Literarishe bleter · 1932-12-16 · 51 (16.12.1932) · p. Seite 816

ליסיצראריבזזג ררבסיגוז־ 54 (450.) * 816 זײט ד?־. $ ג^יקססןן/ןןןושע זכדדנות װעגז ה♦ ד. נאמבעדג איך פדענ מ־ט אים אהין :״טס װעצן נ״ן. עד ם?ענט מיט םיד אפעד אזוי לאננ אײנטענהן, מיד דערקרערן, װי ״פאאעםטימאעך״ א־ן אננענעם ס׳איז אין ד• דאזיקע קאפעה״זעד, פיז איך פאענ מדוצה װערן. אינם פארקםקאפעהויז פלענט נאמבעדג נעװ״נצעך טדינקען א טעפערע קאװע און דעדצו צובײםן א 2 זעמעאעך. סך־הכא פרענ א־ך כאצאאן א 20—30 נדאשן. מ־ט עטרעכע ־אד ׳צפעםעד, װען :אםבערנ איז שוין נעװען א בן־ב־ת אין ע־־עטקאאםיקע דעםטאדאנען, האט ער ם־ר דערקלעדמ, אז דאם נ״ן מ־ט מיד אין פאאקםקאפעהויז א־ז פאד א׳ם נעותן אן עקז־םטענץ־פדאנע, מחםת פון די 2 זעמעלעך פאענט עד דעמארט רעבן א מעת־אעת... אין יענע טענ האט דעד באקאנטעד צידיכער סאציאריםטישעד דעפ־טאט ד״ר פאדבשט״ן באקומען א בדיװ פון דה־ מ. י. בערד•־ ט׳צעװםק־, א־ן װעאכן ע־ האט א־ם אװפמעדקזאם נעמאכט, אז א־ן צ־־יך הארט ז־ך אויף א ״העכסט־טאאענטפואעד, אדינינערעד און ט״פע־ שדיפטשטעאעד״ נײטן נאמען נאםבעדג, און אז דעד דאזיקע־ •ט—פטשטערעד נעפינט זיך א־ן א שאעבטעד מאטעריערעד ראנע. ע־ חבד 11 גזיגז \ז. ר. ואוזבערג\ אי\ ציריג װ־נטעד 1905—1900 ־אב איך נאםבע־נן נעטדאפן אדוםבראנ־ קען א־ן צ־ריך. — :4•קםמאן, װו טד־נקט מען דא א נ־עזר קאװע£ -- זענען נעװען זײנע עדשטע װעדמעד. מ־ד זענען בא־ד :ענאננען א־ן ״קאפע דע ־א טא־אם״, װ• נאמבע־ג א-ז א־ננ־כן :עװאדן א ״•עטאם־גאםט״. א־ן צ-יך, ד־כט-קעד א-ן דא־ך עדיענבאך ב״ ציד־ך, ־אט װך דעםארט אױך אױפנעהארטן יערום א־צ מ־מ ז״ן פאמ־ר־ע. נאמ־ בעדנ פרענט אפט קומען צו איען, װו םען האט א־ם אפנענעבן נדױט כבוד. איע פרענמ דך ם־ט א־ם באדאמן אין א־ע ענ־נ׳ם, אים בא־- ר״ענען, װאם עד פרענט שד״בן. — נאםבעדנ א־ז דעםארט נעװען ״דע־ הו־ה־פ-ראזאד פ*ן עי־ענבאך״■ אין ז״ן פ־״ע־ צ״ט אבעד, ■־•בט־קע■־ א•; דע־ צ״ט, װען א״ע א־ן עדשמ פון דאזיקן ידװו בין א-ך, ״דעד :אענטפטע■ װא־ נעװאדן, אז :אמבערגן ני״ט עם אזוי שאעכט. ע־ פרענט געװ״נרעך שט־ר הוננערן און קײנעם דעדפון ק״ן װא־ט נ־שט זאנן. װען ע־ האט דאן באקוםען עפעם א םומע, פרענט ע־ ״הב־־ם״ דרפנ־ם פונדעװען ב־ד הםאך — און נאייך באײבן אן נערט. א־ן ז״ן װערט־באנעם א-ז נאםבע־נ דעםארט (הנם ער פרענט שטא־ק האאטן פון ״בונד״ און פאענט א־ן דעד הינזיכט אויך בא־ א״נפא־םן אשן) בעצם נעװען אנא־כיםט־ש נעשמ״מט. ער פאענט חוזק םאבן פון אאע םאציא4,םטיש־םא־קםיםט-שע פאפואים און זיך אנטציקן םיט בא מ•:■ דעװאאוצ־אנעדע טעדאר־מעשים, עקםפדא־ פ—אצ־עס, באמבעם א. א. װ. באזונרעדס פאענט עד דך דעםאאט באנײםטעדן פאד ד• רא־ םאנטיש־טעדאדיםט״טע םעש״ם פון דעד ׳פויאישעד פאיט״ פ. פ. ס. װען עד פאעגט העדן װענן העאד־שע טעדאד־םעשים פון ײדן, האט ז״ן ש־מחה ג־שט נעהאט ק״ן נדענעץ. פון אאע צ—כע־ ־עװאאוצ־אנע־ן פאענט א־ם דעםאאט אמ־ םע־םטן א־מפאנ־דן א ײננעטשקעד אנאדכ־פט מ־טן נאמען יהודה בע־... װאם האט צ״טנוױיז נעװו־נט ב״ אש;. װאם פאר א נחת — אן אנאדב־םט, װאם םאבט עקםפ־אפ־יאצ־עס, דעדט יידיש און ה״בט •הודה בעד? דאם איז פא־ אים :עװען דעד אידעאא הון■ ״דישע־ װעאטרעכק״ט! ד• שװ״צאדן פרענט ע־ דעםארט פ״נט האבן צוא־ב ז״ער ביד־ נע־רעכקײט. דאקענן פרענט ע־ באװונדעדן די איטאא׳ענ־שע אד־ בעטע־ א־ן דע־ שודיץ, צור־ב ז״עד דעװאאוצ־אנעדן טעמפעדאפענט. ד• דאדקע ם־םפאט־עם און אנט־פאטיעם ז״נע האט ער אויך נע־ ב־אבט צופ אױםד־וק א־ן ז״נע קא־עםפאנדענצן פון דעד שווײץ פאדן ״פדײנד״. ב׳פרענ :אםבעדגן דעםארט אפט צודעדן צו נײן מיט מיר א־ן אונ־װעדפ־טעמ אױױ רעקצ־עפ. עם א־ז מ־ד אבע־ זעאטן נערוננען ־אם ב״ א־□ צו פועאן. עד פאענט מיד וכסד־ זאגן, אז עד םיאט א נדױםע שנאה צו דעד ״ב־דנעדאעכעד.״ װיםדצאפט. אנב, װען עד א-ז אױאא :עװען א״ף א אעקצ־ע א־ן אונ־װעדם־טעט, האט עד שױן ״אאץ נעװוםט״, :עהאט א־ן קאפ דעם :אנצן אונױועיםיטעט בבאא און נישט םעד נױט־ק :עהאט צו אערנען — אזא טבע האט ער שוין נעהאט. נאםבע־נ פאענט א־ן •ענע צ״טן דאך א״ענען פ־ר ביכער; ע־ פאענט הױפטזעכאעך א״ענען אנאדכ־םטישע שדיפטשטעאער: באקוני־ נען, קדאפאטק־נען א. אנד. אממעדםטן פאעגט עד װך באנײםטעדן פאד די װעדק פון הע־צענען, גזערצעך האסי באפיגוױזסי גמהאסי רי ■ דע־ עװא־ ראנ־ שפעטע־ד־קע א־ז געװען באשעפט־קט, פרענט ז־ך נאםבע־ג ם־ט ם•־ אדומשאעפן— םאכן אױםפאונן, קאעטעדן א.״ױ בע.־נ א. א. װ־. עם א־ז דעםאאט נעװען דעװאאוצ־ע־צ״ט אין םא־ט־קע .