Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. Seite 803

ױיע 803 ליסער&זריגזג 1י(וסיזר!\\ז. ס5 ןי449.) איז די װאדשעװעד ײדישע םעאסעדז אשטטאל אינם ״די׳&ן טעאטער אין בעסטן שאי עריעט א נענעראי־ ם־אבע. — ד• רעקאראציעם —;אנץ א־עם, אדעם אפילו םאדן ײדייען םעאטער. מ׳דאיױ היים באנריםן ד• איניציאטיװ װידע־ צו יעפיאן יידײש טעאטעד אין דעם;רויםן־נרויטען ,,נאװאיטט״-״״־םעאטע-. עם איז;עװענרט אן רעם ײדישן םובליהום, אז אין ״נאװאיעטיעי״ זאל םא־- ב־ןײבן אויױ שטענדיה א קינםטצערישער יידישעי טעאטער. פ. בא־ ־אטאװן איז צוריה טיט א פאד יאר;עאוננען אויםצושטעאן דא אויר א אעננערע צייט א ״דיש טעאטע־. זאא פ. בא־אטאװ אייך איצט ז־י; דע־ :וטער שאיח. ערשטע אויפפירונג פוז זיע ־ ״װילנער טררפע״ ״בװסי אי\ אויסבםגזטרװגסװזוװ״ — אי\ ב אעס\ פ\\ פ. װ. לאנזפטר, ײריפז ט. וז. רטושי—יעזזב ראסיבגינו, דמןאראאיטס- ע וזאצגטװיסיפו. ״װילוטר נזרופט״ ואופ װ. סואוזר םטרואוטר פאנזוזאר — י.?ורלטודער,• בארװאלסיגור — ר. עוא װירא, װיעװאריא — װ. ארלעװעא■ רטרביטר — װ. ראסיא• טױװעי,■ װראןװיןאוװ — ו. װגודוי?, װריץ — װ. בוגגא\,• ןורװ — רבורוז ראונװבלוװ,■ א רוולטגאװױ — רבעוז עוילמר. א אעבעד־הע, בדויזנדיהע םאדיעטעיינ;,;ע־עפיהט טיט טעט־ פע־אטענט, סיט םײער. ציריה סיט עטאעבע יאר איז ד• פיעםע א יעננע־ע צייט :ענאננען ם־ט גרוים דע־פאאנ אין ד• ר־יטיצע טעא־ טערן, הײנטיהן זוםער א־ז ד• פיעסע אויםנעםירט נעװא־ן אינם װא— ־עעװער פויא־שן טעאטער ״אטענעום׳/ און איצט האט ז־ ־. ראטבו־ם או־םנעםירט בײ ד־ ״וױאנער״ אין אאדזש, װו זי איז;עשפיאמ :עײא־ן אן איבעדײש א־בעד 50 סא/ אן ״אויםבעםע־וננס־הויז״ םא־ ױננע־א״ט, װאם א־ז נ־בער א שט־עננע תפ־פה ס־ט ד־ אילע ״סעטאדן״ פון א ־עװע־ע־, אבזרױת־ ד־הער תפ־סה. םא־אן דא א ד־רעהטא.־, װאם שװעבט אין אבסט־אהטע עוילסות און זעט נייעט, װאם עם טוט זיך ארום אים. עם בארעבא־ מעװעט דא א פא־װא־׳טער, א סענט־־-־־א חיה, מ־ט דע־ היאך פ־ן א ״דערצ־ע־״, אויך אזא האט װי ע־. א־ן אט ד־ ״דערצ־עד־־״ע״ הענט זענען א־בעדנענעבן אוױי הםהר א :רופע ״־אט־" ס־ט לעבע־ ד־הע בא־אהטע־ן מ־ט ד־אנג צום אעבן א־ן צום אויםרעבן זיך. דע־;אנצער אומז־ן םון ד־ ״או־םבעםערוננס״־אנשטאילטן ט־עט דא ארו־ם ב־אט און ־עארןז. עם הומט אן אהע־ א פ־אהט־האנט ס־ט אײדעילע פא־אאננען עפעס צ־ טון, ער באמ־ט ז־ך צו;עפונען א װענ צו די אוסדצ־האעכע א־עםטאנטן־הינדער. אבע־ ע־ א־ז אומ־אהא^םן א־ן ד־ אכזדױתד־הע באד־ננוננען עפעס־װאם א־־םציט־ן. צװ־שן ד־ ה־נ־ דע־ װאהסט אוסרו, צארן. עם הומט ־םוף צו א ב־טע־ן נע־אנ:־, מען ברעננט פאא־צ־י. ד־ ש־צ־נעפ־־ײטע ־וגנט ־ערעקט ז־ך כ־־כט א־םער: ס־אא, םון א־ין תםיםה א־ן א צװ־יטע־... י. ־אטבוים האט דא הונצ־ק האמפאנ־־ט דאם ־נ־פ־א פון א־ינ־צ־נע און דאם :ע־םפ־א םון דעם נאנצן קאי״עקט־װ. אעבער־ק, יכא.