Literarishe bleter · 1932-12-02 · 49 (2.12.1932) · p. Seite 780

9 4091911 ריסינוראריטפ גילמסיסיו 5\ײ. 49 <448.) ^81 ד*, װאם וזאבן;ענוי״נט, אז ״טימ אולעכשסעעא״ איז עוין וזױפטנואנם •עװאנען־נעזא:; — ־זאבן נעתאמ א טעות. ער איז נעװען א•; אטע־־קע און •טד״במ א־צט א בוך װע;ן א-ד. און;אד בקדוב דארױ אװך דע־עײנען זײנעד א נײעד דאמאן. ״אויף וױפמ מצבות, — וזאמ אמא? הױפטנואן נעזאנט, — װא־ט מען נעקאנט אנ״בדײבן: דא ,־וט א מענטיזו, װעיכער וזאס קיינ־ מאא :ייטט נעלעבמ״. הו־פטםאן רעבט א•; פולן זין פון װאדם, עד א־ז זײן נאנץ רעבן ז״ע־ פדאדוקטױו, עד וזאמ ז־ך או־ף א־ץ און ארעפען אפנעד־פן און איז נעבריבן •וננ אפ־או א״צט, ױיענדיק א בן־ •נבע־ם. ז״ן אײננעמ־במקײט אין דעד ט־אד־צ־ע, זײן וזארטן זיך בײפ ארטן ־זאט, אמת, אװעקנע־טסעימ א װאנט צוױ׳טן אים און דעם איצט־קן דוד, אבע־ פא־ דעד דײטזזער יימעראטוד, פאד דעם דיימשן טעאטעד אױ ע־ אײנע־ פון ד־ קװארן, װערכע וזאבן מ־ט •טפע נע־ •טטיאט דעם דו־יטמ נאך דעם נײעס. נ. וזויפטמאן איז אויך באקאנט דעם ײדיען רעזער. א דײ שון ז־ינע װעדק זענען א־בערנעזעצט אין ײדיש װי ״ד• װעבער״; ״וזענ־ יעע־ פו־מאן״ (א־בערנעזעצט דודך ה. ד. נאסבעד;); ״כוםר םון םאאנע״ (איבערנעזעצט א. אישװאננעד); ״םאדזונקענער נלאק״ (א־ב. מ׳ם־ נאדיר); ״רא־א בראנדט״ )דער׳טינען אין אמער־קע); ״פדויען־אינזר״ א. א. אויף דעד ײדישער בינע ־אט מען אויםנע־ פ־דט אײניקע פיעםעס פון :. הויפטמאן. די ה׳טפע־ םון נ. הױפטפאן אײ קאנטיק או־ף יעקב נארדין, ז. איבין א. א. ד. װארױגזןי 49 ז״ט 780 זערטן נײ איך מימ אזא •װענ צו דעם אננעםערקמן ציר. ׳טמענדיק אנטמעק א־ך פרוציפ א מער קו־צע־ע, א ׳טענע־ •טטענעיע און פא־קערעװע ױך אן א זײמ״. און דאכ מע־קט ז־ך מאקע א־עמאר בײ הויפמפאנען, וועלכעד הארט ז־ך פעפמ בײ ד• איטע ט־אד־צ־עס, בײ דע־ ארמעד ־דועה. און א־צמ, װען ד• :אנצע װערט איז אהומ־;עבאפמ מיט דעפ נעװ־דבר, װעיבעד צעטדײסרמ ד־ ארמע ־ם־דות, ׳עמײט דע־ ארטע־ הױפטמאן בײ דע־ אננע־פיאםענע־, פא־מ־פטע־ ׳נזװער םון ז־ין ״א־־נזאמק״ט״ און פ—ט װי־טע־ עק־טנותד־ק ז־ין ר־נ־ע. דע־שון נעמט ױך ד־ אפנעק־יטק״ט צ־ א־ם מצד דעד דײמ׳צ־־ •עע־ ־וננט, װערבע איז פא־באפט א־ן דעם װ־־ב־־װ־נט פ־ן ד־;ע־ •עעענײען פון דעם הײנט־קן טאנ. ד־ מיחמה, און די נע׳עעענ״בן באלד נאך דע־ מרהמה, װעיבע הױאטפאן האט א־בערנערעבמ רײדנ״עאפמרעך, פונקט אזױ װ־ עד האט רײדניצאפטרעך א־בעמערעבט •עדע קאטאסטדאפע א־ן זײן נאנץ רעבן, — האבן א־ם באאײנפרוםם אנצו׳טרײבן א פאעמע, ותרמ ז״נע *־ײנס און םאױעדע־ האמזן ארס דאס בעםטע פון ארע ז־ינע װע־ק. ד־ פאעסיע הײםמ ״ט־רר אורעניעפ־נער״. מ־ט דעם דאז־קן נאמען פון דעם הערד פון דעם אלט; ד־־טע־םראמאנד־יען עפאפ האט עד אננעדופן דעם, װאס א־ז נ־צור נעװאדן פון די נעפעד־עכע •טיאכמ; און א־ז נעבריבן דעד זערביקעד דערהױבעניעד א־ן :ײסט און דורכנענומענע־ מ־מ הײסן מ־טנעפ־ר צו דער ־.