Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 2

זיימ ליױגזראויגינז בלזיער \\\ז. \ ('52*.) ו ן י א ו ש םעד באראהטעדיםטיש און סיטפטןומאט־׳ע, ווען םעז :עממ א־ז אבט, אז דעד גא:צע- אי:האלס םו:ם ב־בי, איז אז ן>פע:ע און :ישט באויז דודכזיבט־הע פילאזאסישע און פס־באיאנ־שע ,בא:די:דו::־ בו:ם?אפיטאציזם, פון איםעפר־אי־זם און קלאםגהעדשאפט. אײדער מ־ר גיבן דא איבער זײ:ע או־פ־רן, יאםיר טאקע בקיצור א:צײבע:ען די הויפט־געדאגקען, וועיכע עד אגטװיקיט זוענן מעגטש און מעכ:יק. טעב:יק אין ברײמערן זין — הא?ט שםענגיער — איז די טאקטיק פון יעבן בבלל, איז די פאדם ןפון קאמף, זױייצ יצעבן איז קאמף. טעבגיק א־ז פאראן אויך בײ ד• חױת, נעװיקסן־םדעםער, אבעד ערשט די רויב־חױת אגטװיקיען א גדעםעדע םאס םון רירעװ־ דיקי־ט, .ױײל געװיקסן קענען :ישט אנסיו־פן, בשעת דער אביעקט פרן קאמף פון די דױב־ח־ות, די נעוױקסן־פ־עםער, וענען אל״ן די־ ־עװדיק. דער מענטש איז א רויב־חיה לויט זײן פם־ביק, טראיז איע טעא־יעם פון ב־איאנן. פאדאן אן עטיק פון געבעכדיקע נעװיקםן־ פ־עםעד און אן עטיק פון רויב־חױת, •;יבסטםארשסענדיעך, האיס ׳בפענניעד, אז די עט־ק םון דויב־ח־ות שטײט העבער*). דער םענטש איז די העכסטע רויב־חיה צוייב רעם, ײאם ער םארמאנט נישט ביוױ ״דויב־חיה־אוינן״, :אד אויך א הא:מ, װעיבע שאםט נעצײג. ניײב־ צײט־ק םיט דעד טעבניק םון געצײנ, אנטװיקימ זיך די שפראך, װעיכע איז א באני״ט־דערשײנוננ םון טעבנישן פדאצעם, װ• א םיטי םון פאדשטענד־קוננ צװישן ד• ארבעטנדיקע און זײער ארנאניזאטאד. א־גאניזאציע אױ נעםיעך א דדיטע דעדש״נוננ פון מעכנישן פרא־ צעם און ז• באשטײט יויט שםענגיערן אין דער אײנהײס צוױשן פ־־ער ־ אונטערנעמע־ און אדבעטעד ־ געסידטע. טעכניק םאדערמ פונקט אזוי א טאקט־ק פון קאםף, ײעיכע וועדט אויםנעארבעט יויט א פיאן פון אונטעדנעמער, װי םיחםה, װי םאייטיק, װעיכע איז יויט דעם אויםדרוק פון שפע״יער :ישט עפעם אנדערש, װי םיחסה. ם־ט נ״םט־קעדע כי-זין. טיחםה בכיי איז דאך נישמ נאר א נויט־ װענדיקע באני״ט־דערשײנוננ םון דעם געזעישאםטיעכן יעבן, זי א־ז דאם טענטשיעכע יעבן נופא, װײי דעד סענטש איז ייעצם, יויט זײן אינעדיעכסטן פסיכישן װעזן, א רויב־חיה. ״פאיק גרעגעצט מיט פאיק און דאם פאראכענזײן נופא םון דעד דאזיקעד נרענעץ, םון דע־ :רענעץ פון א־יגענעד סאכט, רײצט אויף די איטע אינםטינקטן צו האם, צום אננדיף און צו פאדניכטוננ״. :אך אזא פייאזאפישער און קויטודרפס־כאיאנישער ״באנרינ־ דו::" םונם קאפ־טאיױם און אימטעריאייזם, אנאייזירט שםענניער ד• ם־מפטאמען םון דער הײנטיקער ירידה. דער ערשטעד סיםפסאם א־ז די ראפידע אנטװיקיוננ פון דער טעכניק, װעיכע רערנײמ ביז צום אבםורד: אנשטאט צו םאריײכטערן, םארשװערט זי הײנט דאם יעבן. װיכטיקער איז פאר שפענניערן דער צװ״טער ם־מפטאם: עם לאזט זיך באמערקן דער א:זאנ, אז עם װעין אױםפעין ארגאניזא־ טארן פון דער װידטשאפמ. פון אײן זייט האמ די ױנ:ט פאריױרן דעם א־נטעדעס פאר טעכנ־שע פראנן, א־ר באנײםטעדוננ בדענגמ זי אויס אויף ספארט. פון דער צזױיטער זײט נ״ט אונטעד דער ראציא־ :איױם און םאטעד־איױם, דער ניויבן אין דעד םאשין, און עס פארשפרײטן ויך ביעריײ מ־םטישע שט־עמוננען, װי אקויטױם, םפי־ ,־•טיזם, אי:דישע פ־יאזאפיע א. ד. ני. דעד דריטער םימפטאם םון דער ירידה איז דע־ צעפאיוננס־פראצעם פון דער אדנאנ־זאציע םון דעד ארבעט, װעיכער הו־במ ז־ך אן ״פון אונטן״. די מאםן וױין :ישט אנעדקענען די ראי פון די אונטעדנעמעד־אדגאנױאמאדן, האבן פאריו־רן דעם ררך־ארץ פאר רי ״פירער״ (או:טער:עםער). דעד לאזוננ פון די טאםן: ״איע רעדער שטיתן שטיי, װען דײן שטארקער אדעם וױי״ האיט עד דעם אויסדרוק פון דעםאראיױאציע רחםנא ייצין און פאר אן אמעראצישעד טפשות. דער פערטער, :עפעריעכסטער ם־מפטאם, ותיכן ער דוםס א1 ״פאראט פון דער טעכניק״, דאם איז די םארשפרײטוננ םון רער *) די עניעכק״ט צו :יטשעם טעאר־ע װענן הערםאראי און שקיאפנמאראי איז אויפפאינד! אױ דאך שפענגיער א־ן תוך נישט עפעם אנדערש, װי אן עפיגאן פון שאפענהויער און ניםשע. ד ד. ס. ))זדיןןי/ןן^דשע י ר י ד ה א ס11> 1>מװ ן1ס5מס1ג זפס״ :•1ס11£1סת8 1>3,1י\\03 16ב1קס3ס11ז1? ־נסמנס נוב 32ז11ס6) ">1111ו1ססז מסו1סתװ1ג ,>1סס6 .ו01 ^מ1ץ<\ .(8מסנ1סע1 3ס1> .1931 פא־אן וױײיק כינער א־ן דעד ײיםנשאפט־עבער און אפייי בעיעטריםט־שע־ י־טע־אמוד, װעיבע האבן א•; ד• •ארן :אך דע־ װעיט־מיחמה דערנ־ײבט אזא בא-מטק־־ט און ־עק־אמע, װ• דאש װערק פון אםװאיד שפענניעד: ״ד• •רידה פון דע־ מערב־קויטור•־ (1€8>םװ11>מס<1\> §ס1> ז*מפז*זס1מס זסס). דער שרעק און ד• צע־ םומיטקײט פון קאפ־מאי־םטן־קיאם אין ד• עדשטע •ארן נאך דע־ װעימ־מיחמה, בעת ד■ װירטשאפמ איז נעװען פולשטענד־ק צערו־ דע־ט, און דע־ א־בעמע־־קיאם א־ז א־יבערנענאננען צום אנגר־ף, האט נעפונען זײן פאצ־איאנישן־טעארעמישן אױםדרוק אין דעד סעא־יע פון שפענניע־ן װענן דעם אומפארמײדיעבן םיף פון איע קוימורן. :ישט קײן ח־דוש דע־פא־, אז אט דאם בוך שפענניערם האט פיט 12 יא־ צוריק ארו־םנערופן אזא פא־אינטע־עס־רוננ אין ד־ ק־ײזן פון דער בירגעריעבער א־נמעל־גענץ, בפ־ט אין ד־יטשיאנד, נענונ אנצ־װײזן, אז אין דעם רוב שמעט און שטעטיעך פון ד״טיע־ יאנד זענען אויפנעקומען ״שפענניער־פא־ײנען״ מ־ט דעם םפעצ־עין צװעק צו שטודירן סאציאיאגיע