Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. [Seite]

צענטער יארס&כב םרײז 50 בר. 1 יאנואר 1933 יל־םעךאריטוע ך■—ףךץייףףך ף- אײמסםד״ ^■— װאככעלד־הטת׳ ■*■■■■3*■■■״ 5ליפלנידאנײוד ■ פאריעאג 3.קקעצק*ן,װארש^ . זןערגזו]? ע ״ 1 /? ײ 5 זנ י ק דעד פעדלינעד אםבאםאדאר פון יידיש יצדם 25-יאריקן ליטערארישן שאםן םון ד. טשארכי) מאט־׳םן נןזבוװקס״, — אצײן שון זיך תנעז זײ געװאקםן איז וױיטע קלײנע שטעטצעך, מיט אזעצכע אינטערעסאנטע ״משפחה־כרןוניקס״, װ$ם קײן דיפצןזמאט, םון וועצכע ם׳איז מדינה קןזן זיך ני׳םט באריםען... ני׳טט װעצכע ס׳איז מאטע־יעצע קא־יערע האט זײ נעצאהט. נישט סײן רום, נישט יץין כבוד. און ׳טװער איז די דינסט. אלץ םוז ער, דער ״דיפצאםאט״ םון צאנד ״דיש טון. די סאמע ׳םװארעסמע ארבעט און די װיכטיקסטע, די םאראנטװאדטצעכםטע. ער איז אננעװיזן אויף זיך אצײן, אויף ד• אײגענע כוחות. די ארבעט איז שװער, די אחרױת נרוים. * * * דניאצ ט׳םארני, דער בערצינער םאדסרעטער םון ״צאנד״ ײדיש, האט כשר פארדינט דעם נרעםטן דיפצאמאט״שן טיטצ, אמבאסאדאר. שוין 26 יאר, װי ער שטייט אין רינסט םון דער ״דישער ציסעראטור, נעהאצםן בײ דער שװערםער ארבעט, און אצײן םיטנעבויט, מיט־ געשאשן די מאדערנע יידישע ציטעראטור. םון ד. טשארניס שרײב־טיש אין בערצין, ציען זיך די םעדעם םון ײדיש אין די װ״טםטע מקומות. ער םארמאנט א געזונטן חוש־ הריח, ארויסצושפירן אוױי די נרעסטע װייטן, די ױננסטע קוערנדצעך, װאס תײבן אן צו װאקםן אין דער ײדישער ציטעדאטור. און םיט װאםער ציבע ער םצעגט זײ, די גאר וײננסטע, װאם האבן נאר־װאם נעשטעלמ רי ערשמע איטערארישע טריט. ײדיש האט אן אדרעם אין בערצין: ר. סיעוארוי. כמעט קײנער; װאם האט א שײכות מיט ״דיש, װעט נ־שט אדורכםארן בערצין, און נישט ױין בײ ד. טשארני, זיך דורכשמועםן מיט אונזער אםבאסא־ דאר... מיט אים איז אצץ אזוי נאענט, אזוי ה״מיש־חבריש, איבער אצץ, אםיצו די הארבסטע םוניאם, שװעבט דע־ צײכטער נוממוטיקעד הומאר םון ד. טשארני. ס׳איז נראד א גציקצעפער צוםאצ, װאם צו זײן ציטערארישע־ שמחה געםינט זיך ד. טשאתי אין א נאד װיכטיקער שציחות םון ײדיש אין דער םביבה םון א ״דישער מאסע, אין ציטע. דארט װעמ ער זען, אז זײן מ־םוצע ארבעט איז נישט נעװען אומזיסט. און רארטז שעפן נײע כוחות םאר זײ) וױיטערד־קער ציטערארישער ארבעט. די פען ־ ארנאניזאציע האט נעמאכט די אםיציעצע התחצזז. זי האט ארייננענו־ מען ײדיש, דאם צשון םון סיציאנען ״דן, צעשפרײמע אויף נאר דער ײעצט, אין דעד איטערנאציאנאצער צי־ טעיארישער משפחה, דער־ הויבן די יידישע ציטעראטור צו א נצ״כבארעכטיקטער מדרנר, אד נענעבן א תיקון. די װעצט װײםט: פונקט זוי ס׳איז םאראן א ײדיש שאצק אן א באשטימטער מצוכה־םארם, אן אן אײנע־ נער זעצבסטשטענדיקער טע־ ריטאריע — פונקט אזוי, א־ז חא, און ם׳צעבט א שפראך מימ א ציטעראטור, װאם הײסט ײדיש. און אט די דאזיקע שפ־אך, האט נישט קײן באשטיסטן אזן אפנעצויסטן זועצמ־טייצ, נאר איז א קנין םון מיציאנען מענטשן אומעטום, אין אצע װעצט־עקן און װינקעצעך, װו ײדן שפארן אן. די פען־ארנאניזאציע האט געםאכט אן אויםנאם. גענעבן דעם צשון ײדיש אצע רעכט. געשאםן א צאנר — ײדיש... ר. םפואתי אבער דאס ״צאגר״ ״דיש, האט נאך םאר דער אםיציעצןס־ אגערקענוננ סון דער אויםערצעכער װעצט, :עהאט אײנענע ״דיפצא־ מאטישע״ םארםרעטער, נעזאנדשאםטן, באטשאםטער און נענעראצ־ קאנסוצן, װאס האבן םרײװיציק גענומען אויף זיך די יידישע מצוכה־ דינסנ^ נעשטאנען אויף דער װאך, אוםעטום, װו ז״ האבן נאר אננע־ שפארט, אין די װײטםטע םדינות, אויף די נעפערצעכסטע פאסטנס, און בצב ובנםש טרײ נערינט ךעם ״צאנד״ יידיש. .ז ס׳האט זײ נישט אויסנעביצדעט, נישט צונענרײט צו ״םטאאטס־ דיגסט״, קיינעד האט זיך נישט באמיט, גישט געזארנט פארן ״דיפצא־