Literarishe bleter · 1932-12-16 · 51 (16.12.1932) · p. Seite 811

זייס 811 ליסטראריסװג בלטמסר \\װ \5 וס45) קײן מינדםטן וױדעריולאנ; זאלז אט־ד• װונדערבארע שורות ניינזט ארויםדופן! אבע־ כד• אין זיי אר״נציהויכן דאם רעבן םון א קאנתרעטן אינדארמ, זאא מיד דא זיין דעדאויבם איבע־צוחזדן דא -- אפ׳בד צום אעצטן מאא — דאם, װאם ד־רכיק און כםד־ דאכ איך אויח מיינע איפן און פעדער נעטראנן א־ן יענע טענ םון פ־יידיקע התחאות, ײען צום ײארט דענען נאך נ״םט;עײען נעקומען די ׳כפעמע־ד־קע נביאים פון טומר און י־ידה. דהינו — ,,סצאססר — דאס אי\ ראס רעב\ א\\ 11\אפ\ פ\\ עײ״ילטײריעך א\\ ט\3יר\ריס\ סט\סש\ — רטס אעסיאר״ און ״אקט־אר״ איז ריטוס יעדערעד, ײאם קרעפט אן א יא־ד און ״רעדט״, ײאפ דע־ מחכ־ האט גע״-יין. אקט־אר איז דע־ ײאם רעבט אויד דע־ י־נע א־ן פינקרד־קן פ־אם פון זיין ר־יכט־או־פירו־זנד־קן הארצן... אקטיאר א־ז דער, װאם ט־אנט א־ן ז־ך און ־עפ־עזענט־רט אין ז־־נע א־מפו־סן ד• ייידן און פ־־ידן פון ז־־ן ראםע, ד־ נאזוה םזן ז־־ן צ־יט, ד־;ו־טן און פ־אכרעמען פון ז־ין דיור... אקט־אר א־ז א;פיכ מ־ט א נאנץ כאזונדע־ער פם־כ״נזעד קאנצעפצ־ע. זארן ד־ קט־נו־ם מ־ט האנט או־םן הא־צן, ז־ך פארטדאכטן און ײעד א־ן ד• דייען פון אונזער אינטערינענץ, װע־ אין ד־ אלע ״•כ־בטן״ - קכוצים און יח־דים — װאפ ״זאמרען זיך כיי ד״ד נ. רעײין״ און רעדן ארעמאר אזוי םר־יס־ק — און אפט אזוי פרינק — ײענן טעאטעד, און ײ־רן כאקומען און הארטן און םאדט־־רן א־ם ד• עװענטוערע םוכם־ד־עפ — װער פון אט־ד־ ארע פארעטייט, און װער זוכט צו םאדיכטיין — ד־ ׳כפראך פון קינםטרעד־גייםטעד? ײעמען קימע־ט עם פא־ ד־ א־ן איינזאמקייט פאריכטויםענע ק־נסטרעד־נאטודן! און װעמען אדט עם פאר ד־ פאריכטײנערטע, באדארנטע יכטענן פון ייד־יכן טעאמער! ראמ־ר נאר זיך צוצוקן — װ־ אזו־ םען בירייבס װענן טעאטעד! * פא־ ד־ ארע ־א־ן פון או־פיכט־ינ און ירידותן םא־ ד־ קודצע מאמענטן פון נאײה און ראנגע חר־כ־ם פון חרפח — זאר מען א־ן דער ־יד״כעד פרעםע אנוױיזן עדנעץ־וײ סעאסטר־ זןריסיזןו — א־ך רעד ורענן פויאן א־ן נאך־מרחמה צ־־ט. און דא װע־ט ני׳כט נעמיינט ד־ ״כאר־מטע״ — אוי װ־י, װ־ טרויעד־ק! — רמבגײזיס — זי רעכט, היכם יתכדך! און או־ך מ־ין א־ך נ״כט דעם פעלימסאך, װו