Literarishe bleter · 1932-12-16 · 51 (16.12.1932) · p. Seite 813

4< זײט 813 9 ויסינוראריטופברעסוער ג\\ז. \5 (־450.);אר אנרערש זעט אוים דאס ביאר םון דעם ט־עםע־וועזן אין שזרח־פויאן (ווילנע,־;עננט, װאאין, פאלעםיע). דארט א־ז דער צו־ שטאנד פון רע־ פויאישער פרעםע נאר םאטאא. א־ן וױלנע, אט׳עא, זענען טאיןע רא א 7—8 פויאייעע צײטונדען, א2עד א.ך ןױים;..״ט, צ־ א4ע פארטאנן זײ א ט־־אזיט ם־ן א 15 טו־ז. עלןז.; אבער דאם טוז נוען צונעבן, אז דע־ נ־װא פון א צוױי דארט־קע צ־יטוננען א־ז וזענע־ פ־נם :־װא פון די צענט־אאע פויאײטע צײטוננע;. װאא־ן ־זאט קו־ם־קו־ב א :טו־טענאענע צ־יטוננ א־ן פו־אײט. ד־ ג־עםטע ט־־א פ־ן ד־ צ־־טוננען אויף די ק־עסן נ־־ען א־־־ם א דאנק דע־ יטט־צע פ־ן די װא־עײ־דזטװעם און הבד־אנאנםן פון ײד״צע אונטע—;עכ־ע־. א־ן ד־ א^־ע ערטער א־ז יטטא־ק פא״טפ־י־ט דע־ דע־- נואנטע־ קראפעװע־ ״א־4. קו־־ער צאדז־עננ־״, װעאנע־ האט א 7—8 ארט־קע או־פאאנעב. הנם ד־ צײטוננ דער־ט־ינט א־ן ק־אקע, יטטײט זי א־ן י־ן פון א־נפא־נ־אצ־ע הענער פון אאע פו־א״טע צ־יטוננע;, ז־ פא־טאנט אן א־יגענעם טעאעסיז־יפמאר ק־אקע—װא־יטע, חו־ז טע־ ־עפאנע;. ־ אט די צײטוננ פ־אנ־י־ט צו נעװ־נען אאע נעננטן פון פ־־אן, ז־ נאט־ט ז־ך אפצויטפ־גאען אאע א־־ענטאצ־עס. דאב קוטט א־־ אן נײטט אױ־ אײבט. נײ א־־ נאנצן װ־אן צו פי־ז אטאא אן אפאי־ציאנעאע פאא־ט־ק, ט־ז ז־ ז־ך דאך צ־פאסן, װײא ז־ א־ז יטטארק אפ־עננ־ק פון דע־ רענ־רוננ, אפ־או א־ן אזא קאי־נ־ק־־ט, נײב :איטט־טען דעב ־ײזע־פ־אן פ־ן ד־ :א:ע;, װאס נ״ען אפ פון ק־אקע. װען א־־ע :־טע־ן זא־ן פא־יטפעט־קן אנצוק־טען ט־ט דע־ :אן, דאן קאן ז־ אײסט צ־זאטעזנענראנן זוע־ן. ד• צ״טוננ פ־־ט ז־ך א האאנ־אנט־בעט־ט־יטע פאא־ט־ק, און דאס יטאדט נ״ט־ט, אטיט־, װאס א נ־ו־םע־ טײא פ־ן א־רע או־ם־ענד״טע קא־עספאנדענטן, זואס פ־־ן אפטטא־ אט ד־ פאא־ט־ק, זענען ײדן אדע־ פ־ײט־גענאקענע **•••*!