Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. Seite 797

זייט מי7 רי<ז<זר{<\־יט\<ז בר<זסי<ז\־ גץסי. סג {1.449 אין ענטװערפן יעכען דיטענטן־וזענדה׳ער. *:דערע זענען דיבועגמן־ טעסלעד אדע־ דיניעכטן־א־בעטעיד־תעכדאעד. יידן רעבן באזוגדער, יעפ־יזן זין־ טיט ארטע־ שארנ־״זטער *£1- נעשטא:ע:עד ײד־׳טעד שדיוטקייט. יידן זעגען :עקומען שון שארשיי דע:ע טתוםות: פון או:נו*דן, :אריציע און דוםיש־פויאן. מען האט טיטגעבדאבט שארשײדענע נעװויגהייטן און רעבגס־םגדזגים. אלץ צו־ זאטען ביארעט א פאדטראז־נדאעד און :ישט־אײנהײטאעבער י׳שוב. ם׳איז אן ארעפ נײסטיק נעטא־יעבן באנאײט ט־ט נא:ץ בארונרערע פדום־שטרענגע :עװויגהײטן שין אלטן יידישן רעבן םון שאריקן יארהינדעדט. אויםעדרעך איז טען נאנץ פעיקע םוחרים מיט א װעאט־ פא־נעם. אז זיעאדעש עיקהוד שיאדעדמ אין א״:עם שון ז״:ע דאמאנען א װונדע־באריע םצענע שון קאטױ פון ארבעטעד קענן די ,־ייכע באנ־ ק־רן און סוהרים, אין אנטזוערפן, דערזעט ער אויך פמצר׳י:: דעם אנטװערפענעד ײדן. אבער ער זעט אים אויח דער אנדערער ז״ט בא־ ר־קאדע. דאס איז א דײטש־יש ־ידר, װאם װו־נט א־ן אנטװע־פן, איז א באנקיד און צײאט :ערט. א־ן דע־ נעזעריצזאפט שון די אנטזוער־ פענע׳■ קדעטער פירט עד זיך װי א םיש אין װאםעד... טאקם ע־סקאטפ האט ד• אנטװעי־פענער ײדן פײנט :עהאט, ער האט ז״ :עהאסט. אין ער איז איער :ד״ט נעװען די אוינן אויסצו־ ר־אפען דעם, װאם װארט :עװאנט זאנן, אז עד איז אן אנטיםעמיט אדער ־ב־ הפהות א פ־י:ט פון ״דישער קורטוד... דעם יידישן נעננט פין אנטװע־פן האט טאקס ׳ע־סקאמפ ק״:טאי :ייטט באטראטן. עד האט עם :א־ א״נטא־ :עטון, האט ער באקיטען תיבך א היםטערישן א:פאא. — ב׳האב פ״:מ די אנטװע־פענעיר יידן צונרייך ט־ט אלע אגט־ װע־פענע־ :ערט־ר־יט, — פרענט ער זאנן, — אבעד די ײדן האבן ראך עפעם איבע־נעי-וטען ארע חםריונזת אונזערע! זײ האבן נענעבן א שבועה נישט צו ז״ן קיין יידן, נאד א\סװו<\רפ<װ<\ר ײר\... ד־ער קאטה צװישן טאקם ערםקאטפ און ד• ארע אנטורערפענער האט ןאננעהא־טן ביז זיין טויט, אפ־רו ביז צום קבד. װענן דעם נדו־םן דיבטיע־ האט טען ניע-עדט און נעש־יבן אין פאי-ז מעד װי אין זיין געביי־־ן־שיטאט אנטװעי־פן. צו ז־ין רװיה זענען נעקו׳טען א צענד־יק שר״ביע־. פון פא־יז האבן זיך יע־שט ד־ אנטװערפענער דערװ־םט װיענן רעס טויט פין טאקם;דםקאיטפ — ״דער שו;א פ־ן א־׳ע אנטװע־פענע־". אויך אנדע־יע, װ־־:־ק־באקא:טע־ע בערנישע ש־״בע־ פון אנמ־ װיע־פן, ־ערן טייט :ישט װײניקיע־ ביעם און אוטציפ־ידנקײט װענן ד־ אנטורע־פענער ״דן. ע ר זיענען אננעקוטען בלויע ברױו װי אװנטן אין טא• ט־ט בריצן שון באנע־. ב׳האב נעטי־אבט, נעזאנט אזו־: דו ביםט ט־ין קי:ד, דו ביםט טיין שװעסטערר, דו ב־םט טיין *־וי, דו ביםט א נירדן קדיגערע, ב׳װער יעם אנפירן מימ קראי־ן שטראם, װאם ר״םט ז־ך םון מיין בענקיענדיקער קריעניציע ארוים- און װ־עסניע האט דערנאכריעם זיך צעחדװהט א־ביער װערט, טיט שטו־קאצן פון זונען אננעצונדן ניעפעריע און הויז, טיט פיננער בראנדע או־סנעפיננערט או־ױ ט־־ן ש״ב ד־ין װ״ט־קדיק ניעבעט: פא־נעם ט־ך :־שט, פארראז טיך :ישט, ב׳קום אט אט! אז ט״ן פאדהאננר האמ אויפנעפ־אטערט אזש א־ן װ״םיע־ פד״ד און פארפ־׳אנטע־ט או־םן ביענד־ ז־ך װ־ א צ־ניערע א צאדטם... כ׳האב;יעזען א־ן ד־ װיעםנעד־קיע;עבט, װי ם׳בר־פיען שטעדן זירבעדנע