Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. Seite 804

ױים 804 7 ליסופראריטס 1ל(זגז(ןר 1\ס. 50 ן9*4\ 4 אדדפא, שטעלט זיך פאר װ• אונזער ליטעראטור װעט אויםזען, װעז אין א־נענטינע װעט כיען אזוי פחזקז ׳עפאנישע װערטער, אין דײטש־ראנד — דײטשע, אין פראנסר״ך — פראנצויזישע, װי ם. ריפטאן בראקט אנניאע־זםעז — מיר װערן דעמאלט נ־שם םאד פטײן אײנעד דעם אנדער;. יארן־ראננ;ײט אן א קאטף אין אמערײזע פאי א רײן ײד־ש, און דע־ קאמף פארצײכנמ אײן נצחון נאכן אנדעדן. פון דעד פ־עםע אױ אפנע־עדט — פארגרײבט ברויז א ײדישע צײ־ טונג פון איצט מיט א צ״טונינ פון 10, 15, 20 יאר צורייז — און איר זועט זען דעם נרויםן אונטערש״ד. םען מוז כסדר װײזן דעם ײדי׳פן רייענעד א מיסטע־ פון א;ערײטערט ײדיש רשון. דיעד שדיפטעטערעד מװ;ייעט תםיד זיך צוהערן צום סארק, נאד אויך ראזן דאם פארק זיך צוהעדן צו אים. אט רי טיפן, װאם מ. ר פםאן פירט א־״ם, דא־פן פון זײע־ שאםער ארויסנעפינען, אז מען רעדט אנדערש, שענער. װערן ז״ אבער א־־־נקוקן אין זײער אויטארם שא־ פוננ און דערזען זיך אט אזו• װ• זײ שטייען און;ײען, םיט זײער מ־אום רשון, װערן זײ דעדפון רעדנען, אז עס איז נוט אזוי, װארום עם זעט ז־ך אםירו נ־שט פ־ן דעם רראמאטישן םראנמענטי, אז דער מחבד זא־ אויםראכן זײעד שפראך. נאר דער עיקר פון ארע עיקדים א־ז: מ־ר טארן נישט רע־ראזן צעד״םן אונזער ריטעדאט- א־־ר עטאעכע ד־ארעקטן, װאס זענען אר־;אנ־ש פ־עמד א־ינזע־ ש־פ־אך. מ־ר מיזן אינזער ריטעראטור אפהיטן פ־ן אזערבע שענדונגען -- אין דאם זארן אין זינען האבן ־ענע ײדי־ שע ש־ײבע־ אין פוירן, װאם צאצקען ז־ך ם־ט עכט־פוירישע װער־ טע־, װ■ ד• ״ד־שע ש־ײבע־ פון אמעריקע, װאם שעפן די אננרא־ צ־זמען פ־ן שפראברעכן זומפ. א. אלוזי נױ־־א־ק, 13־נדער אקטאבער, 1932. ררער איז דעד מחבר פרן ״אײזעדכעם בלשיח״ לא בריװ אי\ רעדאצעיע.) א־ן זײן נעקראראנ ״משה ר״ב — דעד װארף״, אין די ״ריט. ב־עטער״ נומ. 42, דע־צײרמ ארעקםאנדעד;־אנאך, אז ״אט האט מ־נ־ה רײב מי־ רערצײלסי דעם א־נהארט פון וײנס א קאװטדיע ורונמ \יר מיט ב. ־עסרערן ציוזאמען אננעשר־ב;, נאר ד־ א־זרצע איד פ\\ וזעװז לײ1\\״. װיר איך, רמען האםת און אויך צוליב ככוד המת, קאנםטאמ־דן אט װאס: דעי או־טעקםט װ■ אויך ד• הויפט־אידעע פון דעד קאםעדיע ״דער א״זערנער םשיח״ איז, רוימ מיין װיםן, איננאנצן בניםין ־עםרערם. איך בין נעװען דער ערשטער, גרויב איך, םאר װעמען ב. ־עסרער האט גערײענט די דאזיקע קאמעד־ע מיט קנאפע צװײ ־אר צ—ק, בעת מ. ר. הארפע־ן איז גאר נעװען אין קריװראנד. שפעטער ־אט