Literarishe bleter · 1932-12-16 · 51 (16.12.1932) · p. Seite 812

זייט 812 4 לילזטראריסזס!ז־סגזטר ײײ• '5 4501) און עד וזױם שפייען אויף אים די א?ע, סאר װעםען ער איז :־ײט אויסצוהו־כן זײן הײסע גשסה. און מאטעד פרװוט דעד אקטיאד אריין אדויםצוהויבן דאס שײ;ע אין זיך םון די זומפן ארום אים, און ער זובט פאד זיך ןזפיזק&״ און לופט, יןוםט םען צו אים מיט דעד :ארישער באגאריםעט: ״פערזע:־ קעכע אםביציע״! אװדא• — ״אםביצ־ע״, וזזר ״אפביציע״! און אן פעדזעכקעכ־ ק״טן א־ז :•יכטא קײן אויפבוי אויף קײן ׳עום געביט! אבעד דודכצופידן און פעסטצוהאקטן דעם;בוק וצװישן די אםביציעם פון קיגסטקער און די געשװאקעגע קעבעדם םון זעקבםט־ ל־בע; צוױשן םאדיעטעגדלעכן עגאצעגטריזם פון :ייכט אויםגע־ ־עבמעד באגאבו;; און וױםטעד :אװהדיקײמ פון םאריםענע קאדיעדיסטן — אוז רטוז גבול צו וסאפ\ או\ צו וזאלוז\ איז וזא?ט רטר וזוב פו\ רוור וזביבוזו און אט־דעם חוב האט די ײדישע סביבה דעם אקטיאד :ישט;עדעקט, — און פון דעד ײדישעד קוגםט דעד תלױן איז — די גזביבוזיו דעד אקט־אד א־ז אן א־ינזאפער, ארעםעד קרבן. פו\ רווראןצױו.• ט־ר דרוקן דעם אדטיקר פזן א. םארעװםקי אין דעד פאדם, װי עד איז נעשד־בן, הנם א רײ זײנע באהויפטונגען זענען נישט ד־בט־ק אדעד יעטארק איבערנעטריבן. אין תוך אבעד, — אז דעם ייד־שן אקט־אד קוםט אוים אויך אײנענע פיײ־צעם צו טדאגן די שװעדע םשא פונם ײד־שן טעאמעד — א־ז עד אװדאי און אװדא־;עדעכט. ־יד־ש טעאטעד האט פארװיםט די טעםפע אוםפ־לבארק״ט פון דעד אנפ־דנד־קעד, טאננעבנד־קעד ־ידייכע־ א־נטער־גענ־ו צו ד־ װעדטן פון גײנזוז, צו ד־ אויפב־ו־זן פון פ־אבא־ע נשםות. זאא םען נ־שמ קוקן או־ה ד־ װ־םטע וזװזלוור א־ן דע־ ז־נד־קעד און ב־וד־קע־ װא־שע, בעונות־נו הדב־ם! זאל םען ז־ך פא־קרײבן א־ן דע־ פא־װאנקטעד פ־אװ־נ׳ז! זאר םען אד־י;:—נ;ען ה־נטע־ ד־ הו־כע קארטע װענט פון אװזוזוונויעײוז. דא־טן פ־א;ט זיך דע־ פא־ש־־נענע־ אקט־א־! און װא־ט — אויף א נס, או־ף א בר־ץ, או־ח א דונע־ — װא־ט און;־יט או־פ.. * ־־דן בני דחםנות! װעםען שראגט א־ד פ־ט אײעדע פלקות? דעם אקט־אד גאד? זיך שקאנט! זיג שטראפט! זין באשוקד־קט א־ן דעם, װאס צו־נישט װעדן פאדרו־דן אקע באםת;־;אנמ־שע אנשטדענגוננען םצד דעם ײד־שן אקט־א־. אק־ין א־ז עד