אוױי ד״נ־ע או־םניעש־טריעקטיע דיאנ־יערעך טיט שטיר נעכר־פ, און רבנהד־קע־ צאן צענר־זש־עט ד־ין נעט־מ, ב׳האב נעפי־סטערט: קום! און ם׳האבן ש־ריאבן שוין ניעװאדגן זיך טיט יעבאם שון דײן גא:נ- :א־ װ־י! אוטנער־בט האבן װ־;טן זיי םאריאנט אינם װירדן װארד: פאראט.. סשר־ם, אין די ײד־ש־ע כ־אנ־קעם (טטער־ב־בער) רופן ײדן ד• יעטאט: אנטדאדך, אנורש־א אדעד אנורפ. אייגענע בראנ־קער פון אנטװערפן דערטאנען בםדד ט־ט רו־ב רי ײדן םון דער שטאט. אין פערצנטן ־ארהונדע־ט זאנט טען אויף ז״: ז־י ױענען דא די :שמה םון נא:צן רייבן טםחר. זיי זעען ז־ך שטארק אן. בשעת ד־ קאמםן טיט ד־ שפאניעד באז־ננט ט־ען ז״ צונרײך ט־ט די א־בע־־קע הערד־שע בערני־ער און האריענרעד. זיי :יעטען אקט־װ אנטייר א־:ם קאמף. די א־שנעװאנד־ערטע שפאנ־שע און פא־טוניעז־שיע יידן;ע&־נען א :ערעננה־יט אויסציוראדן ז״עד האס קענן פ־נםטערן שפאנ־יען. אבער נישט אר־ע ״דן :עטען נלייך אנטייר אי:ם קאטף. ײנסע ײדן פאר־אזן ז־יע־ע ארטע;עטא־ה״טען. טען רייםט א־ביעד מיט טאטע־טאטע, און טען של־סמ ז־ך פרײד־ק אן אין די ־ײען פון די :עזן. טיען קעטפט העיד־ש, א.־ן א־ן ד־ ערש־טע ־ייען, פאר *־ייה״ט. טען שטארבט ט־ט ד־ ־עװארוציאניערע א״ס־ום;, פאר יענער צייט, אויף ד־ ריפן. ״בערנ״ע־", ם׳ה״םט ד• הישט־ק־ע פיעטער, האבן א שם צװ־שן די רעװארוציאנערן פאר שװאכע קעטפיער, פאר א־נטיערטענ־קע ר״ט. ס׳איז דאן נעש־אםן :עװארן דאם װערטר: הע־יד־ש א־ן קאטף װ־ א ײד. האט טען אנניעטראםן או־ף א הערדישן און דרייםטן בערנ־ער, האמ מען א־ם באשאנק־ען ט־טן;אטיען: יידישער בערנ־יער... דאם זע־.ען;א;ץ א־נטיערעסאנטע קאפ־טמעך נעש־בטע פון ד־ ארטע ״ײשע ישוב־ם א־ן אנטורע־פ;. ניש־ט :א־ בערנ־שע בראנ־ק־ער ריעדן װענן דעם ט־ט פ־ר שבח, :אד או־ך בעלנישע ש־ײבער האבן ש־ין דאם װארעם באשר־בן און ׳ענםוזיאםט־ש באױונכען.;אך ביז הײ;ט רעדט ט־ען װענן דעם ט־ט נרו־ס ־עספעקט. אבער ת־בף ענדיעדט ז־ך ד־ שפרא־ דאס װארט און דער טא;, װען טען הו־בט אן דעדן װענן ד־ ה־ינט־קע אנטוױע־פענער ײדן. ה״כט־קע אנטװיערפענער ײדן.האבן נ־שט ק״ן םז4 ב״ ״ד־שע ש־ײבעד (וע בײ שרום־ער־בם א. א.), און באזונדע־ם :עטען ז־•;ארנישט או־ס בײ ד־ ביעלנ־ש־ע ש־ר־־בער. די זערבע בע־נ־ש״ע ש־״בער, װאם דע־טאנען א־ן פ־עבט־־יע בירדער און ש־רדערוננען װענן דעם הארטן ז־ך פ־ן ד־ ארטע י־דן א־ן אלטן אנטװע־פן, אט ד־ זערבע ש־־״בער ר־עדן ש־״ן נאר א:־ ריערש װענן ד■ ה״נט־קיע אנטװיע־פיענער ״דן. ם־ט פארב־טערו:; שרײען ז־י אפטטא' או־ס: דאם זע;ען דאך יעפעם נארנ־שס ק־ין ״דן!... דער װ־־ט־נ־עםטע־ טײר פדן ד־ ײ־ן ל י ד בר*ך 7$'צק' א ד י ע!... . א\\ װיד<\רא\זאל ראס אלסיע נידר... איציס \זא\ג<\ד װיען ם׳האט א״םגעביעט דע־ זוטע־ א נ־ערענער ז־ך פון ניעריע פארנדיקיע בױעטיע־ און א־ייננעז־פצט ד־ ריעצטע שטא־בנדיקיע ז־פצן א־ן ד־ או־פנעש־פיצטע או־ערן פון ט־ין נעט־ט האבן דישע ט־־טערעך באצװ־ט־קטע ם־ט צװ־ט, באװ־נט־קטע ם־ט װעכצעד־קן װ־:ט, אויפנעװעקט דיעם שאטן פון ט־־ן קמאטקיע, װאם א־ז;עש־אפן װ־ אן אםיענד־קער קאמער או־ף דיער ט״... סאראװ״ען האבן או־פנעטו־בט א־ן דע־ וױ־םק־־ט פ־ן ט־ין ברוט און נעזעצט ז־ך זיננען או־פן נרין־נעצװ־ינ פ־ן הא־־ז, װען דו האםט דע־ראננמ םיד ד״:ע ־אר װי ז־בעצן בוק־עטן פון זשאםם־ן —- א־ך בין אװעק. פון װ״טער ש־טאט אין שנײ, א־ן װינסערראנד