דער, אדעד יענע־ פ־־־נט פון דעם אדע־ ־ענעם אקט־אד, רעז׳טיםער, מחכר איז מזבה ז־ין יד־ד מ־ט א כז־תל או־פמעדקזאמק־־ט — היינט כדוכן, מארגן זרחן — דאם פעיט אויך ני׳כט! און עם פעאן נייכט ד־ ״װערק״, װו רעפארטערן, צו קנאפ־נע־ יכ־קטע אויפן געכ־מ פון קרימ־נאל־םט־ק און פאי׳־ט־ק דעדקײ־קן ז־ך, ׳כרייבנד־ק װענן טעאטעד, — און א ט־םע־ יכו־דער נעמט ארום יעדן נונע בדבר, װען מען יייענט, װי אזװ עם א־ז פארסיאזסס דאם געדדוקטע װאדט... אבער?ריסיע, עריסיע \\\ אױיו וײ איז א שפיגל, אין װעאכן דער אדטיםט זאא דעדזען זיין װערק, כאנונזען, אפנעיכאצט, אויסקר־סטאליזירט און װידעד אויפנער יעכמ — או־פן פעדע־ פון ׳כר־פט׳כטערער, װעאכער יכאפט דאם נע׳כאפעגע װירסר — אין ה־ץ און כא־ץ פון \ײ\ כאנעם? א־ן דע־ ׳כפ־רעײיקייט פון \ײ\ ־אם־נירטקי־ט? איז דאם ני׳כט די ׳כםיות םון דעד איגסטליגטוץ!־ און א־ז עם דען נ־׳כט אן אזסגליע יפאדן ייד־־כן אקט־אר? און װען אניכטאט א מיבותד־קער;עיכטאיט פון אקט־אר זאא ארויס׳כװעכן םון הינטע־ די נעפאען א פא־כיאנדזיכעטער, פאד־סע־ נער ״גסגאר״ — ײעט עדנעץ א צ־טער ט,־ן א סט־ונע םון כאי״ד־יטן;עװ־םן? — ״ײסיא אדין טיכארט״! * מימ װעמעם כחות און אנ׳כטרעננוננ, קיט װעמעם יכװיים און עק׳כנות זענען זיי דעדנרייכמ געװאדן? און םארקעדט: אויב צונ״כט און צו מ־םט האט מען נעמאכט וײרקאני׳כ־היציקע כחות, און מ׳האמ א־ן ײאדצר פארנ־כטעמ התחלות, באגאםענע מ־ט ד־ זאפטן פון ק־נםטרע—הערצעד. \\נור האט געכו־ט? א־ך האכ נאט־צן פון רינע און פון קראקע, פון װ־ינע און פון װא־׳כע — װיפ־ל רעכן, — ממיכ רעכן און;עזונט האט צעז״ט דע־ אקט־אר — און אויך ױעיכע־ טעמפק״ט און;רייכנירט צו רנור \אך האט ער זיך אננע׳כמויסן אין דער םב־בה! און דע־ נ־עסטע־ פא־װו־ף א־ז תמ־ד — ״פע־תניעכע אמכ־ציע״. דערכ״ האט מען נ״כט ק״ן יופט אפצונרענעצן דעם עננ־ האדצ־קן עגאױס פון קי״נקעפיד־קע נפיכות פ־ן דעם <\גאב<\\סרי\ס, ײעיכן יעדע־ קינםטרע־ מוז האבן. ״פערזעניעכע אמב־צ־ע״? אפ׳כר װעט מען פרװון צו פא־ז־כערן, אז א כא־־מטער פ־א־ פעםא־ כאצ־ט זיך מ־ט ״פ־ראזאפי׳טער קארטברוט־ק־יט״, װען א ייננער דאצענט קומט און רייקנט אפ זיין ד־אננאזע כ־ים כעט פון פאציענט?... מ־ינעם א ידיד, א זי־יער ח׳כובן עםקן, א דאקטאר פון פאך, האכ איך אמאל אויױ זיין כאמערקוננ װענן דעם, אז א־ך כין ״ני׳כט טאיעדאנט צו א םך אקט־ארן״ נעפרענט: — דאקטא־! א־ך װער א־יך ירופן צו א קאנסירײם ם־ט א סעלדפװזר, װאם האט ׳כו־ן אפנעדאטיעװעט הונדערטעד חורא־ם פון םו־ט... איד װעט ניין? — ניין! — האב א־ך דעדהעדט אן עררעכע תיכובה. אכעד ײאס םאר א סמ־כת הפדיכה האט עס מיט אקט־אדן?... י— זייער א גדו־םע ״םמיכת הפדיכה״! אין װ־םטן נעטופר םון אונזער טעאטער־יעכן, א דאנק אומפאריכעמטע־ דעקראמע פארכאפן ביי אונז דעם ״אויבנאן״ אומכארופענע, טארענטראזע, חוצפהדיקע. און כעת מענטיכן מיט פונק, אקט־ארן מיט זערבםטװירדע דערזעען אט־די דאזיקע פאר׳כוינען און קוקן װי עם כאצװיננט אלץ און ארע־ סען אדום די גאלע העזה און די סאראכסװג גו\ אסוזער רערהויבגי ן״ס א\\ פױןלריפײס — דאן זענען מ־ר דאך נייכט ק־ין מצאכ־ם, נייעדט מענט־כן מ־ט ברוט און נעדװן — צאפרען ז־ך אונזעדע הייםע הע^צער, און אפט, ײ־ ק־נדער, װערן מ־ר בהונד און מאכן ״נעװארטן״ איבער קרייניקייטן. אװדאי איז ״פעדזענרעכע אמביציע* א קליינע, קריינרעכע קרײניקײט. אבעד... א הינעדאוינ איז אויך ני׳כט קײן ״טובערקוראז״, און פונדעסטײענן ׳כסערט עם אפ א הונדעדפאריקן קאדדיר... * ני׳כט דער ״די׳כער אקטיאד א־ז יכורדיק — אםירו אין דעד קרענםטער מאס נישט. פזגלדיע אױ די ײדיבזס בירג<\רל<\כ<\ איגסטליגטגץ.' זי מ־ט אירע גאטלאזע הענט האט פאדכדודיקט רעם קרא־ן קװאר םון ײדישן ארטיזם, זי האט ארייננעשפריצט אין ארגאניזם פון טעאטער (און םון דער פרעםע) דעם פארניכטנדיקן באצ־ר פון כסװז, פון צאל און א־ן איר תאיװהדיק־טרפהנעד ד־ד׳כט נאך ראדכעדם און ״פאװאדזעניע״ (רא־כעדם םון ביריקן םאט־ן, נ־׳כ־ט פון נרינעם כוים און ״פאװא־ דזעניע״ אוױי א 4* שעה) — האמ \י פארםמט דעם עולם, און \י האט א־ן רעד װערט פון אדט־םטישן שאפן אנטװיקרט די נטיה צו רײכטע נצחונות, צו םערטר־אדיקע קאד־ערעם, צו ״םטאד־זם״ איון איכעדטד־כענער דעקראמע. םיט ״נארדענע״ שורות םאדענד־קט קארענע ־אװעץ זײן נאטיץ א־ן ״מאטענט״: ״ױזרער אײגטר ס\\ רי ײריפװז א?סיאד\ \\יל \ײ\ רער (גדעיסער, א\\ ל\יס א\ג\נ\ר א\יססאס\\ג ס\\ ר<\ר נורשסנור אי\ ײרי<1\\ סגואסנור \ײ\ ראס סטאסער אלײ\, רי ײריטוגו?\לס\ר, דנ\ר כבגד פ\\ א\\\טר ב1\ס<\ר\ א\\ <1\<\\<\ר\ לסב\״...