Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. Seite 795

4 9 ריסיעואריפיט!רסיסיסך ג\<ז. סג ןפ**) זײט 795 װ י ס 8 י נ ס ה י וגר י{יר 1{יג \ײ\ סי\יס0 א טדוקעגי׳ם, די תבוא־ אויר ד- םערדער װערט םצדבדענס א\ן די פויערים זעען אײן ד• םיבת םון דעם אומניליק די זינד םון גלח. ד• םדוי סיטן קי;ד זואדםן ז־ך א<יין אי;ם ׳ם״טער, און דעד גגח, צו־ זעענדיק ד$ם, װאדםט ז ך אויך אריין אין דעם םײעד. די הןזזיקע יעסארקע דראטע איז;י׳עס איינפאר פארבאטן נעװארן צום •טטעאן. אקס פארארע? צו דעד דאזיקעד דראמע האס וױםפ־אנסקי אעע־ שדיבן א פיעסע םון ייד־שן קעבן ״די דיכטער״, אין וועקבער דעד פדאצענטנ־ק װעדט באשטראםט דורך דעם פאטום פאר זיין?יכװע: אי־ן זון זיינעד שסארבט און דער צװייטעד װערט א מעדדער. דעם גדעסטן דערםארג אבער האבן גע־אט זײנע צװיי פ־עסעס ״ר־ חתוגה־ און ״די באפדייאונג״. די חתוגה איז געבויט אויםן יםוד םון א ־עאלן פאקט. אלם מעמע איז נעגומ־ען נעװאדן די חתוגה פון פוייישן פאעמ רידעל ם־ט א פויערטע םון א דארף הינסער קדאקע. װ־םפ־אנםק־ האט דאס םאדװאנדלט אין א קעגעגדע. עד האט דא אריינגעםירט א םך םימבאלן, געעפענםטער. אומדעדװארט ףער־ ׳םיינט אן אויפשטענדער א צ־רע־יםפיצער, דעד היםטארישער װערגי־ הארא, און רופט זװם אױס־םטאנד. דער באצעבאם ש־קט זיין ױננ יאםעק מודײע זײן די םביבה װעגן דער ישעה םו;ם אויפ׳םטאנדן עס באװײזט ז־ך אבער דאם םאנטאםט־שע גע׳עטאצט פון דעם ״כאכאצ״ (א שטרו־עגעד צגדעק, םיט װעצכן מען דעקט צו אויה װינטער די דױזךבײמצעך) און באצויבערמ די געםט מיט ז־ין ־עפיצן או־םן ם־דצ; ד־ געםט צאזן זיך אװעק אין א טאגץ, םון װעצכן נישט יאםעק,;ישט די באװאפגטע פו־ערים, יװעצכע ער האט מיט זיך מיטגע־ בראכט — קאגען נישט אפרייםן. דער נאנצעד פאט־־אטישער אז־ם־ שװונג װערט צערונען וױ א רויך. א־ן דעד צװײטער דראמע ״די באםרײאוננ־ טרעט װ־ספ־אנםקי יעארף ארויס קעגן דעם, װאס מען האט םארביטן או־ף ציטעדאטור דעם;אצ־אגאצן קאמף, װאם איז נעװען זײן ט־וים. ער אגטפצעקט דא •זיין ט־פע אוםבאםרידיקטקײט, זײן אויםנעבראכטק־יט קעגן דעם, װאם אויף זײן רוף צום קאמף, צו אקט־װע מעש־ם, האט מען אי־ם בצגיז ניעענטםערט מיט אפצאריםמעגטן. אט די אומצוסדידגקײט םיט זײן רור מערקט זיך אויך אין אײ׳ניקע זייער יםטא־קע ציר־שע צידער װיםפיאנסק־ם. זײן גאנץ שאםן שטעצט םיט זיך םאר א צוזאמעגםלעכט סון עצעמעי״טן פ׳־ן דער קצאסישער טדאנעדיע און