Literarishe bleter · 1932-12-23 · 52 (23.12.1932) · p. Seite 832

ר'סי<ז\*ריפ\<ו מ־9ו5<ז\־ \\\ז. 52 זײמ 832 ש. סי?עד/?ז}ס*ז}בעע?אס דעד אנגעמלאגטעד פעםאר, זײן אוינ פאאט אויף אײנעם פון די נע־עװוי׳־ענע, ביי אים באפן דעם פאדעם פון זײז;עדא:קע:;א:;, אבעי די שםרױ־האציר וזאױ פון אט דעם;עשװוידענעם זע:ען אזוי;צאט פארקעםט, אז רעם פ־אפעםארם באיק נאיטשט זיך אויס. דעד א:קצא;עד;יט דערװײא שפײבאענדיק א זאנ — זעט איד שוין? — דער פראפעסאד זעט שוין א חוזק־שמײכא, װאם זא;ט: זיך אויםנענאיט־ס, װאם?;עפאאן? שאימנוזא! װאם שםײכאען ז״, די דוכוקעפ, — צ*־:ט ־טוין דעד פ־אפעםאר, און דער צארן ניט אים א שטוים אנצוהויבן, םענ עם זײן :ישט פון דארט, װו עד האט נעהאאטן. — איך האב שוין :עזאנט פריער, םײן פאך איז :ישט ױרי־ םפראדענץ, םײן פאך איז פיזיאאאניע, אבער יעדער םיזיאאאנ, װאם פארד־נט אט דעם :אםען, מוז אויך ז״ן אין א נעוױסן זין א פיראזאו*, און אויב דער העד שטאטם־א:קצא:עד האט, ותלנדיק באײײזן םיין פאדבדעכן, זיך באמיט אויה אזוי פיר צו ציטידן עם:ואר קא:ט, טוז איך זאנן — איך בין אויך אין קעניגםבערנ ״נעװען״, האב אויך;עאייענט קאנטן, װ״ם דעם אזוי־נערופענעם איםפעראטױו. ״איץ, װאם דו טוסט, טו אזוי, אז ד• מעכטשהײם, םײ אין דײן פעיזאן, םײ אין דער פעדזאן פון ־עדן א:דערן, זאאסטיו קיינמאא;ישט ניע־ ברויבן באויז װי א מיטי, :אר אאע מאא װי א צײעק״. א פײנע־ איפפעדאטױו, אבעד איך דעראויב מ־ר צו זאנן, אז דער עמנואק קא;ט, פיאאזאה און נעאערטער, ײאס עד א־ז נעװען, האט דאך נע־ םאבט א טעות, צואיב מעטאפיז־ק פא־זען די פיז־ק. װען א בוים װאיט נעקענט ט־אבטן, ײאדט עד ז־בער אויך נעט־אבט, אז דאם װאקםט ער, װײא עד וױי װערן אזו■ אין אזוי הויך, ם־ט אזוי פי־ צװײנן און בקעטעיר. דער אםת אבער איז, — דער בוים א־ז;ישט קײן צװעק פאר ז־ך, דער בו ם איז א ם־טד, פארן טישיער צו םאכן פ.־ן אים א טיש, פארן דיבטעד צ־ באזיננען זײן שײנק״ט, פארן באטאניקער צום שטודירן. און װאס דעד בוים פארן באטאניקער, א־ז דע־ מענטש פא־ן מעדיקע־ — א מיטל צום שטודידן. — װאם?! װאם?! — — איך זע, םײנע הערן און דאםען, איר זע:ט שאקירט. :ו, דעראויבט םיד אײך צו פרע:ן, װאס איז דער מענטש פאדן אינ־ דוסט־־עלע־? אװי פיל פ־אדוצ־ד־קראפט, און פאירן הענדלער — אזו• פ־צ קויף־ק־אפט. און פאר דעם שטאט — אזוי פיל שוץ־ און ש״ם־ק־אפט. און דעדלויבט מיר אײך װידער פ־ענן, איז פיזיאלאנ־ע;־שט אזא װיבטיקע װיכנשאפט װי םאציאלאניע? איר ניט צו, אז ־א, א־ך, אלם פיזיאלאג, זא;;אך פ־ל װ־בטיקער.;ו, אויב דעד םא־ ציאאאנ םענ עקספעריםענט־רן מיטן פינמשן, פארװאם