**ךי^ צ־ זענען דא פ־א ײדן א־ן דע־ פ־־אײטע־ פ־עםע) — יא, נעװ־ם, או־ך א־ן דע־ ־ענטע־ פ־עסע, אנע־ דא־ט פארנעטען ז־י טער־ טעננ־יטע פאםטנס. װענן דעם אאזט ז־ך פ־א צו ־עדן... און א־צט — װענן דער ײד־יט־פו־אייטע־ פרעסע. זי איז אויפ־ נעקוטען א־ן דער עפאנע פ־ן פא־יטא־פטן נאיקאט או־ף ײדן, א־ן ־א־ 1912. נ־ז דאן זע:ען נעװען פ־אנרעס־וױאס־ט־־אטאר־יטע צײ־ ט־זנען, װאס האנן נעהאיטט צוציען דעם פו־א־יטן ־טי־־פטיטטעאע־, און ס׳האט ז־ך זײ :ענעך נ־יטט א־־ננענענן. דע־ ע־יטטע־ פ־װו פון א ״ד־יט־פו־אײטע־ צ־יט־נג א־ז נעװען אין 1912, — דאם א־ז ״פזיטענאאנד צאדז־עננ־״, ־עדאקט־־ט דורך :חום סאקאאאװס א״דעב סטאנ־ס־אװ טענדע4סאן (נד־נדע־ פ־ן פ. פ. ס.). ד־ צײטוננ א־ז או־ך;עװען אס־ט־אאטאד־יט, נעהאט א קנאפע יט־ינות טיט :אצ־אנאאע ־ידן. ז־ א־ז נעװען טע־ א פ־־־ײטע צ״ט־ננ פאר ־יד;, װ־ א ײד־יט־ פ־־א־יטע צ־־ט־ננ. — נעת דע־ טאחטה־צײט נײט ד־ צייטוננ א־נטע־. * :אך דעב ײעיט־קר־נ קוטט או־ף ד־ ״ד־יט־פױא״טע צײטוננ ״נאװ־ דז־עננ־ק״ (נענרינדעט אנתח־אה א־ן טאראװםקא־ אסט־אװא, טיטענאסיאװאקא־) א־ן קדאקע. דע־נאך ״בװיאא״ א־ן אעטנע־נ, װאס א־ז;עיטאפן געװא־ן נעת ד־ פאנ־אטען אין יעט־ נע־נ. ד־ צ־־טוננ האט נעזאאט דע־יטײנען צײטװ־יא־ק, און :א״נן האט;עזאאט א־־ף ׳טטענד־ק דע־ ײד־׳טע- ־עטנע־נע־ ״טא־גן״. א־ן װא״טע האט אננעה־־נן צו דע־יטיתען דע־ ״:איט קו־־ער״ א־ן דער־ :אך ״נאװ־ קו־־ער״ און ־ס־ף ז״ע־ ־ו״ט — ״:איט פזיטענאאנר״. ד־ איע ד־״ ••דיס־פ״ר־״ש צ־־ט־ננען האנן ז־ך ז״ערע :אזונדע־ע ־א־אנען: טע־נ־נאא־צ־ע, טז־ה־נאא־צ־ע א־ן דאס נעװעזענע ־וס־יטע פו־אן. ד־ דאז־קע צ־יטוננען, א־ן ה־פ־ך צ־ ד־ ײד־יטע צײטוננען, זע;ען א־ן א;דו־סע־ טאס אננעװ־זן א־־ף א:א;סן (א־נע־הו־פט דע־ ״:איט פז־טענאאנד״). א־־ב ד־ ײד״ט־פ־יאײטע צײטוננען האנן נענענן א קיאפ ד־ פו־א״טע צ״ט־ננען :ע־קר א־ן ט־דאזיט, האנן זײ;עט־אפן ד־ ײד־יט־ע צײט־ננען א־ן ד־ אנאנםן, און דע־ט־ט יטטא־ק אינטע־גענ־אנן ד־ עקז־סטענץ פ־ן ד־ ײד־יטע צ״טוננען. דע־ פ־־א־׳טע־ אונטערנעטע־, װאס נ־ט דא־ט אנאנסן, איז נײ ז־ך ז־נע־ אז דע־ט־ט דאט ע־ יט־־ן :אזא־נט ד־ נאנצע ײד־יטע נא־ פעאקע־ונ;, הנם עס א־ז אהאוט־ן פאאיט. די ײד״ט־פויא־׳טע צ־י־ ט־ננען האנן צונענ־טען :ײ ד־ ײד־יטע או־ך ד־ נעק־אאאנן. — דעם ־־עסטן ט—אייט־ פון ד־ דדײ צײטי״ען האט דע־ װאריטעװע־ ״נא׳ט פ ׳־טעניאנד״, — דע־נאך נ־־ט ״נװ־אא״ און אםוף ״:אװי דז־עננ־ק״. ד־ אעצט־ע האט :ײ דע־ ז־־ט אן ע־נבטן קאנקודענט, דעב קדאקעװער ״א־. ק. צ.