געװען — אויף זײנע שוקטערן ד־ זאך פון טעאטעד געשרעפט פון די שזוע־ דע תתחקות צו ד־ שטארצע היגקען פון אויפשט־־גן, אקײן געהונגערט — און אקײן פאדבליב;. א־ם האט י. ר. פד־,־ קענען נ־שמ נעװאקט — א־ם האמ־די לױזעראוזװ אנערקעגט פאדן טדענעד פון שונד. און טעאטעד — אין פאטאקעד קודצז־כטיק־־ט — האט םען נעװאקמ בויען אן א זײט פון אקט־אדס נםױן און װוקס. דער צושטאגד פוז דעד פרעםע איז פוילז א שמרעס בליט בערנארד זינבער האט דעם :דעםטן ט־ראזש צװ־שן ד־ פד־םאדנן־צײטונגען ד־... ״אםטאטנ־ע װ־אדאםאשטשי״ (בײ א 50 טויז. עקז). א״ננטקעך איז שװעד אנצונעבן ד־;א־־פ־נקטרעכע צ־פערן, װײר או־ך די אפ־ציעלע כטאט־סט־שע צ־פעדן, זענען, האב א־ך םודא, ג־שט נאר נענויע. עם האט זיך;עשאפן צודיק ם־ט עטלעכע יאר א צײטוננם־ קאנצעדן ד־ ״פדאםא פאלםקא״ פון דעד אזוי־גערוםענער ״דויסער פדעםע״, װאם האט זיך אדיענט־רט אויף דער ליקװידאציע פונם אנארפאבעט־זם א־ן פו־לן. זײ האבן אננעהויבן ם־ס נאד אפט־ם־ם־ ט־שע פאדםעםמוננען, זיך שטארק אנגאזש־רמ אויף נעבײען, געםאכט;א־ װ־כט־קע טעכנ־שע אויםבעםערוננען און;עהאםט אזיף א מי־ ־אזש פון א 200 טויז.; די םאדגנצײטוננ ״עקםפדעם פאראננ־״ האט טאקע אםאל אנגעשלאנן א ט־דאזש פון אן 80 טויז., שפעטער אבער א־ז דעד ט־דאזש נעפאלן אויף 60 טו־ז״ און אזוי כםדר האלט רי צ־־טוננ אין אײן פאלן אין דעם טיראזש און זי האלט שוין איצמ בײ עטרעכע און צװאנצ־ק טו־זנט. ם־ט װאם דעדקלערט ז־ך עם? קודם־כל מיטן אלנעמײנעם קריזים א־ן ראנד און או־ך ם־ט דעם װוקם פון די 10־נראשנדיקע םדימארנן־ און נאכם־מאנ־צ־ימוננען. און נאךנ די צײמונג איז א רענירונגם־ צ־יטוננ, און םיטן וװקם פון דעד שװערעד לאנע, האט דעד לעזער נעװארט :עפ־נען אין דעד צייטוננ אויםדריקן פון אוםצוםרידנקײט. א־ן צ־יטוננ אבעד, א־ן דעם םאםע בדען פון קדיזיס, רעדט מען כםדד װענן דעם, אז עם װעדט בעםעד... װעגן דעם נױוא םון דעד פדעםע? דעד נ־װא װערט אל׳ז נ־דעד־קעד. ד־ א. נ. ״דו־טע פדעסע״ האט אדו־סגעריםן בײ די פא־ ל־טישע צ־יטוננען דעם רעזעד. די נײ־נעגדינדעטע צײטוננען (״אםטאטנ־ע װ־אדאםאשטש־״, ״נאװ־ני צאדז־עננע״) שמײען נאך נ־דער־קע־, — ז־י זענען בע־קד אננעײיזן אויף קדים־נאל־סט־ק. צו־ ליב ד־ כםד־ד־קע קאנפיםקאצ־עס, האבן א םך צ״טוננען