־עװאאוצ־ע האט אבעד נישט וױ אוצ־עם א־ױםנעצױנן אין קאםף א״ין אונזע־ע פ־דנדע נאצ־אנא־ע כהות. אן דעד שפ־ץ פ־ן ד■ דעםאימ־קע .־עװאאוצ־אנעדע און סא־ צ־א״םט־שע באװענוננען זענען דעםאאט םי־וב נעשטאנען אם״ םיאי־טע א־ן האאב־אם־ם־א־דטע םטודענטן. און ״ד־שע ש—יבע־— םענדעאע, שאום־עאיכם א. א. פאענן דעםאאט קוםען א־ן דעד שװײץ אם־ם־ר• ־עװארוצ־אנע װך װא־עםען ב• קאאאנ־עם. א־ן בע־ן, װו עם האבן שט־ד־־ט פ־א געװעזענע ב־ת־םד־ש־ בחוד־ם, פ־עגט םען א־ן דעד ״קא־אנ-ע״ .־עדן פ'א ײד־ש און אױפ־ נעמען ״ד־שע שד״בע־ ם־ט כבוד. א•] צ—־ך אבע־, װו עם האבן ש־ט־ד־־ט םענטיצן ם־ט מאט—ע־ צ״געױשן, אױ ד• אפ-צ-עאע שפ־אך פון דע־ קאאאנ־ע נעװען ד• דום־שע, ט״אװ״ז ד• פוי״שע, א•; אױף ״ד־שע ש־״בעד פ־ענט מען דא־ט ק־קן וױ אױף קרײנב-נעד און בט־נ־ם. אש האט א-ן דע־ קאיאנ־ע :עהאט פיר פא־ע־עד, נ־שט צו״ב ז״נע ״ר־שע װע־ק, װאם זענען במעט א־ע סטלדענטן נ־שט באקאנט נעװען, נא־ צואיב װין פ־עםע ״םש־הם צ״מן־, װאם א-ז שױן אױפ־ נעפ־דט נעװאדן א״ף ״ם־ש -ו — דע־ קאם־םא־זש־עװםקא. נאם־ בע־גן דאקענן האט א־ן צ—ך ק״ן ש״כ םענטש נ-שט געקענט. ע־ פאענט זיך אפ־או אפט אונטעדהאאטן ם-ט םטודענט;, דעדן ם-ט ז״ א־ן א נעבדאכענעם ־וס־ש, אױף װערכן עד פאענט שטאאץ ז״ן (ארנפארם פרענמ עד בעםע־ ־עדן ■דום־ש װ♦ פױא־ש). ע־ פאענט אפיאו אפט מהדש װין א״ױנעאע םבדות א*ן ה־בות םאדקם־זם. םען האט אבע־ אױף א־ם פא־מ קדום נעקוקט. ע־ א־ז נ־שט :עותן ק״ז ״טאװאד־שמש״ (ק״ן אננעהעד־קעד פון א פא־ט־י), נא.־ עפעם א שט־קא ״בודזשואזנע פ־םאטעא״ א־ן ״זשאדנאן״. נאםבע־נ האט אזױ אהוץ ם־ט כױד און אישן, װעאכעד האט דעםאיט פ־א נעאדבעט (אש האט דעםאאט אננעש־ד־בן ז״ן ״נאט פון נקםה״ און פ־א אנדע־ע זאבן), ם־ט ק״נעם נישט הבד־ שאפטאעך נעאעבט. װען אש• אױ פ־ן צ־ד־ך אװעקנעפא־ן, אױ נאם־ בע־נ, דאם שטענד־ק גדױםע ק-נד, װאם האט װך כםד־ :עמוזט נע־ פ-נען אונטעד עמעצנפ השנחה, מ־ד נעבאיבן ב־דושד. נאמבע־נ האט װך דעםאאט נעפונען א-ן שדעקאעכע־ םאטעד־ •עאער נויט. א צ״ט אאננ פ־ענט נאמבעדנ צו מ־ד קוםען טענאעך, א מהאך פ״ א 2 קילאםעטעד ה־נטע־ן שטאט אויף א הױבן בארנ... און ע־ פיענט ם־ך שאעפן א־ן אן ״אאקאהאא־פ־״ען דעםטאדאן״ א־ן א״נע פון ד• ביא־קע פאאקם־קאפע־־דיזעד, װאם זענען פא־אן ארוב אין צידיך.