Literarishe bleter · 1932-12-16 · 51 (16.12.1932) · p. Seite 814

ריסינוראריסוע בלעסיער \\\ז. \5 (־450) ז״ס 814 און װעיכע צײטוננ ־אט מער אנזען — די ײדישע ןודעד די ״דיעדפױלישע? ם׳איז אינטעדעםאנט?זט װאם: פײ זיך, צװישן ־ײםישע, א־ז די ײד־ש־פויל־שע צײטוננ םעד אנזעעװדיה, דערפאד איז ד■ יידישע פ־עםע םעד אונױוע־םאצ. ד• ״דיש־פױאישע צײמונ־;ען האבן םע־ א לאקארן כא־אקטעד, און די ״דישע דעדנרײכן אין װײטע טיילן םון דעד נ־ויםע־ װעלט. דאם אוישערן־םיניםטעדױם, ־םשיל, שאצט נאניז;וט אפ ד־ באד״טוננ פון דעד ײדישער פדעםע. לםוף װילט זיך אפשטעין אויף א דערפרײענדיקע דערשײנוננ אין אונזעד צײטוננם־װעלט. נ־שט נעקוקט או־ף די קאמפן, װאם װערן נעפירט א-ן דעד פ־עםע, נישט נעקוקט אויף ד■ פאדשארפטע פו־־ישי־ײדישע באצױננען, איז געאוננען צו פא״יניקן אין אײן פא־־ באנד פון דעם זשו־נאייסטךםינ־־קאט ד• ״דישע און פוילישע זשודנאליםטן. אט די פאדײניקוננ ־אט נעװים א נדויםע באדײטוננ. לויט דעם בײשפ־ל פון ד• זשודנאליפטן, האבן זיך פאדײניקט אין אײן פאדבאנד ד• אדויםנעבער פון ד• צײטוננען, אן אונטערשײד פון נאציאנאליטעט. אין אלנעםײן, װי א־ד זעט, איז דעד צושטאנד אין דעד פוילי־ שע־ צייטיננם־װעלט נישט פיל פדײלעכע־ װי אין דער יידישעד, הגם רי פו־לישע צייטיננען האבן פי־־פיל בעםעדע באדיננוננען פון דע־ ײדיישע־ פ־עסע. א. ב. נלאנד״ איז דא םיער אקטועל םאטעד־אל. יענע צװײ צײטונגען זענען טעכניש א םך דײנעד. ס׳איז א־נטע־עםאנט, אז בלױז דע-־ ״פזשענלאנד״ באשעפטיקט נאד ײדישע זעצע־. ד־ ײרישע פדעםע א־ז בכלל פאלקםטיםלענע- £וין ך״- ״דיש־ פוילישע־ און פױלישע־ פדעטיע. עפ דע־ק־עדט זיך םםתםא דעד־ םיט, װאכ ד• קדײזן, װאפ לײענען בכלל קײן צײטוננ נישט, ל״ענען ביי ײדן יא א ײדישע צײטוננ. בײ ײדן איז ד• פ־ײט־ק־פ־עםע;א־ אן אײננאדטיקע, ז• איז;ענטע־ צופ טיפ פון א װאכנזשודנא4. אזו• זעט אויס א פוילישע צײטוננ בלויז אין א ױם־טוב־טאנ. — װי א— זעט, קאן םען;עפינען אלנעם״נע םאטױון אין סיבות פון דעפ קדיזיפ אין דע־ פו"־,שע־ פ־עפע און אין דע־ ״דישע־. םען דא־ף דא דע־םאנע;, אז דע־ ב״שפיל פון די צ״טוננם־ קאאפע־אטױון ב״ ײדן, האט נעדינט ־עצטנם אויך פא־ ד־ פוילישע צײטוננס־םיטא־בעטע־, װאפ א־נאניזירן זיך אין קאאפעדאטױו;. דע־ אלנעםײנעד פא־דינט פון א ײדישן זשודנאליפט איז אםאל נעװען אפש־ העכע־ פון דעם פײלישן, אבע־ ־עצטנפ האט זיך ד• 'אנע א שײן ביסל