Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. Seite 799

זייט 799 ריסינװ־או־יפװו בלעסיסר ו\ס. 50 91**.) ש. 7. ׳שגײדעדסזי)//5ז>די; פ א ד י ז ע ד פילם־נעבט ד־ יבטאט ב־בעדט, מ׳בו־ט ראטעלן פאר די :עסט, װןזם סוטען שון דער :אנצע־ װעלט. ם׳בו־ט פזןרוױילוננם־הײזער, ט׳בדעננט טענצער־נם פון פאר־ז, #ון ד־ הײזער־בלןוקן װאקםן פון םינוט צו ם־נוט. פון אוטעטום ט־אנט ז־ך א״ן נעשר־י: ״׳פגעלער, גיכעד, טנעלער!״ בעת ד־ נאגצע װעלט לעבט איבע־ א קאטאםטראפאלן הריזים, א־ן ם׳טערן ז־ך אוםעטום ט־ל־אנען ארבעטםלאזע, װאקסט די יצטאט אםטענדע און װעדט אלץ ט־עבט־קע־ און ר־יכער. דאם דאזיסע רע־ בענ־ש באװענט א יר־י סלובות צ־נו־פצורוםן אן עקאנאמי׳פע װעלט־ קאנפע־ענ־ז טאקע קײן אםטענדע, בד־ אױסצופארשן אויפן אדמ די בב־ת פונם װו־ל־צטאנד. א־ן לוװי ש־ן ד־ :ע־טעעני׳צן, א־נם נערװעזן טעטפא פון בו־ען, װעדמ דע־װ־יל ד־ נע־צ־בטע ם־טן מיליאנער בא־וקט או־פן לעצטן פלאן, און ד־ יצטאט באקוטט יצוין א װירקלעבן, :אט־ררעבן א־טפעט. דאס קל־־נע פ־נטעלע או־ױ דער װעלנדקארטע װאקםט או־ס און װערט אנזעעװד־ק צוזאטען מ־ט ד־ צ־עםטע װעלט־ ־צטעט. דער פ־לם א־ז אן א־לוסטראט־װער און יצט־צט ז־ך הו־פמזעב־ לעך אויף דער ד־נאט־ק פון ד־ האנדלוננען ב־י א מ־ניםאלן אוים־ ר־־ק פונם אקט־ארן־טאטער־אל. ד־ לײםטוננען פונם רעזטיסער רוקן זי־ א־מעטום א־ו־ם או־פן ע־יצטן פלאן און ז־י באיצטײען אין נרא־ נאװטק־ם ארינעעלן טאנמאז׳צ־רן טעאטער ם־ט פ־לם. אט דע־ פ־לם א־ז א־ן קעננזא־ן צו א. נראנאװםקיס — א רעא־ ־־בט־׳צע־. דאם צ־טערד־ק־נראטעסקע א־ז דא פארב־טן אויף דעם נוטטוטיק־הוטאריסט־יצן, װאם װע־ט דערנרײבט מ־ט זײער א״נ־ פאבע ט־טלען, מ־ט װעלכע דעד רעזיצ־םעד קארל בעזע אפערירט. ד• ״נראדיצקירכע־באנק״ האלט זיך בײם ליקװידירן. םון אלע באאטטע בלײבט בלו־ז אײן פארט־ער. פאר אט דעם פארט־ער םאר־ י־אנט ז־ך ראס דער ב־יב־קע־ ד־־עקטא־ אז ע־ דא־ף האבן 500 טא־ק פא־ א פאט־ל־ע, װאס דע־װא־ט א ר־יבן פעטער םון אטעד־קע, װעלבער יצטאטט אנב |פון :ראדיצק־רכע. דאם װארט ״א רײכער פעטער״ צינדט אן דעם פ־פ־קן פארטיע־. ער בארנט א־ים דעם ד־■ ׳־עקטאד 500 טארק פון ז־ין אפנע־צפארטן :עלט, װאם ער טראנט א־ן א זעקעלע אויפן לייב. ער לו־פט ׳צנעל א־ו־ף םיטן נעלוטי צו דע־ פאט־ל־ע, ד־ננט אן או־טא א־ן צוזאםען םיט דער םאםיל״ע פא־ט ער צו דער באן אפװארטן דעם פעטער. ד־ יצטהה ט־טן פעטעד דו־ערט אבער נ־יצט לאננ, װײל נלײך זאנט ער או־ם דעם ־יינעם אםת, אז ע־ האט נ־יצט קײן נעלט, אז ז־ין נאנ־ז פא־םענן א־ז א ז־לבערנע־ צען־דאלא־־׳צט־ק. אלע צע־ װײנען ז־ך, בלו־ז רע־ באנק־פארט־ע־ א־ז האפערד־ק און ער נעםט ז־ך עקפפלאאט־רן דעם ״־־־בן פעטע־". עד ברעננט אים אינם יצענסטן האטע^, נעםט א ־־ז־קן אפארטאםענט, א־דנט א־ין א בױרא און, אלם םעק־עטא־ פ־ן דעם :עה־־טען אם־נר־קאנער, ניט ער איבעד בסור דעם אײננט־טעי פ־ן האטעל, אז דער אטע־יקאנער א־ז דעד נ־עםטער נאפט־םאננאט און אז ער װעט דא, א־ן :ראד־צקירכע בויען פאבריקן און אז ז־־נע :עיט־אפע־אצ־עס װעט ע־ םאבן דורך דער ״נ־אד־צקירכער באנק״. נא־ אזא ״םוד״ האט ־צו־ן דע־ האטעל־ א־־ננט־טער אפ־לו נ־׳צט נעװאנט צו בעטן קײן נעלט, און וױיטער נ־־ט שו־ן אלץ װ־ רער יצטײנער א־ז. ד־ באנק האט צור־ק א־־פנע־עבט א־ן דאם נעיט א־ז געיצװיםען ־ורך טיר און טו־ער. און אזו־, אן נעלט, זענען געבויט :עװארן פאבר־קן, אלץ או־פן חיצב־ן פ־נם ,,נאפט־םאננאט״ און דער פ־פי־ ־ע־ פארט־ער א־ז נעװארן ־ע־ ־ײבסטער טענט׳צ א־ן דער יצטאט. אויב א־ן רע־ טענדענץ ־אבן בײדע פילטען דע־נרײכט איין און דעם זעלבן פונקט, האט רע־ ראז־קע־ ש־לם א באזונדערע טעלה ציליב דער פס־באלאנ־יצע־ פא־ט־פטק־יט פון נא־ א הויבעד קינםט־ יעי־שער מדר:ה. אומםא־נעםלעך בלײבט ר• קאטעד־ע פון דעם ״די־בן פעטער״, ם־ט װעלבן דע־ פ־פיקע־ פאדט־ע־ ד־ר־זיצ־רט װ־ מ־ט א קוקלע. םון רער נאנצער ־ײבק״ט, א־ן װעלבער ס׳באדט זיך, א דאנק א־ם, זײן טיצפחה און דער פא־ט־ע־, נענ־םט ער נאינ־יצט, פארקערט, ער איז אין דער פאריזער םילם־װעלט קומט א־צט פאר א ׳צטארק קאנ־ ט־קע קאפעראל־זאציע. או־םן ארט םון ד־ ריז־קע קינא־נעבײדעס ם־ט די ׳צרײענדיקע רעקלאטעס, װאם פארניםן ם־ט זײעד םארביקן 4־בט רי נאםן, װ־ א ״נאםאן־פאלאם״, ״פא־אטונט־פאלאם״ א. א., קומען אויף איצט קלײנע ם־לם־םטוד־עס, װאם נעטען ארײן בלו־ז צו עטלעכע הונדערט מענטשן. אנשטאט די האיי־זאלן ם־ט ד־ פ־ר־ שאכ־קע :אלעדיעם, װערן איצט נעבו־ט קאפול־אי־ט־קע, האלב־רונדי־ קע קל״נע זאלעכלעך, נעהאלטן א־ן באיצ־ירענעם טאן פון וױיםן ל־כט, א־נט־ם, רויקן א־ן דעד פארם פון קאםע־אלע, עקספע־־םענט־ טעאטעדם. א־ן די דערמאנטע םט־ד-עס װעירן טאקע דעםאנםט־־דט ד• בעסטע, די קינםטלעדישםטע ם־לםען, װאם ־צי׳אנן נ־׳צט םיט קײן בי׳ענרנד־קע עפעקטן, נאר מ־ט קינםמלער־־ציע און םאצ־אלע ותרטן. א־ן ד־ דאזיקע םטוד־עס װערן דעםאנםטרי־ט ד־ בעםטע פ־לםען םון דער דײט׳צער און סאװעטי׳צער פראדוקציע א־ן ארינ־נאל, אן דעד טאנדעטנער אדאפט־רוננ אויף פראגצו־ז־׳צ, װאם םאבט שטענד־ק דעם איינדרוק םון א שלעכט־איבערנענ־צעװעטן םלבו׳צ. א־ן ד• דאזיקע םטוד־עם זעט םען די םילםען :אנצערהײט, אן דער