זאא דעד פיזיאאאנ :ישט טארן? — םאציאאאנן טאדן אויך :ישט. — ־א, איך װ״ם, א פיאאזאף האט ערנעץ וװ אננעש־־בן, אז ם׳טאר נישט. אבער אין דעיר װידקאעבקײט, זענען :ישט םיאיאנען פענטשן געש־קט;עװא־ן או־פן שאאבט־פעאד? אײניקע מיאיאנען זענען נעװען א ם־ט־ צו ראטעװען די דעמאקראטיע, א־נטע־ זועא־ בע־ זײ װעאן אאע נא״ך קענען פויאן, אנדערע ם־א־אנען זע:ען נעװען א מיטא צו דאטעװען דאם פאטעיר־אנד, װאס איז פאיר ז״ נופא;ע־ װארן א קבדים־יאנד. -- דאס איז פא־אט! — האט דער שטאמם־אנקיאנער א :עשרײ נעטון אויפשפר־ננענדיק. א־ין הא;ט, דע־ אפ־צ־ר אין אים, האט ז־ך א צ•;עטון צו דעד שװערד, װעאבע האט זיך א־ם;אך נעבאמבאמ אין קאפ. דעד ר־בטער האט א מורטא געטון: אאזט דאם פאטעראאנד צו־ו! דער פראפעםאיד האט א שמײכא נ־עטון. —;ו יא, דאם פאטער־ אא:ד. נוט, דא האט איר אן אנדער אא:ד. אײניקן רופן דאם או־ך פאטע־אאנד, אנדערע דופן עם דוםן־אאגד. א־ז דאם נאנצע נרויסע ־וםאאנד :־שט אײן דיז־קע יאבאדאטארייע, װו םאציאאאנן פאב עקםפערימענט;? אײדן;־שט זײדעם צואיב היפאטעטישע אײניקיינך, און זײדעם און אײנ־קאעך צוזאםען צוא־ב א־ין, וױםנשאפטאעך :ע־ ־עדט, סאציאאאנישעד היפאמעזע? — די רוםן זענ־ען בא־בארן. מיד זע;ען קואטודעאע םענטשן! — געװיס, געװים, יענע זעניען בא־באר;, םיר זענען קואסורעא־ע דעיר נעד־בט־זאא אייז;־עפאקט. בײם פרעםע־טיש נײט אן א שטי־ אע, אננעשטרעננטע באװענוננ, שפ־יץ־פעדע־, בא״פ־ען, או־גן און אויע־ן פא־שפיצט, נדײט צו באפן א װא־ט, א באװענו::, — דאס נעריבט נײט, — רופט אויף דער;עריבט־דינער. דער עואם שטעאט זיך אויף. אנשטאט ערנסטן דדך־ארץ פארן ״נע־יבט״, אן אויםדרוק פין דערא־יבטע־וננ — ענדאעך ז־ך דערװאדם! דער פ־אצעם האט זיך אננעהויבן. דע־ פדאצעם־דטער, פ־אפעםאד אודװינ ם. אבענבאך, אאט צװ״ און פ־פצ־ק יא־, נעבו־־ן אין... שטודידט אין... מעדיקעד פון פאך, שטײט או:טע-־ צװײ אנקאאנעם. א ציװיאע — מאדאם ערנעםטינע שואץ םא;ט ב״ם פ־אפעםא־ צװ־י הונדע־ט סויזנט מארק שאדן־ עדזאץ פארן טויט פון א־־ מאן נוםטאײ שואץ, װעאבער איז;ע־ שטא־בן א־ן פ־אפעםאר אבענבאכס קאיניק אאם רעזואטאט פון די עקםפערימענטן, װאם דע־ פ־אפעםאר האט נעםאיט או־ױ אים. דע־ שסאט, װידער, קאאנט אן דעם פדאפעםאר פאר באנײן דעם ק־ימי־ נעאן פארבדעבן פון הרנענען א םענטשן, עקםפע־־םענטירנדיק אויף אים. די קדיםינעאע אנקאאנע איז ד־ ערשטע. דער שטאט־אנקאאנעד, א םאן אין ד• פ־־ע פערציקער, :וט נעװאקםן, מיט מיאיטעדישער האאטונ:,;עװען אפיציר אין דער װעאמ־םאחמה, נעװײנאעך גאאט, קארנ אויף א װארט, האט אין דעד באשואדיקוננם־דעדע קענן דעם פראפעסא־ ז־ך צעאאזט נארנ־שט אויױ זײן שט״נער, א שעה צײט האט ע־ נע־עדט, אפיאו עמנואא קאנטן ציט־רט, נד־נטאעך באװיזן, אז דע־ פ־אפעסא־, דאם א־ז א װ־םנשאפטיעבעיר מאנםטער, א שאנדע פא־ דע־ ד״טשע־ קואטור, װ־םנשאפט און מאראא, א;עפאר פא־ דעד נעזערשאפט, און, אנװ״זנד־ק מיט אן אויםנעמאפטענעס זשעםט אויף דעם אננעקאאנטן,;עפאדערם, אז דע־ פא־ברעבער זאא בא־ ײיטיקט װע־ן פון דע־;עועאשאפט. א צופרידענער האט דער א:־ קאאנער צונעזען וױ דע־ פרעםע־טיש, דאם פובאיקום האט;אכנע־ פאאנט ז־י אנװײזנדיקן פיננעד, װען ע־ האט;עטײטאט אויפן פ־א־ פעםאד און װ־ איצט קוקן אאע אויף אים, דעם ױננן שטאטם־ אנקאאגע.־, דעם װונדע־בארן רעדנע־, יעם... צוקװפט־קן שטאט־ ר־בטער. יא, דע־ פ־אצעם איז דע־ ר־בט־קע־ שטאפא אײף זײן קאריעדע־אײטע־. ער האט שוין דערנרי־בט דעם שטאפא און א־צט קען ער ז־צן ־ו־ק, אויםהע־ן די, מ׳שטײנסנעזאנט, פא־טײדיקוננ. רו־ק און נעאאםן הויבט אן פ־אפעםא־ אודװ־נ מ. אבענבאך: — הערן נעשװוי־ענע און ריבטע־! איך װײם, אז דער אדװאקאט, װאס פא־טײדיקט ז־ך אאײן, האט א;אד פאר א קא־ענט, ױדיםפראדענץ א־י;ישט מ״ן פאך און איך באזיץ :־שט אזא א־אטא־־שן טא־אוט, וױ דער שטאט־אנקאאנע־, דאך דעראויבט מ־ר צו זאנן א פאר װע־־ טער אין פא־מײדיקו:;. צױײ א;קאא;עם זענען נעבראבט נעװארן קענן מ־־. איך װעא דע־וױיא ראזן ד■ ציװיאע א;קאא;ע — האפ:טאעך װעט ם־ר ד• מאדאם שואץ א;טשורדיקן ־ און בארירן ד־ מא־אאישע א:קאא;ע. אין :ישט װ• דע־ הע־ שטאט־א:קיא;ע־ האט עם א:;ערופן ק־־מי־;עאע, װאר־ם, באטש איך;יב צ־, אז איך האב עקספע־ימע:טירט או־ף דעם הע־ שואץ, דאם הײםט איך האב אײםנעפ־־װט אויף א־ם מײ;עם א םע־־ם, קען איך אבע־ באין־אופן;ישט צינעב;, אז דע־ הער שואץ איז;עשטא־בן א דא;ק דעפ עקםפע־ימע־״ט שײן דע- פא־ אאיין, װײא איך װ״ם;־שט אויב עם איז טאקע אזוי. אום צי ז״ן ז־בער, אז מ־ין םע־ום האט עם נעב־אבט דעם טויט, איז :ויטיק, עס זאא זיך נעפײ״ען ײ־ױיקםטנם :אך עטאעבע פאצ־ענטן, װעאבע זאאן פיז־ש ז־ין אינם זעאבן צושטאנד װי הער שואץ איז דאם נעװע;, מ־ט נענוי אזא ־אק און אין דעם זעאבן צושטאנד, װי װען הע־ שיאץ איז געקומען צו או:ז אין קאיניק און דאן ע־שט װאאטן מיר נעקענט פעםטשטעאן, אויב... דעם שטאטס־אנקאאנע־ם או־נן אויכטן אויף. — דע־אויבט מײ־, —;יט ע־ א זא; צום ־יבטע־, פ־עםע־ט־ש און פובאיקום, - מײ:ט דע־ הע־ פ־אפעםא־;אך װײטע־ א;;־יז מ־ט ז״;ע עקם־ פע־ימע:ט;? —;עװ־ם! — ע־״טפערט דעד פ־אפעםאר מיט א טאן, װי ע־ װאאט זאנן: א מע:טש שט־עאט עם א פ־אנע! און מ־ט דעד :אר־שע־ םדאנע אים אדאפנעשאאגן םון דרך. איצט קוקט זיך ארום דער פרא־