ראדיקאצ־פאטריאטייטע מאטױון. װ־םפ־אנםקים װערק תאבן נעהאט א קאנטיקע השפעה אויף דעד ״ד־שעד צ־טעדאטוד א־ן פויצ;. װענן דער השפעה םון װ־ם־ פ־אנסקין אויף פרצן, אשן, װײטעדן א־ז שוין םיצ נעיםר־בן נעװארן. אין ״ד־שן טעאטער זעינען או־םגעםירט נעװארן װ־םפיאנסק־ם ״ריכטיער״ און ״דנ־אצ״. אין צוזאמענהאננ מיט די װ־םפיאנםקי־ םײעדוננען אין קראקע חאט דעד דארטיקער ײר־יעער טעאטער םון מ. ציפמאן אראנזשידט א םפעציעלן װיספ־אנםק־־אװגט. ג. ב• צר ארכזערע אבאכעכטן! די אבאנענטן קאנען באקוסען פי־אכם־דעקלעך צו די 1 ״צ י ט ע ר א ר י ש ע ב צ ע ט ע ר״ םון ה״;טיקן ־אר 1932. ן פיײז 5.50• גיל־־ידן (מיט פארטא) באשסעלט גל־יך, כײ מישן לזצשן נוםער םין הײנסיקן יןןר, זןןלט איר נלײך באקימע• >.ויך דןןם ן פראכט-דעקל ז ן אדרעס:! .10/8 סת2וא6׳1 ,ג׳װפבזמפ^! 1826זפץפ1זו1״ םאר נעצט (אין פויצן): ם. ק. א. 639. ן ם ם # נ י ם לאװ ה״נטיקן חודש איז נעזוארן 26 יאד, זינט עס א־יו;עשסאדבן אײנעד םון רי נרעסטע פויל־שע שריםטשטעצער םון רעם נאך־ ־אמאנטישן פער־אד — םטאנ-סיאװ װיספ־אנסקי. דער 25־םמער •אדצײט איז א-ן פויצן געםײע־ט;עװארן מ־ט דער נרעםטער פײעד־ לעכק״ט. וױספ־אנסק• אױ געבוירן אין ־אד 1869, א־ן קדאקע, אין ,־עד דאז־קעד אצטער שטאט, װאם םארמאנט אזו• םיל היםטארישע דענקמעצער א,ין אוצרות און איז אזו־ ארעם או־םן עקאנאמ־שן געב־ט און פאציטישער אגסװיקצוננ. וױספיאגםק■ האט אין דער דאזיקער אלסער שטאט פארבדאכט בםעט ז״ן נאנץ לעבן און דאס האט שטארק נעװידקט אויף זײן שאפן — םײ אויף זיין פאעז־>4 םײ אויף ז״ן מאצערײ אצם מאצער — ער ־אמ זיך נעהאצטן םאר םער מאצער װי פאעט, — איז ער געװעין א ש־צער פון דעם באר־פטן פויצ־שן מאלער מאסײקא. און פונקט אזוי װי זײן צערע־, האט זיך װיםפיאנ־ םקי אויך םארסיפט אין דעם דערצערנען די אצסערטימצעכקײטן. פיר ־אר האס ער םארבראכט אין פראנקרײך, ז־־ דארט גענוי באקענמ מ־ט רער נאטישער ארכיפעקטוד, םיט דער אנט־קער םקוצפסור, טיט פױװי דע שאװאנם פרעםקעם און אויף אזא אוםן :אך מער פאד־ שםארקט זײן היםטאר־שן חוש. דארט האט ער או־ך באװ־זן צו שטו־ ד־רן די נײע אוםנים פון אױסדרוק ס״ אין דער פאעזיע, םײ אין דעד טאצערײ װיםפיאנםקי האט געהאט א באזונדער און אײננארטיקע ציבע צו דער צענענרע. זײן ערשטע דראמע הײםמ מאקע ״די צענענרע־, זי איז נעבויט אױםן יםוד םון אצטע פויצ־שע צעגענדעם אין דער סצאנױשער מ־טאצאגיע. אויך אין די