Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. Seite 796

דימסראךיסס בלוזססו 1\ס. 50 4491.) ג זײט 796 ד.?עד׳דעד/בדיס? בעלגישע שרײבער װעגו אנטװערפו אױ אנטװערפענער ײךן אנטײע־פן דזאט :א,י איץ נייעט פא־לוידן פון א־ד אנזען. ד• דעקא־אמ־ות ז־יט פון ד־עם ־טעדדע־האפן און דאם א־יך, װאם ט׳־־פט ״ד־ :יםדד פון יצטאט״, א־ז נאך ארץ?״;. נ־יצט קוקנדיק א־־.ה יי א־ע ״•ם־־יעװד־ק־גדו־זאכיע טאדערנע ה־יזעד־םחבל־ם״, ־א־ט נאך א־״ אנטװעיפן א־ין א־י ארטן דײץ. א־ף דעם נעפ־ם;־יט װ־יטעי ־<־.; דע־ ארטע־ יע־־נע־ נעזאננ. :*־ אנדעי־ע יעדט טען װענן ד־ אנמװעיפענעי. ײען האט י־ אנטװעיפענע־ פ־ננוט נ־׳צט ר־ג. און בערנ־שע ד־כטע•־ ־עדן טאקע אפט װענן ז־י װ־ פדונזע פאדר־ננטע... ם׳א־ז ד־ ׳טטאמ פ־ן נדו־םן הא:דר און נאך :רעםעין ש־ך־םאד־ קע־ יע־ צװ־־טע־ נ־עסטע־ ט־ ר פון דע־ פאפעאקעדונג פא עט־יט פ; ד ה־־ם, קיעטע־, טעקרעד און אנדעיע הענדרע־. יע־ או־פן־דע־טאנטעי זשאיזיצ ע־קהוד א־ן זײן ראםאן ״די נײע קאי־טאנ־ע'׳ (אנטװע־פ;), זא;ט װע;ן ד־ אנטװעיפענ־&־ ק־עכוע־: ־ ז־־י ־מ ו-ו איעםע ר״ט, פאייאן או־ך ן$ יײ״ .פא־אנען ד־־פ ײיײי ד־קע ר״כע לײמ. פם זענען מא־ננ; ־ײך. זײ פאמ־ען ז־ך צו װע־ן ,־;ד צו טויפ און בצ־; איז דע־פאד ־;־. דען דאם אאץ ק־עמ זענען ווענז א־עמע, װעלכע טראפטן נ פוז ד״ ״ען, װאם קומען נעיכ־ ־ייך״ װע־ן פער־ וי־י : £*י *ססילדס, צידדע־מ װי א*מװערבע:ע־ װע־ן :<*■ װאס .ערמ, ון האנדא און : ז ד* שטאט פ ד^ס איי טע ק־עמעי־רײט.;־עפ: זיד• ן :ײמטיהן אױמלעבן יעײסות בײמ; האט א פיטעט ארץ, װאם פאיא י די ־ק אי נ־־כט א־פערי דד< ״טדײבע־ האבן א־ין װאיט, פעי פײמ אנטװע־פענע־. דע־ נא־־װאם פאריכטאדפענעד אנטװעיפעניע־ ד־כטיעד ניאקס ע־םקאטפ, װאם א־ז נעפו־ין און דע־צו־נן;עװאין א־ן דע־ האם;־ יעטאט, פר־ענט טכו־ג־ כ־־ט ׳ציו־ם אויױ ד־ ר־פן דעדן װענן די פאר־ קיעטערטיע ר־יכיע אנטורע־פיעכעי. אין האם און ־ענאה צו דעד אדו־ ט־קעי םביבה זי־נע־ - זײן א־יגיענע הײם א־ז נעװען תמ־ד פול מיט די דאזיקע קרעטעי — איז ער אזש ג־יםטיק קראנק נעוואין און איז, די רעצטיע יאין פון זײן לעפן, א־ננאנצןאראפ פון זינען. טאקם ׳ע־סקאטפ האט פאדראזט ז־ין י־יכע ה״ם, די דײבע נאםן און זיך א־פ־ע־נ־עצו־נן א־ן די אייעטע;עםל־עך פײם האםן, צו ד־ טא-ט־אז; און האפן־איפעמעי, וחו זײנ־ע אור־זײדעם האפן נעװוינט. עי האט הײר־ק;עהאי׳טן ז״ן יכבועה. עד האט ז־ין;אנץ רעפן