Literarishe bleter · 1932-12-23 · 52 (23.12.1932) · p. Seite 830

.ליגגפדאריםב מ־גולגור גמו. 52 9 ן״ס 830 ם־טאצאנ־ע און קואמ, ברי נעבן א צוטריט צו דער צײטיננם־׳88ראר<? (ז. 80). און דן• קוםט דער ״פיאנער־ און ׳*■״בט: ״מען צעבאפט דעם ״פיאנער״ װי םצה־װאםער״ און דעד ״פקסיאבער״ באנוצט זיך םיטן אױסדרוק: ״חנובת הבית״ (צװישן די חטאים פון ײװא װערט אויך אר״נגערעכנט דאם, װאם אײנע־ האט זיך באנוצם בײם בא־ נר״סן דעם ײװא מ־טן אויםדרוש ״חנוכת הבית״). ״פאלן סורעים״ א. ד. נ. אםיצו דעם אויםדרוק: ״דער פראלעטאריער איז אן אויםגע־ צײזטער״ דארף םען מבער זײן פון דער װעאט, װײא דאם שסעקט םימ רעציניע. הײנט ׳שטעאט אײך פאר אזעיצכע אויםח־יקן, װי א ״קרבן אויםן םזבח״ א. ד. נ.? אויםן טאנ־םדר שטײט אויך דאם װאדט ״ועװזוז״ און ״ם׳איז שוין צייט םארטראכטן זיך — שרײבט זארעצקי, — װאם אין אונזער הימן(אינמערנאציאנאצ) פינורירט נאט״ ״נײן, קײנעד װעט אונז נישט באפרײען, נישט נאט אליין און גישט קײן העלד״. ״וױיצ עם איז נעשםאקצאז אזא ציזאםענשטעל א העאד, ד. ה. עםעצער אזא, װאם עקזיםסירט, און גאט — א פיקציע״... ״אבעד נישט דאס איז װיכטיק, װיכטיק איז, װאם צוציב דעם היםן, מוז םען צערנען דעם ױננן דור, װענן נאט א םך פריער װי מען װאצט געדארפט, װײצ צו דרײ יאר זיננען שוין די קינדער דעם אינטערנאצ־אנאצ און דאם קינד װעט װעצן װיםן, װאם דאם איז אזוינם נאט״... עם איז שוין אזיך םארשטענדצעך, אז דאס װארט ״באשעפע־ ניש״ איז ט־ױז חזיר, װײצ עם גיט אנצודײטן, אז ם׳האט װער באשאםן. םען דאדף אבער באצ״טנם אויםמערקזאם םאכן, אז זאדעצקים הצף העננט אויך שוין איבער די אױםדריקן: ״קראפט פון װארט״ און ״די װן נײט אויױ״, ״װאס איז קענן דעם װיםנשאםטצעכן אםת״. און באטש א. זאדעצקי םײנט, אז עם איז נאך פריצ״טיק ״צו װענדן אויך זײ דעם פײעד״, װאצט אפשר טאקע נצײך נעװען, אז די ױננע פאעטן זאצן זיך אפנעװ״נען דערפון און אנשטאט צו זיננען א היםן צו דער ״נײעד או״פנײענדיקער זון״ זאצן זײ זיננען צו ״דער נ״ער ערד, װאם קײקצט זיך צו צו דע־ ז־ן״, וױיצ דאם איז דאך דער װיסנשאםטצעכער אםת. צד אדכזעדע םדײבט! דע־ הײנטיקער נומע־ ״צימ. בצעטעד״ איז דער צעצטער םון דעם ־אא־ 1932. די ״ציט. בצעטער״ האבן זיך קונה שם נעװען ב״ די בעםטע ״דישע צעזער אין נאר דער ײד־שעד ײעצט. די ״ציט. בצעטער״ האבז אדום ז־ך נרופירט די אננעזעענםטע ײדישע שדײבער, קינםטצער או, קוצטור־ט־עד. ״ציט. בצעטער״ פארבינדן די פארשיידענע ײדישע קודטור־ק־בוצ־ם. ײאצט עם נישט נעװען קײן חרפה, ײען די ״ציט בצעטעד״ זאצן נאך נײן ־אר רענצםעםיקן דערש״נען מוזן זיך אפשטעצן? די אצע פדײנט א־ן פויצן און אין אויפצאנד, װעצכע באקוםעז װאך־א״ן װאך־אוים די ״ציט. בצעטער״, םוזן אונז איצט, ײען םיר טדעטן אדײן א־ן צענטן ־ארנאננ, בײהיצםיק ז״ן. די היצױ דאדף ז־ך או־סדר־קן אין שאפן נײע אבאנענטן. ינודגור ^ײװור פו\ אוװזורזו פריױסי זאל ביאפ\ גרײך א גײנװז אבאואוונװסױ װען םיד זאצן באקוםען נ״ע עטצעכע הונדערט אבאנענטן, איז אונזער עקזיםטענץ פאדזיכערמ! םיר גר־ימן א־צט א רײ נײע צאנד־נומערן. די דערשינענע נוםעדן ״דיט. בצעטער״, נעװידמעמ דעם ײדישן קוצטוד־שאפן םון ־־־משצאנד, גאציציע, ײ־צנע האבן נעהאט א נרויםן דערםאצנ. עם זענען גרײט און;דײטן ז־ך םפעציעצע נוםערן װעכן דעם קוצטור־ שאםן אין א׳־גענט־נע, רומעניע, ־׳עטצאנד, פראגקרײך. אין די קוםענדיקע נומערן הו־בן םיר אן צו דרוקן ארטיקצען פ־ן אננעזעענע שד־יבעד, קינםטצעד און קוצטור־טועד אונטער דעם יעפצ: ,ןיויך אראפגמרטרסי פ\\ וזארצךי, װו דער ײדישער קינסטצעד װעט אדויסזאנן ז״נע ספקות, טענות און תבועיות צו זיך, צו דער בב־בה, צו דעד נעזעד־־-אםט. :ז־שע שרײבעד, ײאם קאנםערװ־רן דעם אצטן העברעישן אוצד, װאם זוכן אױס אפיצו נײע העברעיזמען פאר ײדיש״... און װײםט איר, װו םען שטדאפט ד־ ײד־שע שרײבעד םא־ ״דעם םבוצ(??) םון די העברעיזמען־? טאקע דא א־ן װארשע א־ן א דע־ צענז־ע פ־ן י. בץ אין ״די נ״ע שוצ״ (ײארשע, נר. 2, 1928). א. זאדעצק־ װײםט נאנץ גוט, פארװאם ד־ קאםונ־םט־שע שד־־בער אין םאװעט־דוםצאנד באנוצן זיך נאך םיט אזוי פיצ העב־עיזםען אין זייע־ שפ־אך אז עם איז פאדאנען א ״נ־שט־נצײבםאםיקע אנט־ װיקצוננ פון דעד רעד באזע א־ן איבערבוי, װענן דיאצעקט־שן װידער־ שפדוך צװ־שן דעד םאװעטישעד םאציאצ־עקאנאםישעד װ־רקצעכ־ קײט און דע־ שפ־אךידושה(???), װאם דעד עצטעדער דור פ־ב־ ״־ציםט;, זשודנאציסט;, שד־יבער, האמ;עבדאבט ם־ט ז־ך פון אן אנדעד װעצט״ (ז. 40). אבע־ ד־ טעאר־ע װ־צ א. זאדעצק־ אנװענדן נאד פא־ דעם םאװעטישן ש־דײבע־, דאקענן אויױ דעם שדײבער פון ײװא א־ז ד־ טעאד־ע;א־נ־שט ח־י, דער שדײבעד פון ײװא האט נאר;אנץ אנדערע בװנות, אז דאם פאדתנכעװען און מעדדעש־זירן י־דיש א־ז א זױונ(?) פון דעם ײד־ש־זם און קצעד־קאצ־זם״ (ז. 39). און נאך דעם װי א. זארעצק־ װ״זט אונז אויף באשײנפעד״עך ד־ שעדצעבקײט פון ד־ העבדעיזםען א־ן דע־ ײד־שע־ שפ־אך, קומט מען נאד איצט צוני־ן און םען רופט אן אן אנט־־דעצ־נעזן קדײז בײם באדקאװע־ קצוב, זזז א־נטע־נאצ־אנאצ, ״פ־ט א ־בנ־שן נאםען ״קויפעד בעא־קע־-. און אםיצו פארן װאדט אפ־קורם