־־, און סיט א ט־םער פא־שטענדענ־ש פא־ ־־טפ און באװענ־נ;. ד־ פא־■ שטעאוננ װערט נעשפיאט ■נעשסאק, יעבעד־ק. א קאנצע־ט םון נעיכפ־צ און באװענוננ, פון או־פ׳טטײננד־קן צא־ן אין עהםפ-׳אד־רנד־קן או־פ־ ר־ים. מען ײערט נאײך מ־טנער־םן מ־ט דע־ האנדילוננ, סען פ־בעדט־ סיט מ־ט די נעשעענ־שן או־ף דער ב־נע, מען נעמט נא־יך ־כטער־ננ צ־ די טאטן. די פאר־־-־טעךוננ א־ז;־ט, ז־ ־עדט צום הא־־ז, צו ד־_ נעםיאן. ד־ חברה־אקט־ארן ״.ופ־אן ס־ט טאאק, — ־עדער א״נע־ ײ״סט װאם ער טוט, צו װאס עד צ־ילט. עם א־ז א מח־ה א־ן א פר״ד צו ק־קן! דער ױננער י. ראטבוים האט זײן פ־א מאא באװ־זן, אז ער א־ז א נוטער רעז־ט־םער. די א־צט־קע פא־־טטערוננ דע־ה־־בט א־ם נא־ סער אאם ב־נע־מי־םטער, ם־ן װעאכן מ־ר קאנען פ־א דע־װארטן. און דאם שפיא שון אײנצאנע אהט-ארן? הכא בוזנאן א־ז או־ם־ נעצײבנט, - פ־ן דעם ערשמן מאמענט, װען ע־ באװײזט ז־ך או־ף דער בינע ב־זן ם־ף. ע־ ־כמ־דט צו ד־ א״פמערקזאמהײט ס־ט זיין אויםד־בטיק און עבט ־םפ־אן. סען פארנעםט נאר, אז פא־ איי־ א־ז אן אקט־א־. נומ זענען ־טאפ־רא, קודאענדער, פאטא׳םינפהי, אינטערע־ םאנט איז מאנםרארף. אדאעסקא א־ז שאר דעד ראאע םון דעם םא־- פ. באראטאװם ע־שטער אױפטייט דזד גאלרװר — װיפװע אי\ 6 בילדער לזיװ\ ראװא\ װז\ אירטגא גגגװיראוזװלא, באארבגוװ װאר רװר ביגװ — 3. זאגיװר. — װגגאװגזר ״גאגגאגגגבי״, גגארטגג. — רגגגגגגי — גזארל ארגטװײז, דגגלאראביגגװ — גגל. גזײגװרגיב װערגאגנג\.• רזר גאלרגגר — 3. באראװאגז,- גלאריא, יײז װרזי — װאגיגג אלװבזיװ,• גגגגאיװ, גײגגר װאבװגגר — אלא גגגליװןאגגיװגגג, װריגץ אלגגקװיװ — װ. װנגלװא\, גזאיאװ — גג. גזארװ,• <ג\װעג\ װארלגװ — א. דאװב,• בראז\, זײ\ װנגלרגגװאר—װ. גארבארגגגג,• װאװגגר ןעװצז.) — א. סגרץ,■ װיגגזל בירגגגגנוגגין — ג רײבגגגבגגרג,■ װזביזגגגז — א .דאװב,• לגגגזי, גאלוגורװ װגגערגג װאר—װ. בראןאגנגג,• אגװבאפאגװגגר יגגגנורװאז—פי■ גגײגגגגװאע דער דאסאן פון א־רענא נעסיראװםהא ״דוד;אלדע־", נעשר־נן צ־עדשט אין םראנצויז־ש, איז נוט באקאנט דעם אײענעד־עולס. א־ן ־אטאן איז נעשילדעדט די סביבה שון ד־ ד־יכע ײד־שע ב־רזשעװ־קעס און אהציעס־אינהאבער פון נאך דער מלחמה־צ־יט, סיט ז״ער או־םער־ לעבן לוהםום־לעבן און אינעװײנ־קםטער פוםטק־יט. דוד גאארעד האט ז־ך ארויםנעארבעט, אדאנק זײן ענערניע און אדאנק זײנע אוםט־ נעשעפטן, צו א מיאיאנעד. עד הא־עװעט, קערט װעאטן, בינדט אן;עשעםטן אין אאע עקן װעאמ. ער א־ז אבעד אומעטום איינזאם, אײך אין זײן אײנענער שטוב, א־ן זײן פאמיאיע איז