נעענדעדט. װען א יידישע צײטוננ איז א פא־טײ־ אישע, דאן שילאנט ד• פא־ט״ בלו־ז קאפיטאל אויף דע־ צ״טוננ און אפט אויפן חשבון פונפ זש—נאל-פט. נאני,־ אנדע־ש איז ב״ דעד פ״לישע־ צײטונ;, — ביי דע־ פלובהשעד אדע־ פא־טײא־שעד, —• זײ סובפידידן ם־ט נ־ויםע סוםעם זײע־ע א־נאנען. נ י ש ע ד ל י ד י ה אפילו װען א־ך אנטלויף אין ד• טיפע בערג אדיין, (אן א־טע בענקשאפט שלעפט םיך אהין), און איך העד דאם נעש־״ פון די אװנטיקע הי־שן, װאפ פיאנטעדן זיך אין דעד דעםע־ו;;, װי אין ד• נעצן פון א נ־אעד שפין, — ױעד איך שבוד פון זײעד טרויע־ װי פון װײן. סאריקיסא א ט ע ר ת איך האב נעםײנט, ד• װײםע בליטן פין פ־יל־ננ פ־אטע־ן ם- אנטקענן, א טעות, ס׳א־ז;עװען דײן שײינקײט, װאפ האט אדו־כנעבי׳יצט ד• ורענן. סאםאנארי בעכקשאםט צר דער כאכטרנאל א, נאכט-נאל, איך װעל דעם פד־לינג־װינט םיט זײנע ב־יטן־פלינל די־ אנטקעגן ש־קן, ע־ זאל דיד װײזן דעם װענ צוריק צי אונזע־ נאי־טן. אויף דײנע נ־אע פלינל ציטע־ן דאך אליע אונזע־ע זיבן נליקן. בלײכע בעכקשאםט אװנט. איך װאנדעד אום אלײן בײם טאא־ט״ך. אפ־לו דעד װינט, װאם באנל״ט םיך, װ״םט נישמ, אז א־ך װארט אויף דיד, םײן שלאנק און בויגיק קינד. הע־, דודך דיעם טונקל ציטעדט א דוף, — די םעװע דופט איד הברטע צו זיך. די אײנענע בענקשאפט;״ט אדום בײם ברענ י םיט טיפע אוינן און ם־ט נאלדענע שיך. א ' צ י ק םאנגערןװאר&ט פ ו ז ד ע ד י א פ א א צ י טרריעריק ליד די בל־טן פאלן אדאפ, דעד וױיםעד;עפל הילט אײן ד• אזע־ע. א טשאטע װ־לדע נענז פלאטע־ט איפעדן ה״־יקן אױוא־ע־טײך. פ־נפטעדע הלוםות פא־שפינען םײן קאפ, אין ם״ן הא־ץ איז שװע־. איבע־איא־ װעלן די טשאטעפ נענז פ־אטע־ן איבע־ן טייך װ• איצטע־ א, אבע־ איך װעל ז״ע־ פ־אטעדן;ישט הע־ן םע־. סאנינא מעלאככאליע און םענ דײן הא־ץ הא־ט זײן װ• דע־ שטײ;, פא־אן אזא װ״טיק, װאם נעםט עפ ד—,־, פא־אן אזא אוםעט, װאס יפםעקט ם־ט;עװײ;, װען ד• דעםע־יננ פלאטע־ט איבע־ א־ע װענן, און פ׳ק־יכ; ד■ טשע־עפאכעפ דע־ נאכט אנטקענן. םרן דעד לבכה פין דעד יכנה זאל איך זיננען א־ן םײנע לידעד, — צו װאם? צ• װעלן זײ דען פא־שטײן, דאפ װונדע־לעך־זיםע געװײן וואם ציטע־ט טיף אין םיד, װאפ ציטע־ט טונקל אין ם־ד, װען ם׳פליט םײן נשםה אין ט־ויע־־קע נעבט, ז־לבע־נע לבנה, אדײף צו ד״ר. סזזשי װאדא נא סאז&ינארי ע ר ד צ ע ר נישמ פא־אן אויף דע־ ע־ד אזא װ־נקל, דו נאד, וװ זאלםט קענען אנטלױפן פון עלנט און צעד...