זיך צונע־ פאסט צו דעד נעשאפענער ראנע, ז״ םישן ז־ך װײנ־קעד אין פאל־ט־ק און געבן אנדע־ן ״םעפעדדיקן״ מאטעריאק. א נרויםע װידקונג האט נעהאט אויף ,דער לאנע םון דער פו־־ ל־שער פרעםע דער אויפקום פון דעד טדעםע או־ף ײד־ש. דער םאנאנ־ ד־ ־יד־שע פדעםע א־ן פוילן לעבט איבער ד־ קעצטע ־אדן א קד־־ ז־ם. פא־ דעד רעצטע־ צי־ט זענען פאדנעקוםען א־ן דעד ײד־שעד פ־עםע װ־כט־קע ענדעדוננען. עס א־ז או־פנעקוםען א י־ד־שע;אכ־ ם־טאנ־פדעכע, װאם האט פאדקרענעדט דעם ט־ראזש םון ד־ פדי־ םא־נן־צ־יטוננען. עם זענען אװעק פון דעד פדעםע ד־ אונטעדנעםעד, און עם האבן ז־ך נעשאפן (פון ד־ ם־טא־בעטע־, זעצער און אננע־ שטערטע) קאאפעדאט־װן, װערכע נ־בן אדו־ם ד־ צ־יטוננען או־ף קאאפע־אטױוע יםודות. װ־ א־ז ד־ ראנע א־ן דע־ פײר־ש־עד פ־עםע? א־ז דעד קד־ז־ם א־ן דעד ־יד־שע־ פ־עםע א םפעצ־פ־ש־ײד־שעד קד־ז־ם אדעד :אד א ײד־ש׳־ק—זים, װי פ־ל ם־־נען? עם א־ז דעד־בעד א־נטע־עפאנט צו װ־םן, װ־ הארט עם א־צט ם־ט דעד פו־ק־שעד פ־עסע, רעבט ז־ או־ך א־בע־ א שזועדע צ־יט, א־ז םשפ־ע דעי אלגעמײנעד קד־ז־ם או־ך או־ף דעד פוילישעד צײטונ:? םי־ האבן ז־ך :עװענדט ם־ט אט די פדאנן צום באקאנטן ײד־שז און ײד־ש־פו־ר־שן זשודנאל־םט בע־נאדד ז־ננעד, ע־ זאל אונז א־נ־ פא־ם־דן װענן דעם םצב פון דעד פויל־שער פ־עסע. ב. ז־ננעד א־ז פא־װאלטוננם־ם־טנר־ד פונם קלוב פ־ן ד־ פאדלאםענטארישע באד־כט־ אפנעבעד, עד איז;עװען א פאדװארטוננם־מ־טנל־ד פון ״דישן ריטעדאטן־פאד־ין און א־ז;וט באהאװנט א־ן די ״הינטער־קול־פן״ פון דעד פו־ל־שעד און ייד־ישער פ־עםע. בעדנאדד זיננער זאנט: — א־ן דעם װ־דעדבאנ־יםן פו־לן א־ז דעד ט־דאזש פון ד־ פױ־ ר־שע צ־־טוננען שטאדק;עפאלן. א באםעלקעדוננ פון א־בעד צװאנצ־ק ם־ל־אן פאל־אקן, און ז־ קאן ז־ך נישט פאדנלײכן, לםשל, ם־ט אזערבע לענדעד װ־ לעטלאנד און און אפ־לו דוםענ־ע (װאס פא־םאנט פ־ל אלפאבעט;). ם׳א־ז אינטע־עםאנט: פא־ דע־ װע־ט־םלחפה א־ז דע־ ״נאנ־ע׳ז װא־שאװםק־״ פארשפד־יט;עװא־ן (א־־בעדהו־פט א־ן ד־ ־אדן 1903—1904) א־ן א־בע־ 100 טויז. עקז״ און א־צט א־ז נ־שמא אין פו־לן ק״ן אײן צ־־טוננ ם־ט אזא ם־ן ט־דאזש. דעם נ־עםטן ט־דאזש האט א־צט דע־ ״א־רוסטדאײאנ־ קור־עד צאדז־עננ־״ אין ק־אקע, װאם דערנו־ײבמ קוים א 70 טויז. עקז.; א־ן זוארש־ע