אים םרעמד. ז־ין פרו־ און טאכטער זענען פארשװענדעדיש. דוד נאאדער איז פאר ז־י באויז א צושטעאער םון נעאט. זײ אעבן אין דעם א־־םטאקראט־שן פרעבט־קן קודארט ביארי׳ז, װו זײ האבן זיך ארומנער־ננאט מ־ט ״םרײנט״. ד־ד;אארער װערט הראנק, אבער מען קוקט ז־ך אויף א־ם נ־שט אום. עס הוםט צו א צוזאםענשטוים מיט דער פרוי. ז־ דערקאערט א־ם, אז די טאבטער, װאם ער האט אזו• א־ב, א־ז נארנ־שט ז״נע. נאאדער א־ז צעבראכן, ער םארט צואיב זײנע נעשעםטן קײן רוםאאנד, דא־ט שטארבט ער אײנזאם אויף א שיף. (נענו־ װענן ראמאן זע ״איט. בא." 1931, נום. 29)... ״דוד נאאדער״ איז באארבעט םאר דעד ב־נע. ער א־ז אויסנע־ שירט נעװארן אויף םראנצויזיש, א־ן דוסיש. דער ראמאן איז אויך פארפיאממ נעװארן דורך א םראנצו־ו־שער פ־אם־קאמפאניע. דער ראסאן פאדםאנט א רײכן דראסאטישן שטאף םיט שטארקע טיפן, םיט א ׳־ייכער אקצ־ע ,מיט קאנםאיקטן און ם־ט א שטא־קן ם־נאא. די םארשטעאוננ אבע־ אויף דער בינע האט נישט;עמאבט דעם א־ינדרוק, װאם מען האט נעװארט. א־ך װײם נישט, װער עם איז דא שואדיק: צי די דראמאטיזידוננ, אדער די רעזשי, אדער אפשר דער שװאכער טעםפא םון דער אויםירוננ. אבער עם האט;עםעאט א־ן דע־ פארשטעאוננ דער ע־הר, דער אעבעד־קער נערװ, װאס זאא באאעבן ד־ שארשטעאוננ. — פ. באראטאװ א־ז אן אקט־אר םין באדײטנדיקן פארנעם, מיט א שוא שון ד־ בעםטע רום־שע טעאטערן. באראטאװ קאן אויםמערקזאם אדורכם־דן א ראאע םונם אנהויב ב־זן םוף. ר־ ־אאע םון דוד נאאדער איז בײ אים בר״ט פארטראבט, ער טראנמ זי אוים עראעך און מיט שארשטאנד. עם האט אבער עפעס נעםעאט א־ן דעם שפ־אן, װאם זאא דעדהויבן די נעשטאאט א־בער םתם־נוט שפ־אן. דער ארום אין רער פיעםע האט נ־שט סיטנעהאאפן אדו־םצורוקן די אעבנםפאםירוננ םון דוד נאאדער םון בראניקם־דאמען צו נרויםער ט־אנעדיע, — דאס, װאס מען פ־אט א־ן ־אמאן :וםא. אין א ר״ מאמענטן נאר האט זײן שפ־אן ״נענומען״. — אאא שאיםקאװיטש איז א באחנטע, באנאבטע ארט־סמין, זי האט;עהאמ א־בערהו־פט א־ן די ערשטע אקטן, נאנץ ם״נע, רירנדיקע מאמענטן. נאר נוט איז נעװען קודץ א־ן זײן עפיזאדן־ראאע, — א נוטער באװײז, אז א ק־נסטאער קאן שאםן אפיאו שון אײנ־קע שטריבן א;אענצנד נעשטאאט. קארעקט האט נעשפיאט אדאם דאמב. סאנ־ע אאטבוים איז א;וטע ארמ־סטין, אבער איר א־ז נ־שט נעאוננען צו שאםן די נעשטאאט פון דעד םרו־ נאאדיא, װאס ם־רט א םארשװענרער־ש אוקםוס־אעבן, זי האט גישט ארויםבאװיזן איר דעמאנישן באראקטער. — די אאע איבעריקזי האבן ינעשפ־אט אזוי־זיך, נישט שאק־רט, אבעד אויך נ־שט דערהויבן די םארשטעאונג. אזוי איז דער אײנדרוק פון דער פרעמיערע. א־ך בין זיכער, אז די וױ״טערדיקע פארשטעאוננען נײען בעםער. די ארעמיערע איז דאך