Literarishe bleter · 1932-12-23 · 52 (23.12.1932) · p. Seite 827

627 .£3י ז ה. ד. נאססעדג אין נןוםען םדן דער נרויםעו־ נמזסתה דײנער, װאם איז הײנט צעז״ט אדן צע׳םסרײס איבער ג$ר דער װעגט, רוםן םק אין ד״ן רו ארײן: דער פאדעם, װןזם דו האםס אים געצוינן םון סרצן, ׳&סינט זיך וױיטעד. אםת, מיר זעגען צע׳טט־קיס און צעדרויבקט, צעטײלט אין קרײ.?עך און קה״זלעך, אבער םיר א?ע ג?ױבן א־ן די ־םאםנדיקע בחות םון ד־ םא?קם־םאםן. יערטר א\י\י \יי\ טװיײגער, יערטר ר\ים \ײ\ באוטם. אבער א?ע נ?ױבן םיר, אז גאר אין דער באהעםטוגג ט־ט די דאזיקע בחות, אין קאםת פאר זײער באם־ײאוגנ, װעט דער ײדי־ שער שר״בער נעםינען ז״ן תיקון. 11**) געװ־ם האט ה. ד. גאםבערג הײגט, םיגף יאד גאך זײן טויט, םארדיגט א נעגויעם רעםעראט װעגן ז״ן?עבן און ־טאםן, אן אוים־ שעפגריקע כאראקטעד־םטיק פון זײן?יטערארי׳טער טעטיקײט און אן איבעדז־נט איבעד זײן געזע?׳עאםט?עכער ארבעט. א־ז אבער די דיםטאנץ, װאם טײ?גי אוגז אפ םון זײן טויט ג־שט נעקוקט אויף די םיגף ־אר — ז״1ן א קורצע. אזוי גרוים איז געװען די װירקוננ זײגע אויף דער סביבה, ט־ט אזוי ם־? פעדעם א־ז ער נעװען געקגיסמ און געבגנדן מיט איר, אז ם׳איז פשוט גישט םעג?עך צו באפרײען זיך םון די א?ע זײטיקע השפעות און אפפא?ן א ק?אר בי?ד םון זײן פערזעג?עכק״ט. בםרט, אז גאםבערנ האט גישט אויםנע?עבט ז״גע יארן. גישמ דערםאר, װײ? ער א־ז געשטארבן א?ט זײעגד־ק איננאנצן אײגאונ־ םוםציק יאר, גאד דעדפאד, װ״? ער איז אװעקנעריםן געװארן אין סאטע רעכטן ברען םון זײן שאםן, װען זײן װארט אין געזע?שאםט־?עכע,?יטעראר־שע, קיגםטרערישע םראגן האט נעהאט אזא ברײטן אפהי?ך, אזא טיםע השפעה אויף םרײנט און םייגט. זע?טן־װען איז באשערט א שר״בער אויםצו?עבן זײנע יארן. אדעד עד?עבט זיך א?״ן א־בער אדער ער שטארבט םאר דער צ״ט. א־ן ערשמן פא? שעפט ער זיך א־גגאגצן או־ם בײם?עבן, און גישט האבגדיק םער װאם צו זאנן, דד״ט ער זיך אדום װי אויםן עו?ם התהו, א?עבעד־קער םת. ער שרײבט, אבעד דאם נעשריבעגע האם קײן ײאנ גישט. ער רעדט, אבער דאם נערעדטע געםיגט גישט קײן אויער. ג?יק?עכער איז דער צװ״טער מין. זײ שטארבן אװעק איין דעד צ״ט םון זײער ב?ױננ. זײ דארםן גישט איבעד?עבן זײער אײנע־ געם טויט. און גאר םיר קאגען ג־שמ םאכן ש?ום טיטן נעדאנק, אז דער אדער יענער שרײבער, װאם איז אקא־שט :עשטאנען ב״ם װאדשטאט, איז שוין נישטא צװישן אונז. און דעריבער איז אוגז אזוי שװער ארוםצוגעםען גאםבערנם גאגץ שאםן, ז״ן גאגץ?עבן. װאם סיר קאגען איצט געבן, זעגען םער ג־שט אײנצ?נע שסריכן, בײטראנן צו א כאראקטעריםמ־ק. * 0 אײגם האט זיך נעװארםן אין ד• או־נן א?ע, ײאם האבן גאם־ בערנן נעקאגט: די םו?קײט םון סתירות אין אים. שוין רײן אויםער?עך: צײמגװ״ז איז ער נעװען אפ:ע?אזן, אז ם׳האט אזש גענוטען א נרוי? און אן אגדערש םא? איז ז״ן הי?וך :עװען זארגעװדיק ביז צו ע?עגאנץ. םען האט אים אםט;עזען אן א״גנעהויקערטן, אן ערגםטן און םארדאנהסן, טיט א בײז פגים און א געקגײטשטן שטערן. און גישט זע?טעגער האט םען אים נעטראפן א םרײ?עכן, א צעשפי?טן און צעטאנצטן בײ דעם ק?אנג םון א פאטעפאךפ?יטע א־ן?יטעראטן־ םארײן. ער האט ־ארג?אגנ נענא?טן פאר דעם טיפ־שן באהעםיען, םאר א מעגטש, װאס ש?עפט זיך ארום טאנ און גאכט איבער קאםע־ הײזער און רעםטאראגען. אײנצ״טיק איז ער נעװען אײנער םון די םאמע ארבעטזאםםטע מעגטשן. א םאגאטיקער םון ארבעם. איך **) געהא?מן אין נאםען םון ״דישן סען־ק?וב אויםן אגדענק־ אװנט?כבוד נאםבערנ אין ײדישן?