ב. רעסרער (טאקע אוי־ מײן רעקאמענדאצ־ע);ערײענט די זע־בע קאמעד־ע פאי רודװית זאצן און יעקב בן־עטי. ע־שט װען עם האט ז־ך נענדינדעט א־ן נ־ו־־ארק דעד ״אנםאמבר ק־נםט־טעאטע־״, האט ב. ־עםלער (פאי מ־ד, רעאניד םנ־ענאף איון מאקם ־אדענטאר);ערײענט א צװײטן װאר־אנט פון דער זערבער לאמעד־ע, מיט מ. ר. הא^פע־ן ארם (ןא־אזיסיאר. די ענרערוננ אין צװײמן װא־יאנט איז באשטאנען פון עטרעבע װערטפולע ריטעדאר״ שע א־ן סצענישע דעטארן — אבע־ ד־ טעמע, דער אויםנאננם־ פינקט, דער הויפט־הערד און ד• א־נעמ־ינע פע־םאנאזשן־באראקטע־ ־יזאציע א־ז נעבריבן װי אי\ 1. רצװלנורװ אריגױאל. מיך װרנדערט נאר קארענע;־אנאבם ״אט האט משה רײב ם־ד רטרצײלנו(?)" און ,,דגרכסי זיך מ־מ ־עםרעדן״ — װען םאקט־ש האט ב. דעםרער (און נ־שט האקפע־ן) גצלײעגסי אויך פאר גראגאכ\ דעם צװײטן װא־יאנט פון דער קאמעדיע, און א.;דאנאך איז אויך אנװעזנד נעװען, בעת ב. דעםרע־ האט פאר אונז;ער״ענט די קא־ מעדיע אין דער בױרא פון ״אנםאמבי" קונםט־טעאסע־״. די מיעשה מ־ט דער ״שטרוי״ א־ז א באזינדע־ער ענױ און װעט אפשר, בײ א;ערעננה״ט, דארפן דעדצ״רט װעדן. ' אײער יעןב גועסטפל מאנטרעאל, קאנאדע, נאװעמבער 1932. װארמיע־ס מ־־דר צו־דאפ־נ־דמ, צו־א־נטעריגענט. דירנד און אויפדיכ־ ט־ק אױ פ־ו־ ־אזענברום אין דע־ ־אלע פון ע־װין. בק־צו־, א;רענצנ־ ד־קע פאדשטעאו;;,;עשפירט םיט דעי אדת־ױננטרעכע־ דתרהבות און ב־ען, װאם מען כ-עפט באו־ז א־ן;וט־נוטע ק־נםטרעד־ בע טעא־ טעד־םט־ד־עפ. א־ן פשוטן, אאמן טעאט־ע־ דע־ה־־בט מען זיך צו אזא הת־הבות־מדדנה זעאטן. ד־ פ־עםע, ראמ־־ האפן, װעט או־פנענומען װע־ן דו־ך העם עורם מימ;־ו־ם באנ״םטע־ונ;, װ• עם א־ו נעװען דע־ פאר או־ף דע־ פ־עמ־ע־ע. עטרעםע מאא א־ן מ־מן פ־ן דעד פא־שטע־זננ האט דעד עי־ם ־י־ים אפ־אדי־ט דע־ ו־עזש־ א־ן דעם שפ־אן. דע־ ״ײ־־נע־ ט־ופע״, ־. .־אטבוים און מ. מזאה קומט א מזר־ ט־ב פא- דעם נ־־־םן און פא־דינטן דע־פארנ! און דע־ כעאטעד־ ד־־עקצ־ע ״םקא־א״ ־- א י־שד־בה, װאם ז• האט א־אפנעב־אבט אהיע־ די ״װירנע־״! די ״װ־־נע־״ דא־פן שו־ן פא־בר״בן װא־שעװע־! שו־ן צ־־טי■ ג. װ. װעגז זנגלאציזמעז אין ײדיש (יא ברױו אי\ רעדאקציע) דע־יו־בט מ״ צו זאנן עטרעבע װע־טע־ מבח מ. ר־פםאנם ״ם;־ נהיד״, װאם דע־ םוף דע־פ־ן א־ז;עד־וקט;עװען א־ן נומ. 39 ״רי־ט. בר.״, מהמת דע־ ענ־ן א־ז פין;־וים װיםטיק״ט פאױן ייד־שן רײענע־, װי פאי־ן ״ד־ש־ן ש־״בע־. דע־ ״םנ־ :הוד״ האט א־ן מ־ד :עראזן א ב־טע־ן ב־י־ועשמאק צור־ב דע־ מאםע א;;ראצױמען. אזא װאנדאר־זם א־ן דעד ײד־שער שפדאך האב איך שוין ראננ ג־יעט באמעדקט, אפ־רו בײם ערטע־ן דו־ ־־ד־ נ״אמע־־קאנ־שע שדײבע־. נדאד מ. ריפסאז, װאס א־ז שו־ן מ־ט א ש־ינע פאר ־אד צוריק אװעק פון אמע־־קע, האט אונז, אזש פון ת־־אכ־כ, םזכה נעװען מ־ט א *יד־ש, װאם א־ז פשומ א ה־פה איין א בישה. נ־שטא קײן שײ־ה א־ן זיין ד־אמאט־שן פראנמענט, װאם א־ז .־ײן פון עננ־ רישע װע־טע־ א.־ן אפירו :אנצע עננאישע זאצן. ברײז פון רער רעצ־ טע־ פא־זעצו;; האב א־ך א־״םנעקי־בן אזו־נע פעד־, װ,: באמע־, פאז־ט־װר־, באט, דעם״דעט, יאנטש־־־ום, סאפער, ־־מקע, םער, װ״טע־, דעד־, פאם־ט״ם, ד־ש־, םפ־יננ טש־קען, פ—זאן, בא־עם, עקזעקמר־, פ־־פ־ם, ט־אקם, נוה מא־נ־נ;, א־ט״ם האט, טע־ ־־בר, פ־־־־פאן, מ־ם־םעס, בא־דע־קעם, בער־װ־מ־, א״ שוד װא־־, דז׳עמפן, מופן, םיריננ, פרענטי, עני טײם, ברעקפעםט, ־עםן נוד־טײםן ר״ק דענויא־ פעראום, ײאט״ם מעטעד, העפ*, װעדינ; ד״, דאנטשיו נאו, אד ױ קי״זי, באט א דאדריננ, םינס װע;, פוירפעקט, פייז^נ, ריװ א־ט טי א־ם (ה־ם), אר אװ אײ םאדען, םקװעד דיר, אױנ״ט א־ט, ־ו אד פאני, דיער פאן, פינק, פ*אר, האדד, משענתשען, װאטש־ט און אנדע־ע. װאט פא־א י׳שין א־ז ־א־! אד־בא, װערבע־ ״ד־שער רײענע׳־ פון פ־־רן, אדע־;אר־צ־ע, צ־ פון װערבן־אנדע־ן יאנד, א חויז פון עננראנר, אמע־־קע און דדום־אפ־־קע װעט דא פאתנ־ט־־ן א װאדט? א־ך ,יױיס װויר דעם ח־דיץ, ײאם מען;יט אן א־ן אזא םאר: ־עאי״יזם, :עט־ײשאפט צום רעבן! אט אזו• ־עדן ײד־ א־ן אמ־עד־קע, בבן מיז דע־ ש־יפטשטערעי־ קאפידן אקי־אט װ• דע־ פארקס־מענטש ־עדט. ראם מ־־נט אכעד מקר־ב ז״ן די :שמה פון א זאך צזריב א צע־ ־־כענע־ קאפאטע, װאם מען צ־ט או־ף א־ר א־ו־ף. א־ן א קונסט דאדף זײן דע־ ע־קר דער ק־נםטלע־־ש־ע־ אמת - און נ־ש־ט דאפ א־יבנא־־פ־קע, ־ענע־ אמת, װאי־ װאקסט פי־ן כ־אטע און נ־ש־ט פון רא־־ו א־ז באומ. דאם ־יד־ש, װאם מ. איפםאן דע־יאננט אונז, האט א דעמא־אר־ז־דנד־קע רשפע־ או־פן ייד־שן ר־יענער. א- האכ מכה רעפ זעיב־קן ענ־ן;ע־עדט באי־־ב־ת א־ן מ״ן עט״ ״א־־בע־ רע־ װידקדעכקי־ט״ (י־טע־א־־שע נם־ע־ת, ז. 0170 און א־־ װיר דא ברו־ז ב־עננען א ק;>ײנעם או־םצ־:: .אונזע־ :אנצע װ־־קרעבקייט, — זא;ט ז־ך דא־ט, - א־ז דו־בו־ם :־שט װ־ בײ אנדע־ע פע־קער. מיר מ־זן דע־־בע־ א־־ד ־אבן אן אנדע־ בא־ צ״ננ צו וױדקרעכק־ימ, װ־ אנדעדע פעייע־״. און װייטעי: ״בר־ צו זײן א־ינם - שפ־אברעך אײנם, װ־ עם א־ז נ־שטא קײן אײנסק״ט פון טע־יטא׳־יע און רעבנפ־שטײנעד — מיז ר• ייד־שע ר־טעדאטוי ראבן אײן רשין. אנדע־ש װערן מיד מ־ט דעד צ״ט האבן עטרעבע ריטעראטורן אויף עסרעכע באזונדערע, זיך פרעמדע רשונות״.