באטײ־ ׳1ייקונג םון דער צענזאר־׳צער, וױיל די דאז־קע ק־נאם װערן, אזוי צו זאנן, םארעכנט צו דער קאטענאריע ״קונסט־װ־נקלען פאר אן ענגן קרײז ליבהאבער״. אבער דעם דאז־קן עננן קרײז א־ז שוין א־צט אויף אן אםת עננ אין די דאז־קע קינאס, הנם זײ שפ־לן פע־םאנענט. די קינאם נעםינען ז־ך אין ד־ ר־יבערע קװא־טאלן, און ד־ פרײזן זענען אויך טייערער װי אוטעטום, אבעד דאך א־ז דער הו־פט־ באזוכער דער ארבעטער. ראם איז או־פסנײ א באשטעטיקוננ, װע־ ם׳קאנסומירט קיט׳צ און שונד. בעת דעד הפסקה, א־ן פא־ע, הערט א־ר אלע ״אװװורוו וזאגוזו רעיװװז״, אבער אםםײנסטן דאם םאטע־לשון — ייד־ש. ס׳איז נישט ק״ן צוסאל, װאם א־ן ״םטוד־א א־דס־ל־ן״ און א־ן ״סטודיא עטואל״ װערן נלײכצײטיק;עװ־זן צװײ די־טיצע פילטען פ־ן צװײ באזונדערע רעזש־םערן אבער ט־ט א״ן און דער זעלבע■־, סאצ־אלער אקצענמ־רוננ — םילמען, װאם שלאגן םיט זײערע פאר־ ׳צײדנארטיקע, םאט־ר־שע פ־ילן א־ן א־־ן און דעם זעלב־קן פ־נט־ — דאס איז דאס ם־םפטאםאט־שע םון אונוער צ־יט. פונקט װי אין זײנע אױם־רוננען א־ן טאםקװער קאטער־טעאטער, האט א. גראנאװםק־ אויך א־ן דעם דאז־קן פ־לם אר״ננעפ־־ט דאס;־אטעםקע. די פאבולע האט בולטע שלום־על־כם־רעט־נ־םצענצן, -- און ד־ קאסט־ום־רוננ פון ד־ םטיי׳־ז־־טע סצענעם -אט ח־א ־יךישע :־ואנסן. ד־;אנצ־ע אקצ־ע דרײט ז־ך ארום דער נע־צ־כמע פ-ן דעד יצטאט אסטענדע, װאם א־ז שון א קל״נטש־ק, פארײא־פן ׳צטעטעלע מ־ט צעקדומטע הײזלעך ם־טאטאל או־פנעװאקםן א־ן א װעלט־בא־־מטע־ יצטאט םון לוקםום און פ־אכט. צול־ב א טעות האט םען אויף דעד קליינטשיקער באן־םטאציע, װאם א־ז או־ף דעד ײעי״ט־קאדטע באצ־יכנט נעװען ט־ט אן אוםבא־ םערקבאי־ן פונקט, או־סנעלאדן 13 לוקםוס־װאל־זעם ם־ט;עהײטע ־אשי־תיבות ״א. ם.". דער ,־עדאקטא־ פונם א׳־ט־קן ביעטל האמ ד־ דאזיקע פאםירוננ וױ נעהעריק צעיצם־רט און א־נם שטעטל, װו ס׳א־ז יצוין ז־נט ־א־ן נ־שט פארםארן ק־ין נ־יע־ פענט׳צ, האט ז־ך בל־ץ־שנעיי פארשפ־־יט די ־ד־עה, אז ק־־ן אסטענדע קומט צופארן א מ־ל־אנע־, װעלבע־ האט יצױן אהער עקספעד־רמ ז״ן באנאזש, װאס באשט־־ט אזש פ־ן 13 װאליזעם. ד• דאױקע ־דיעה האט או־פנעטרײםלט דאם פא־ניי־װע־טע און שאר׳עמױבטע יצטעטל, א־ן ד• פא־שלאפענע א־־נײו־נע־ זענען ם־טאפאל נעװא׳־ן ט־בטיקע םענט׳צן. אין צעננדער פון די געשעענ־שן שטײט דע־ ־עדאקטאר, װעל־ בע־ םארבט צו פון טאנ צו טאנ דאם;עהײםנ־ם פ־נם ם־ל־אנע־ אין ענדלעך, .באך לאנגע םאטע׳־נ־שן פון ד־ חשוב־־הע־־, אנטפי׳עקט ע־ דעם נאםען פונם ם־ל־אנער, װאס װע־ט דורך אלעםען ם־ט ■־את־הכבוד א־בערנעחזרט: ״אסקאר פ אט!״