איבעריקע װעדק זײנע םאר־;עםט א גרוים אדס דער צענענדאר־שער עצעמענט — אצם מאטער־ יאצ דינט אים די סצאװישע, די ציטװישע מיטאצאניע און צומאצ די פאנטאסטיק םון חצוסות און האצוצינאציעם. װיסםיאנסקי האט אננעהױבן צו שרײבן אין סוף םון די נ״נ־ צ־קער יארן פון פאריקן יארתונרעדט, אינם פעריאד פון דעװאצו־ צ־אנערן און םאציאציםטישן אױםברויז, װאם האט זיך רעמאצט אננעהױבן אין אקופירטן רוסישן טײצ פויצן און האט זיך אויך ארי־ בע־נעװארפן אין דעם עםטר״כישן מײצ. װיםפיאנםקי האט ט־טנע־ פיצט דעם םאציאציזם און האם אםיצו קאנדידירט צום קראקעװער שטאס־ראט אויף א םאציאציםטישן צעטצ. אבער אין זײן שאםן אױ קײן םיםן נישט נעװען םון דעם אצעם. זײענדיק דערצוינן אין אן עכט־באצעבאטישער םביבה און צויזעענדיק זײער ארט צעבן און רעאנירן, האט וױספיאנסקי :ישט נענצױבט, אז זײ װעצן אסאצ ארויםטרעסן קעגן די רעניהונגען, װעצכע האבן פאדכאפט און צװ־שן זיך צעטײצט פ<יצן. םון דאנען נעםט זיך ז״ן טיםער םקעפטיציזם א<ן;עםיצ םון בימערעד באצײדיקוננ: די דורות םאר אים האבן נישט געקענט אייםקעיםםן און א״נהאצטן ר־ נאציאנאצע טצוכה. װיםפ־אנ־ סקיס ׳װעצמבא־״עמו;; איז נעװען א טדאנישע איון האט מיט זיך דעד־ מאנט די אידעע םון םאטאם אין רער אנטיקער דדאמע״ זײנע הויפט־ װערק — די דדאמעס ״סעצעאגאר״, ״פראטעזיצאם און צאאדאמ־ע״, ״אביצצעאידא״, ״אדים״ם צוריקקער״ זענען נעבויט אויף די טעמעם םון האםעדישן נריכנצאנד״ אין די אצע דדאמעס איז דער אוטקום םון די העצרן םארויסבאשטיםט םון םאמע אנדיויב אן״ דער טראני־ שער פינאצ װערט בצוױ דערקצעדט א דאנק רעד צעקראכנקײט פון די העצדן, א דאנק זײער נישט נצויבן אין דער םארװירקצעכוננ םון זײעדע שטרעבוננען״ דאם זעצבע מעירקט זיך אויך אין װיספיאנםקים דראמע ״די װארשעװערין״. רער דיקטאםאר בצאפיצקי (ידי האנדצונג קוממ םאר בשעת דעם אויםשטאנד אין יאר 1830) שיסט די קעטםער אויף א זיפעדן טויט, נישט נעקוקט דערױף, יװאם עד אצײן נצויבט נישט אין גיצחון״ אויף דעם זעצבן מאטיװ אױ אויך אננעשריבן זײן דראכוע ״די נאװעטבער־־״אבס,״ אין װעצכער דער זעצבער דיקטאטאר בצאפיצסי פארשפיצט דעם;יצחון אין קארטן״;אך מער בוצטעד מערקט זיך דאם אין זײ;ע דראמעם פצן הײנטצײטיקן לעבן״ אין דער רראמע ״די סצצה״ װעדט געגעבן די טראנעדיע םון א;צח, װעצ־ בעד טאד צויטן דין נישס חתױנה האבן; ער האט זיך פאדציבט אין א םרױ און נעהאט מיט איר א קינד״ אין רער געננט איז גדאד