יטעראטן־ און זשורנא?יםסן־ םאר״ן. 1■^_ויספואויסזפ בלוװזפר ו\וױ 52 ן\5♦) ד ר. ם ' ב $? װ ײ ב * ר ס ( װ ר ש ס וג װ ײ ד ע ד ע ס װ ע ב 1*) םיט זיבן יאר צוריק, אין חודש אסרי? 1925, איז אויף דעם איינענעם בית־עו?ם, אין דער אײנענער א?עע, בײ אן עג?עכער גע־?עננהײט, געשטאנען ה. ד. נאםבערנ. עס איז םארנעקוםען דאס פ״עד?עבע אפהי?ן די טצבה םון י.?. פרץ, און אין נאמען םון דער שרײבער־םשםחה האט נאטבערנ געהא?טן די טדויער־רערע. אבער נישט קײן דעדע םון טרויער איז דאם געװע;, נאר םון םרײד. א שירה צו דער גאטור, א היםן צו די שאםנדיקע כתות םון פא?ק, א?ויב־ געזאגג צו סרצן. ״װײ? פרץ איז;עװען?עבן, אויםבדויז,?ײכסגדיקער טעטעארי . ״וױי? ס־ץ א־ז;עװען הערלעכקײט, ג?ויבן־. ״און װאס־ב?י;דער דער נ?ויבן, א?ץ־טיםער־ — האם נערוםן אײנער םון פדצעס;אעגמםסע. װי אנדעדש א־ז נעװען נאםבערג! אויך עד א־ז געװען א נ?ויבי- קער. זײן םקעםט־צ־זם איז נעװען אן אויבנאוים־קער שיכט, הינטעד ײע?כן עס האט געקראסט א נ?ויביק האדץ. אבער גישט ב?ינד איז געײען ז״ן נ?ויב;, גאר זעעײד־ק. ער האמ טיף אד״ננעקוקט אין?עבן, געזען דעם קגוי? םון װײט־ק און פײן און םתירות, און דעם ג?ויבן נ־שט םאד?וירן. ודי? טיםער נאך םון דעם טיםםטן בלי\ר\ נ?ויבן איז דער ופזוװריעעד. אויב פרץ איז געװען א?ייכטנדיקע־ מעטעאר, איז נאםבערג נעװען א םרישער קװא?. אויב פרץ איז נעג?יכן צום םרי?יננ־אויםברויז, איז גאטבערנ נע?יכן צום פוי?ישן שפעט־הארבםט. א?יבע װארעטקײט, א טיקדע, גוטע זון — װי דעד הײנטיקער טאג, זואם האט זיך ארײנגעריםן אין דער דעצעםבער־װיגטערריקײט. א ק?ארער םאו־שטאנד, אן אסן אוינ, א םי?נדיק הארץ. ראס איז נעװען נאםבעדנ. ער איז נעײען דער?עצטער םון זײן דור — א צענטרא?ע םינור. ט־ט ידאת־הכבוד האט מען נעקוקט אויף אים םון?ינקם און רעכטס. נאך זיין סויט איז די שרײבער־טשסחה נעב?יבן װי פאריתוטט. ק״נער האט ז״ן ארט נישט םאדנוםען. ער איז כ? יטױ נעװען א װאנ?ער. זײן הײם איז נעװען די װע?ט. זײן טשפחה — די שרײבער. ער איז געװען א ײאנ?ער אין בעםטן, אין אײדקםטן, אין טיפםטן זינען םון װארט. נישט דער נערװעיש־ײדישער אוםרו האס אים נעסריבן סון?אנד צו?אנד, םון שסאט צו שטאט. א טיפער דראננ צו באקעגען זיך םיט די ײדישע םאםן, צו באהעםטן זיך ט־ט זײ, האט אים געצויגן צו יעדן ״דישן קיבוץ. ער האט אויםנעטאםטן א װע?ט, געװען אין דײטש?אגד און אין םראנקרײך, א־ן צםון־ אטעריקע, אין קאנאדע, אין פא?עםטינע און םאװעט־רוס?אנד. און אוםעטום ארײנגעזאפט אין ז־ך אן א שיעור אײנדריקן םון ײרישן מאםן־?עבן און אפגעשפיג?ט זײ אין זײן ק?ארן םארשטאנד װי אין א ק?ארן ינ1 . ער איז צוגעבוגדן נעװען אויף אן אײנגארטיקן אוםן צו װארשע. דא האט ער נעשטע?ט זײנע ערשטע?יטערארישע סריט, דא האט ער אי3ערנע?עבט די דערהויבנםטע מאמענטן םון אויםשװוננ אין פרץ־קרײז, דא האט זיך םאנאנרערנעב?יס זײן שרײבערישער טא־?ענט אין די הונדערטער ארטיק?ען, םע?יעטאנען, ״װאכעדיקע שטועםן״. אבער זײן הײם איז נעװען און געב?יבן — רי װע?ט. ער איז געװען א װאנ?ער, זײן הײם איז נעװען די װע?ט, זײן םשפחה — די שרײבער. ער איז םרי אװעק םון װײב און קינד. און בא?ד זיך צוגעבוגדן יצו די חבר־ם־שרײבער טיט?ײב און?עבן. םימ זײ נע?עבט, םיט זײ םארבראכט, םיט זײ נעסאנט און נענעכט־קט. מיט א װאכיקן חוש אויםנענוםען יעדע נעשעענ־ש אין דער?יטעראטור, אויםנעכאסט יעדן אויםקוטעגדיקן טא?ענט. *) נעהא?טן אין נאםען םון ײדישן פען־ק?וב בײם אפהי?ן ה. ד. נאםבערגם טצבה אויםן נענשער ב־ת־עו?ם.