״. ד־ ייד״טע נאי־צ־יטע צ־־ט־ננען זענען טע־ אקאדעט־יטע, דא־ט פאדנעטט פיא א־ט ד־ פ־־נצ־פ־עאע ד־םקוס־ע. אין ״פז׳טע־ רערװוקס פון דער ײדי׳טער פדעסע םון יאר 1906 און װײמעד האט אפנע׳טטעאט דעם וװקס פון דער פויא־׳טער פרעםע. ד־ ״דײטע פ־עסע האט צונענוטען פיא טו־זנטע־ אעיע־ :־י דע־ פו־י־יטע־. דאם האנן :יעיק־ נעפ־אט דער ״קוד־עד פאדאנ;־״ און ״קו־־ע־ װאריטאײםק־״. פיא פויאײטע צײטוננען באט־ען זיך ט־ט :אע־א״ ט־טאען אײנצו־ האאטן דעם ״דישן אעזער. א נ״שפ־א: דע־ ״װ־עטיטו־ װא־יטאיו־ סק־״, דע־ האאי־אפ־צעאע־ א־נאן פון ענדעק־שן פא־נא, האט א סך ״ר־שע אעזער, אפשר טעד פון א דר־טא, נא־אאט ער עקםט־א זײן אנט־םעט־טיזם און נ־ט דעם נא־װן ײד־־טן אעזעד ״ײד־שע ׳טטאנצעס״ םון דעם םט־א, װאס װעדט נענוצט אין די פ־יאישע ,־עװ־ם. די צ— טוננ װערט נאדינט או־ך ט־ט ײד־שע זש־דנאא־םט;, װאס נאהאאטן זיך מיט ז״ערע נעטען. — דער אנטװיקאוננם־פ־אצעס פון דער ״ד- ׳טער פרעםע םאר ד־ אעצטע יארן און א־ד װירקוננ אויף דעם צו־ יטטאנד פון דעד פו־אישעד פדעםע איז ז־יע־ א־נטערעםאנט. עם זענען דא פארשײדענע פעדיאדן א־ן דעד 25־־אדיקער ײדישער צײטוננס־ נעש־כטע. באזונדעדם האט דער פא־יטטא־קטע־ אנט־סעט־ט־זם א־ן פויאן א־ן 1912 פארהאקט דעם װענ פון דעם ײדן צו דע־ פ־־א־שע־ פ־עםע. אנער עס װא4ט נעװען א טע־ת צו ט־ינע;, אז די פו־אישע פרעםע האט שוין :־שט קײן ־ידן־אעזע־ ד־ ײד־ש־ נ־ױס־נורזשואז־ע האאט נאך איצט דעם ״קוריעד װא־שאװסק־״ און ג־ט אהין;עק־א־ אאנן. די דאז־קע צ־יטוננ װערמ אויך נעי־יענט ד־רך דעד ײד־יטע־ ארטאדאקם־ע. איר א־ז איבער, אז ד־ שטוב־ט״ענטיטן װעאן א־יענען אן עכט־פויאישע צייטוננ, איידעד א ייד־יט־פו־א־׳טע אדע־;א־ א ייד־ש־ װעאטאעבע צ״טוננ. אויך זובן דא־ט םוחרים, טעקאעד, װוינונגס־ םארמיטאער יד־עות און אנאנם;. און ד־ צ״טונג װעדט אפט נעטילט אין צװײען — א־ין ט־יא נאקומט ד־ טאנטע,־, און די צוריטע ט־יא, ד־ אנאנםן, נעמט זיך דער פאטעד פאר ז־ך. אזו־־אדום נעטט אן דע־ פדאצעם פון אס־מ־אאצ־ע א־ן פ־א דױיזעד — א ראד־קאא־קאטז־א״טע פארם. און װ־ האאט עם ט־ט דעד פויאישעד אדנעטע־־פדעסע? — ק״ן אמתע אדנעטעד־פ־עםע א־ז א־ן פו־אן נ־שטא. עס א־ז דא אן אפאזיציאנעאע פדעםע. או־פן ע־שטן פ4אן — ד־ ־ענטע אפאז־צ־א־ נעאע ״גאזעטא װארשאײםקא״, װאם האט צוא־ב אי־ אפאז־ציאנעאן כאדאקטעד אומאו־פהע־אענע קאנפ־סקאצ־עב. אײך דע־ ״װ־עטיט־־ װאדשאײםקי״ װײזט אדו־ם, א־ן קאײנע דאזעס, זײן אפאז־צ־ע. װאס שייך דעם פ. פ. ם.