א־־םנעט־ט; פא־פײצונײן ד־ יײכע האנדרם־נאסן פון אנטװערפן. האט יע־ אטא־ ־כו־ן געט־זט דויכנײן ד־;עננט פון דע־ ־צטאט, פר־ענמ עי עפ טאכ; י־־כפא־נד־ק... נ־יג־ט אדע זע;ע; אװ־ פא־פ־ם; װ־ יעי ״טפונענער״ טאקס ע־םקאטפ, נ־־כט א־ע זענ־ע; אז״ ־כא־ף־פ״םיק װי דע־ ״צ־נײנער־־ יכע־׳' ז־כא־ז־כ ע־קה־ד (ד־ אנטװ־עיפענע־ כ־־זיצ־אז־ע חוםט אזו־ ד־ דאז־קע ״״־:׳;־. א; ד־ עפ־טעטן דעדטאנט טיען כ־שט זײעדע :עטע;...), אבעי- א■; ד־ טע־ ט־רד־ע־ע און אײכנ־עהאאמענע ־ײד פון ד־ איכע־־קיע ־כ־״פ־ע־ פייט טע; אויך;ע;ונ דעם װ־דערװ־אן ־צו ד־ אכטװעיפ־ענעי. א־; קיטט ־כו־ן או־ם צו באיכ־־יפ; ד־ ־עטאט אדיע־ צו פאז־נגען א- או־םז־ען,;עטט טען ארץ װ־דע־ צו־ה־רף ד־ ארטיע;־עיכ־כטע פון ד־ קאטפ־ טיט די געזן... 11 א־ן דעד שײגעי ־כעררע־יכטאמ װויכען אויך ײרן. ם׳איז דער ניעםטע־ ײד־יכעי י־כוב פ; פערג־יע. ם׳איז אויך ר־ער װיכט־קסט־ער, דע־ ־ײפםטע־ און דעד ארטסטער ־יכוב. אין דעי רובענם־׳כטאט האפ; ״דן פון א־יפיק אן נעװו־נס. א פערני־כעד ׳כד״בער ׳האט דעד־ פא־ אטאר פאי כעם או־םנעדופן: ״ם׳קען זײן, אז צוייפ דעם זענען עס די אכטװעדפענער קיעםער אזערכע יכרעכטע ל־יט!...׳' צו דעד דאז־קעד האפן״כטאט זענען תמ־ד געקוטען ײדן צו מפהדן; פון די;אר ארטםטע צ״טן שוין. א־ן די גאר ארמע ײדי׳כע 1 פײ ד־ כדענן םון דעפ ט״ך יכערדע ר־גט אײנע פון ד־ ערטםטע האםן־־כטעט א־ן א־־־אפע, — אנמװעיפן. א־ז אנטװעיפן יכ־־ן צו־ ר־פ דעם מ־־ך יכערדע)' איעי װע־מ די יכערדע אזו־ אפט פאזוננען פון ארע דיכטעי, װ־יר ז־ יכפ־נרט ז־ך אינם ריפט פון אלט־ױ־׳כיקן אנטװעדפן) װעג; דעם צענ־יען ז־ך ד־ ם־ינוננען צװ־יכן ד־ פעלנ־יכע ׳כדייפעי. דעי;יו־טעי עמיל װע־האדן, לט־כל, זאגט עדגעץ: ״ד־ שערד׳ג א־ז פאיהלומד־ק־פלוי. דאם האט דעד ה־מל זיך פא־קוקט או־ף א־י... און װאם װארמ אנמװעדפן :עײען, װען ז־ װארמ ז־ך נ־יכט;עיכפ־נרט א־ן דע־ העדרעכעי פרו־ע־ ־כערדע)" אן אנדעד פערג-כ־ע־ ד־כטע־, טאקם ערםקאטפ, װ־דע־ האס א; אנדעד מײנוננ: ״דאם א־כט פון אנמװעיפן צענ־יט ז־ך א־פעד דעד ׳כעלדע און פון דעם גענ־סן שו־ן ד־ אלע אדעם־פאיחו׳ככטע שטעטלעך, װאם קלאםע־ן ז־ך פײ אירע פרענעם...