און נעש־בטע םונם שטאגדפונקמ פון שפענניערם פ־אביעם־שטעיונג. עס איז דערשינען אין א קורצער) צײט א גאנצע שפענגיער־י־טעראטו־, נעש—בן פון זײנע פאר־נ־ע׳־, ק־יט־קער און קר־ט־קע־ פון ז־ינע קר־טיקער. םוף־כי־םוף האט ז־ך דע־ דאזיקער נרו-סער טופל א־ום שפענג־ יערן באיד אײנגעשט־יט. ווען דער ע־שטערדויש פ־ן פא־ביעפטק״מ איז אד־בער, האבן זיך אפיי\ ערנםטע בירנעריעכע װיםנשאפטלער אדומנעזען, אז •טפעננלע־פ ש״ן־פארפוצמער :יטשעאנישער םטיי באהאיט א־ן תוך :ישט מע־ װ־ עטיעבע ״שײננײםט־קע״ בלישטשענ־ דיקע געדאגקען אנד־אפ־־ט אויף א װיבנשאפט־עבעד פוםטקײט. דאם גרויםע בוך שפענגיע־ס האט געמ־אפן דער זעיבער גודי, ײ• אנדערע שײנגײםטיקע ״אװױוערסאיע״ טעאריעם, װי אמאי נאב־נאם ראםן־טעא-ע, אדער טש־עמבעריענס ״יםודות פון 19־טן •ארהונ־ דע־ט״. די ״ידידה פון מערב־א־י־אפע״ האט אפייו :ישט זובה נעװען צו אזא קױם, װי אטטא װ־ת־ננע־ם ״נעשלעכט און כאראק־ טער״. צו אזא אומנעװײניעך־שנעיע־ פארנעםנקײט פ.ין שיפעננרערן האט או־ך צונעהאלפן די אנטװ־קיוננ פון ד• עקאנאמ־שע און םא־ צ־איע באדינגוננען גופא. :אך ד־ ע־שנד; 4—5 •אר פון עקאנאמ־שן חורבן, האט זיך אײננענעבן דעם קאפימאליזם ז־ך טײיװײז צו בטא־ ב־יױירן און עם האט זיך א, •טנעדוכט, אז די םב;ה פון דער ״יר־דה פון דער מע־ב־קויטו־" איז אױף יאננע דו־ות פא־שוװנדן פון האד־זאנט. הײנמ, א־ן יא־ 1932, דארף מען שױן :ישט זוכן ק״ן באוױיזן, אז ד• דאז־קע םטאבייױאציע איז געװען א צײטזוײי־קע... דע־ עקאנאפ־שע־ קריױס, װעיבע־ איז או־םנעב־אבן א־ן יאר 1928, האט א־ן משך פון פ-ד •אר אננענומען אזעי^כע קאטאסטראפאיע פא־מען און ד־מענסיעם, אז ער האמ :־שט ז־ינם גלײבן א־ן דער נע־ שיכטע פון דער מענטשה־יט. צופ אונטע־שיד פון ק—זים, װעיבע־ האמ נעהערשט א־ן ד• ערשטע נאבמיחמה־יא־ן, אױ דאםמאי :ישט אױסנעמיטן קײן א״:ס פון ד• קאפ־טאי־םט־שע יע;דער. אמער־קע, די פעםטוננ פון דער קאפ־טאי־םט־שער װ־דמשאפט :אך דער װעיט־ מלחמה, טר״םלט ױך ה״:ט :ישמ װײניקעד א־ן ד;ם •ש־עקיעבן פיבע־ פון דעם קריזיס, װ• ד־ יענדער פון דעם איטן קאנט-נענט. אויפן פאן פון דעם דאז־קן קריױם א־ז אויםנעװאקםן דאם :״ע ביכי פון שפענניע־, ״דע־ מענטש און די טעבנ־ק״. ד• ״נעש־בטם־ פייאזאפיע״, ״פםיבאלאנ־ע״ און ״םאציאי־פ־יאזאפ־ע״ פון דעם :ײעם ו.יעדק שפענגיע־ם א־ז בע־קר אן א־בע־חזרן און רעזומי־ן פון דע־ טינאר־ע, ײעיבע ע־ האט אנטײיקיט א־ן דער ״ידידה פון דער מע־ב־קולטור״, דע־ אויםקיא:; א־ז אבע־ אן א פארגי״ך ט־ויעדיקער, װי אין יענעם בוך, עם א־ז יאוש און פאדצװײפיונ; אן א האפענו:; און אן אן או־םװענ. דער דאזיקער אויפפ־ר אױ :אך