דאדף םען זיך ה־טן װי פון שאטן עם צו באנוצן, װ״צ הגם דאם װאדט שטאםט דאך אפ פונם;ד־בישן װאדט ״עפ־קור״, אבער דערפון װ״םן נאד צ־ננװיכטן און דעם פשוטעד הםון־עם קאן חס־ושצום פ״נען, אז דאם איז א ר״ן־ העברע־ש װאדט. עם א־ז שויז אפש־ד;־ייבער צו באנוצן זיך אנ־ שטאט אפיקורם עצהט זאדעצק• — ם־טן װארט ״אנטי־־ע־ צינעזנ־ק״. און אײנעד א פשוטעד אדבעטעד אין םאװעט־־וסלאנד װיצ נ־שט פא־שטײן, אז םיטן אדײנפ־דן דאם װאדט ״םדגצים״, הײםט אונז שרעפן צום חוםש, צו ד־ תודה־דעד־נעדוננען פון םשה דבינו און דעד ארבעטע־ פ־ענט ז־ך נעבעך נא־וו: ״איך האב קײן חוםש נישט;עצערנט, ״ם־ט ײאם א־ז ״מ־גצים״ שצעכט״? און דעד חבר וױיפט נ־שט, אז װען עד באנוצט דעם הומש־װארט, .פאדצאנ;זאםט עד... דעם װע; צו באפדײאוננ״... א. זאדעצק־ זוכט או־ך או־ף פארשײדענע װענן װי אזוי פטוד צו װערן פון די פיצ העברעיזםען און אויף א טײצ אויםדריקן װײכט עד אצײן נ־שט מיט װאס זײ צו פאדײדישן. אזוי, צםשצ, װײסט ע־ נ־שט, װאס צו זא;ן אנש־טאט דעם ״םנ־ז״, ״אותות וםופתים״, ״בבב־דו ובעצמו־ א. ד. ג. בד• די י־ד־שע שפדאך זאצ וועדן אן עבטע פ־אצעטאדישע שפדאך,;ענונט;־שט בצו־ז, װאם.מען ײעט אדו־םװאדפן ד• העב־ ־ע־זמע;, ורײ! אפ־צו אײף ־ײן־ײד־ש באנוצט מען זיך מ־ט א שר־ ־וע־ט־ער א־ן א־־םו—קן, װאם זענען פא־בונדן מ־ט ־עצ־ניע, מ־ט מ־טאצאנ־ע, מ־ט קוצט א. א. װ. און או־ך אט ד־ ײע־טעד דארפן פא־נ־כטעט װעדן פון פ־איעטאד־שן צשו;, דעדפאד דאדף א בא־ װוסטז־נ־קע־ פ־אצעטאד־ע־ ז־ך נ־שט באנוצן .־אנג װ־ עוג מ־ך הבש;״, ז־ך שצאנן ״עצ חטא״ און ענצעבע אויםדריקן. װאדום ד־ אצע װע־טע־ זענען ־חמנא א־צצן זײעד שעד־עך און עם פאדצאנג־ זאמט דאם אפשמא־בן פון דעד רעצ־ניע. װא־ום שטעצט אײך פאד, אז דעד ״עמעם״ פון ־\ 1 1930 ש־־־בט: ״די םאצ־אצ־דעמאק־אטן האבן ז־ך נעבעך זײעד דעדשראקן, ד־ בו־זשואז־ע ד־אט, ז־ װיצ זיך אפזאנן פון שותפות, איבעדײםן ד־ פעדעם, האבן ז־י אננעהו־בן ויג שיאנן עצ־חטא״. און דא מאצט אונז פדאפ. זא־עצק־ װי ״עס דעדמאנען ז־ך א טי־צ יײענע־ א־נפ ױם־בפ־דד־קן ק־טצ און א־ן טרית, װי עד שטי־מ בײ דע־ םזרה־װאנט און קצאפמ ז־ך א־ן הארצ;: עצ חטא שהטאנ• צפנ־ך״. א־ד פא־שט־יט, װאם פאדא קאשע דע־ ״עמעם״ האט פאד־ קאכט? צו װעצן שראנן ד־ םאצ־אר־דעמאקדאטן, האט ע־ אדו־פ־;ע־ופן ב־־פ י־־ענע־ אזעצבע דעצינ־עזע דעד־נעדוננען. ״און װאם זאצ טון ־ענע־ צ״ענער — פדענט פדאפ. זאדעצק־, - װאס האמ קי־נמאצ נישט;עדאװנט, קײנמאצ א־ן ק־ין בית־הםד־ש נישט נעװען? זאי מען אפש־ א״נפ־־ן אין שוצ א ציםוד ״ײדישע