׳' אבעי װי ם׳זאל;י׳כמ זײן, — אנמװערפן װעיט פון אלעמען פאזוננע;. זעלמ; צו געפ־נען א דיכטער, װאם זאא צװי׳כן ז״נע צידער נ־שט האפן א נעזאננ ״אנסװערפן'׳. זעלטן צו;עפ־נען א יצרײפעי, װאם זאא נ־יכמ ״פאדעד;'׳ די דאזיקע ארטע טםחיד־קע האפן־׳כמאט. דעי פעלגי׳כעד ׳כדײפעד זיכאדע׳כ עיקהוד — װאם ם׳האט נע־ יופן, אנב, ״דעד פעלנייכעד;איקי׳' — האט פא־כאנקען די יכטאט ם־ט אן אצט; ה־םטאי־יכן נאמען: ״די נײע קארמאניע׳'. דער דאזי־ קעד נאמע;, פון דעד אלטעד מםחד־׳כטאט אין צפון־אפריקע, װאם ד■ םעניקעד האבן;ע׳כאםן, איז ׳כוין םארבליבן םא־ אנטװערפן ביז אויף הײנט. װענן דעד רײכעד אלטעד גע־כיכטע פון אנטװעיפן האבן ׳כװין נייכט פ־־־ז בערנ־יכע ד־כטעי געזוננען, באזונדעדם האט מען יכוין םיל באיכייבן דאם יעװאלוצ־אנעיע קאפיטל געשיכטע פון זעבצנטן ־ארהונדעדט. דאם זענען די צײםן, װען די יכטאט, מ־ט דעד היאף פון די האלענדעד, האט;עפ־רט א העלדי׳כ׳ן קאםף ם־ט די ׳כ־פאניער. דאם זענען די צײטן פון באי־םטן ענמאנמ; ד• צײטן פון די העל־ ד־׳כע;עזן. <;עזן — מײנמ יכפעלעד. מ־טן דאז־קן פאיאכטנד־קן נאםען האפן ד־ ־כפאני׳כע אי־םמאקראטן;עדופן ד־ או־פ׳כטענדיקע). דאם זענען פרעטלעך;עיכ־פטע, װאם עם האפ; או־ך פאי־ א־יפ־קט א־ן ז״עדע װעיק געטע און יכ־לעד. נאך פ־ז הײנט דענען פא־אן ײנגע דעװארוצ־אנעיע בעלגייכ־הארענד־־כע ד־כטעי, װאס ־כי־־פן מ־ט פ־ײי זײעיע געזן־א־דער. א־ן ד־ :וטע א־טע צ־־טן פון אנמװע־פ; האט או־ך;עפליט א ־ײבע קורטוד. ד־ יכטאט א־ז פא־־מט נעװען ם־ט א־דע ניו־םע ק־נסטרע־. ם׳האט;עפר־ט ד• פא־ימטע ״םרעמיכע יכולע׳'. םון ארע עקן װערט איז םען;עקוםע; זען די פאי־םטע םארער און קו־פן ז־יע־ע פ־ריעי. אנטװע־פן א־ז ד־ יכטא ז פון ד• יופענם, װאן דײקפ, טענעים, ־א־דאנם א. א. אפע־ יאם א־ז איץ;ע־כ־־כטע, אצטע דומפורע פאדנאננענע :עיכ־פטע. ד־ פ־אנ־קע־ פון ־ענע ארסע ־צ־יטן, װאם דעדצײלן װעגן דעם רעפן £׳; ד־ אנמװע־פענעד, פא־נעםן נ־׳כט או־ך צו פא־טדײפן ד־ טונקערע זײמן פון דעם רעבן פון ד־ קרעםערד־קע אנטװעדפענעד. מע; דעדט װעגן;אנ־ז־העפט־קע יםטרײטן צװי׳כן ד־ פא־־כ־ידענע קלאםן א־ן דער דײכע־ האנדרס־יכטאט. םען דערצײלט װענן דער פא־עטע־־יכעי האלטוננ פון דעד אײנענעד אדיסטאקדאטיע בעתן קאםף מיט ד■ ׳כפאניעי. םען דערצײצמ נאך אנדעדע עפיזאדן םון סאצ־ארע קאמפן. אפעי א־ן דעם ארנעמײנעם;עזאננ פון דעם יכיי־ נעם עב־, פאהארטן פ־ל ד־בטע־ ד־ ארע ״נעבן־זאפן׳' צװ־׳כן ד־ יכורות. און ד־ פאמת־הע־א״כע קאמפן פון ד־ נעזן גײען ׳כו־ן או־פן היכפון פון ארע אנטותיפענעי... אפע־ דאס א־ז װידער איץ ׳כוין;ע׳כ־בטע. אפער װען אנט־ ותדפן העדט אויף ותרן נע׳כ־בטע, דעדהערן זיך ׳כו־ן אנדערע מענע־ א־נפ אצנעמײנעם נעואננ.