזוי א־ום שיקזאלהאפט פאר דעם מענטשן. ד• מוםע־ שון א געליבט אײנציק קינד, דעד פארבאפטעד דעװאלוציא־;עד, דעד דעליגיעזער ענטוזיאסט, מענטשן םיט איננױם נליעינדיקעד ־אבע, אײפערזוכם א. ד. נל. אין אלע אזו־נע פאלן פילמ דעד םענטש אן ״אינטים״־פאדכאפנדיקעי לײדנשאפט און אייז נ־ײט זײן לעבן אפצונעבן. און טאקע דערפא־ איז אין אט די פאלן די פארלעצונג םון דעד אינם־ם־נעװאדענעד ל״דנשאפס פאמאל פא־ דעם מענמיכן און װערט איבעדנעלעבט װ• א טדאנישע דעדשײנוננ. װאם־אױוזױזפר ראנז גגופייל, אלץ שיקזארהאפסוער איז ענו פאר דטם וזטונװנוז. אלץ עןנזגואסייטופר איז רי פארװירסלפכרגג אר\ אלץ סיראגױצופר איז רי פאררעצװג פ\\ אסי רטבז געפיל. דאם מדאנישע און דאם עקםטאטישע זענען אויסדדוקן פזן א־נטימע איבעדלעבענישן און שפילן זיך דעד־ פאר שמענדיק אפ אין דער אינטימער םפערע םון דעד פעדזענלעבקײט. מיר קאינען א־צמ נענויער אויסדדיקן די פדיע־דיקעי פארמולירוננ: אי־\ רטר טדיפזגז־רראוזט קװזוז די סוראגימסיױז, װייר א\\ א\י\■ װיפיר די וזטסוזוטרט באגײװגטו װיסו רטר אײגטגטר וזזסיטר איז א פארלטצװג פו\ דטר ״אױסייװטר״ ריכנו, נזײ פו\ רטר טטסטזטרער, ניײ פז\ רטר װװזטרלטכטר ליבט. די דעדםאנטע פאקטן פון טואנישע איבעדלעבונגען בדעננען אונזערע עקםפעדיציע־פארשונג אין דעם זעלטענעם לאנד פון ״אינ־ טיםעד״ ליבע. א״נפאכעד נעדעדט, מיד זענען געקומען צו דעי אינטים־פסיכאלאניע פון ליבע, װאס דאדף אונז אויך אויפקלערן רי פאקט־שע באצױננען צװישן םעקםועלעד און טוטערלעבעד ליבע. מיד װעלן אבעד אפריעד באװײזן, אז אויך די באקאנמע פאקטן פון אננםט און פון בענקשאפט, װאס מיד מדעפן אויך אין די דערמאנסע אננסמ־ חלומות, בדעננען אונז צו דעםועלבן פונקמ. | דעדמאנען םיד די פעםטנעשמעלטע (אין פריעדדיקן קאפיטל) פאקמישע באצ־ונ:: װאס־טיפעד און אדנאנישער די ליבע, אלץ־טיפעד װעלן ז״ן די בענקשאפט און אנכסט נאך דער צעשײדונג. אפטמאל פאםידט אבעד, איז אין דע־ בענקשאפט נאך דער צעשײדיונג דעד־ קענט מען ערשט די מיפקײט פון דע־ פר־ער אימדערקענטער ליבע. נאך דער צעש־ידוננ, למשל, מיט דעד פ־וי, קאן דעד מאן ״ערשט״ אין דעד אומדע־טי־ענלעבעד בענקשאפמ דעדקענען, אז זײן ליבע צו דעד פדוי איז ״שוין״ צו טיף, און ער קאן אייננטלעך אן איד שוין :ישט לעבן. די כענקשאפט איז דא פסיכאלאניש דעד אויסדרוק און מאםשטאב פון רעד ליבע. באט־אנטן ם־ד וױיטעד ר• זעלביקע :דונט־פאקטן פון בענקשאפט אין רעד ליבע. א רײן םעקשיועלע לײדנשאפט צו א פדוי קאן, נאטיד־ לעך, װי יעדע לײדנשאפט, זיך או־םלעשן נאך דער באפרידיקונ;. זו• נאך א זאטן מאלצײט זעען אויס אפשטויסנד די פד־ע־־אפעטיטלעבע שפײזן, אזוי קאן דעד מאן נאך דע־ באפרידיקוננ זיך נלײכנילטיק אפװענדן פון דעד פריעד לאקנדיקעד פדוי. באנערט טען א פדוי בלזיז פיזיש, איז זי בלו־ז אײנע פון פיל פױיש־אינטעדעסי־נדיקע פ׳־ויען, װעט ד־ בענקשאפט נאך דעד צעשײדוננ ז״ן םליבטיק און אויבעד־ פלעכלעך. אבעד די סעקסועלע;־ינוננ קאן ב״;ינםטיקע אומשטאנדן זיך םארטיפן צו יענעד א־גאנ־שעד פא־װאנדשאפט, צו יענעם דודכ־ ד־ינננדיקן נעפיל פון נאענטקײט, װאס װעדט םין דעם מענטשין איבעדנעלעבט (א־ן זײן אוממיטלבא־ע־ דע׳־פא־ונ;) װ■ אן ״אינטי־ םע״ ליבע. דעד מענטש פילט ארץ מעד, אז ד־ ליכע פארכאפט דאב מיפםטע װעזן םון זײן פעדזענרעבק־יט, דעם סאמע־אינעדלעכן קעדן פון זײן עקזיםטענץ. דעמאלט װעדט די ייבע פא־ דעם מענטשן ש־קזאל: אויף װיפיל די דעדפילוננ םון דעד ליבע קאן ברעננען פאד אים עקםמאטישע פדײד, אויף אזױ פיל קאן די צעשײדוננ אדעד אנטוישוננ װערן פאיד אים ט־אניש. א־ן דעם װערק ״קדיג און פרידן״ שילדעדט םאלםטאי זייער קאנקדעט די אינטימי; דעדשיטיערוננ פזן נאטאשא :אך דעד ליבעס־אנטוישוננ: די פדיע־ רעבנםלוםטיקע נא־ טאשא װערט שמום און בלאם, א־ן אומדעדטדענלעכע לײדן יזיצט זי נאנצע טענ וױ פאדנלײועדט. נ־שט נאד דאס פםיבישע, נאד אויך צו באקוםען אין אלע 1וכהאנדל\.נץנז