ישן ״ראנאטנ־ק״, װעדט עד וױ־נ־ק;עאײענט דודך דעם פויאישן ארנעטע־, נ־כעד אײענט א־ם ד־ א־נטעאינענץ און או־ך ד־ דאד־קאא־״ד־שע א־נטעא־נענץ. זײן ט־־אזש דעדנד־־כט ק־־ב א 10 טויז. עקז, — דע־ אופן פון ־עדאקט־־ן ד־ צ־יטוננ טאכט ז־ נישט־צונעננאעך םאד אן אדנעטע־. ד־ אדנעטע־־װעאט פאדנעמט דאדט א נאנץ!קאײנעם אדט. דעם אויננאן נ־ט טען אװעק אנםטדאקט־ פאאיטישע פדאבאעמען, װ־ קאטף פא־ ־עכט, קאנםט־טוצ־ע, דעטא־ קדאט־ע. דער מאטעריאא א־ן צײטוננ האט א קנאפע יט־ינות ט־ט דעם קעפא זאא אעבן די ״פו־ע־ן־ א.־ן א־נעטע־־־־נוננ״. דעדצו האט זי נאך א פעאער — זי אעבט א־ן ש־אום מ־ט א־דע פאדב־נדעטע פון ־ענטם. ״נאזעטא װאדיצאװסקא״ ציט־דט דעם ״דאנאטניק״, און דע־ ״דאנאטניק״ ציט־דט די ״נאזעטא װא־שאװסקא״, דע־ אפאז־צ־א־ :עאע־ אעזער א״ענט ש־ו־ן;־נע־ ד־ ״נאזעטא װארש־אװסקא״, װ־ דעס ״ראנאטנ־ק״, װײא ז־ א־ז א־נטערעסאנטע־. ס׳װערט או־ך א־־־כ־;ענעבן א םפעצ־עאע נאנט־טאנ־צײטיננ ״נאאס םטאא־צ־״, עטװאס אינקער פו:ם ״־אנאטנ־ק״, אביער אויך ז־ האט קנאפ־װאס א ש־־יכות ט־טן אדנעטעד־אעב;. א נאױנדע־ קאפ־טא א־ז דאם פויאיש׳ע צײטו״ס־װעזן א־ן טעדב־פו־אן (פויזן, פאמעדן, שאעז־ע), װו עם א־ז אטערםטן אנט־ װיקאט ד־ ,־עכטע פדעםע. דע־ ״ק־ר־עי־ פאזנאנםק־״ האט אטא־ נעהאט נײ 70, און איצט האט ער א טי־אזש־ פ,־ן 50 טו־ז. עקז., א־ן צװײ אויפאאנעם. דאדט איז או־ך ש־טאדק פא־שפ־ײט די ״נאזעטא נדודזיאנםקא״ (3 מאא א װאך), — דע־ אדנאן פון דע־ פײע־ן־ פאדטײ, און ד־ צ־יטוננ ״פאאאנ־א״, — קא־פאנט־ם א־נאן, װעאנע פ־דט א שאדפן קאמף קענן דעד ־ענ־דונ;, און א־ן פא־נא־־ך ט־ט א־ד זעט או־פ דעד ״דאנאטנ־ק״ ײי א פאדעװע דענ־דוננס־צ־יטו״. ד־ אאע דדײ צ״טוננען זענען אנט־סעמ־ט־ש־ אין העכסטן נדאד. װען מ׳זאא או־פנעטען פון דאדטן מאטעד־אאן נאו־ז פון א־־ן טאנ קעין ־ידן, װאי׳ט עס נעקאעקט {ןי׳ם או־פ־־יס־טאטע־־אא או־ף א :אנ־ו ־א״־. קענן זײ א־ז די ״נאזעטא װארשאװסקא״ א... פ־4אסעט־ט־ש־ע צײסוננ.