זענט־םהײט. ט־ר אורעגטפ־נער א-ז א װא־־אנט פון הויפטמאנפ באריבטסטן ט־פ — א ברוט״טמעד פ־אםטאק אבע־ א־ן אמתן א הבם, א פאעט, א א־דעא־ ריסט און מענט־ט־ריבהאבעד, פונקט אזױ װ־ ז־ין עמנואר קװינט, װ־ מידער אין ״פינפא טאנצט״.;? מ ן רײזסןןװ י?2ס װי אזוי איז דאם םעגליך געוועז* (\א\־ רטר נוגונזינג פ\\ ונװ־ צ(װסי\־אר־9א\־\\ארר\\ג פ\\ ײװא) א־צט א :עאנדאם״ט־פאריט־עע צע׳אסריטעררנג צװי׳ען א נאנצער רײ מיוכות און מר״־בהרעך, װי דאטנפאדבאנ&־, םוירן, דומעניע, ריטע, ־•*טראנד, עםטראנד. עם ױענען אויף אונתרע אוינן אויסנעװאקםן און או־פגעקומען נייע ײדײטע ישובים — אין די םאראײניקטע שמאטן םון צםון־אטעד־קע, א־ן קאנאדע, א־ן ארנענטינע, בדאזיר, אורוגוױי, ט׳זי־ ־־, קובע, מעקםיקע, םראנקרײך, בערנײב דדום־אםד־קע און װא\ ניט? און די ארע צעװאדםענע א<ן צעשפדײטע ײד־שע ק־בוצ־ם פ־רן זיך װי ט־ירן פון איי• ר׳עבעדיקן אדנאניזם, און ד־ װ־יטע שטח־ם, װאו זײ זענען דורך די םטיכישע קדעםטן פון דער היסטאוײשער אנטװ־קרוננ צעױיט, האבן ניט :עקענט ואפטײטן אין ז״ די צום־צעגטער־שטרעבנ־ דיקע קראפט, דעם דדאננ או־פצוהארטן ד־ קורטור־אײנ־קייט כאטש, ד־ בענקשאפט נאך א נײםטיקן קיבוץ־?ר׳ות, או־ב ק״ן פיז־שער איז נ־שטא. אין דעם באװוםטזײן און טיירוױיז אפ־רו אין דעם אונטעד־ באװוסמזײן, אז יעדער ט־יר פאר זיך א־ז צו שװאך צו באשטײן ארם נאצ־אנאר־ש־עפע-שעד קארעקטױו, זוכן זיי *ו םארב־נדן זיך איבער יענדע־ א\ן א־בער יסען אין דער קורסור־טעט־קײס. דעיפ־ן ד־ שטרע־ בוננ, װאם אח אזוי כאדאקטעריססיש איצט םאר יעדן ײד־שן ישוב, אױפצובויען יידישע קורטור־פאזיציעם, שורן, ב־בר־אטעקן, צײטונ־ :ע;, קרובן און אלע אנדערע צוױינן פין א ק־רסויד־בארעבאסישקיימ. זערבםספאדשטעגדלעך, אז דא קוטט א,ײך צום אויםרדוק דער טער ד-עקטער צותק או־םצורעבן זיך קירטודער אױך אין ד• נײע ערט*־ פון ־יד־שן ־שוב; װ״טער צופירן ד־ שורטור־אנמוױקרונג א־ן װײסער צו פארמערן דעם קורטור־םאדמענן, װאס ד• ־יד־שע מאסן האבן מיט־;עב־אבט פין דעד אקטעד הײם. אבער ד• ארע ײדישע קירטור־בנינים, די ארע איבער א ותרט ־צעשמ־ײמע נעזערשאםטרעבע טזסט־קײ׳טן תאבן ביזאהער ניט נעהאט זײעד צענטער, װאם זאר \א\זלנז\ די דערפארװג, פאר"לי1\\ רי אד ננ\סירט\נ\\ננ\\, באעאגסי \זאר\ רי דנ\רגרײב\\גע\ א\\ 9אר\זיסילנו\ גיינז נזי? 4ײײננ\\ דנ\ר צסיריװנוגנור א\\ נינוננזפליסינורסינור ײדיטער װפלסי. און איצט, אז דעד ײדישער װיסנשאפטר׳עכער אינסט־טומ פירמ אוים די דאז־קע נחויםע און חד־נגענד־קע או־פנאבע, קענען מ־ר גאר נ־ט םון ארע ײד־שע קורטו־־ארנאנ־זאצ־עם ,־ופט דער ״ד־שעד וױםנשא&טיתכעד א־נםמ־טוט ארו־ם װאפ־וױיטער ארץ א;רעפערן א־נטע־עם א־ן דער ־יד־שער און או־ך א־ן דע־ נ־שט״יד־שער װ־סנ־ ׳באשט־עכעד װעלט. או־ך די ״ד־ידע פרעטע, וואס;־שט ארעמאר װײזט ז• ארױפ העם;עהעריקן אינטערעם צו די ״ד־שע קורטור־דעדשײנונ־ :ע;, שענקט דאך מער־װײנ־קער אױפמע־קזאמקײט דער טעט־קײט פון ײװא. ױין בר״סע אדבעמ־פראגראם , די נרויםע בענד ש־יפמן פון ־י םארשײדענע ײװא־צוױינן, ד• אײםםאדשוננען װאס דעד אינסט־מוט ם—ט דורך אויױ ד■ פארשײדענע נעביםן פון ײדישן רעבן און שאפ;, ד• צונױ&זאכירוננ, או־םה־טוננ און סיםטעמאט־זאצ־ע שון די דאקו־ מענטן פון דעם דאז־קן יעבן און שאם;, ד־ קאנצענסדאצ־ע םון ד• װיסנשאפמרעבע בוחות אונזערע פאר דע־ באאדבעמוננ םון ד־ *ידי־ שע פדאבלעניען, ד־ או־םנאבע פון א שטענד־קן מאנאטרעבן ארגאן פא־ ארע;עב־טן פון דער ־ח־־שעד װ־סנשאפמ —ד־ דאז־קע בדײט־ פאדצװיינטע און א־ן דער ט־ף צ־רנדיקע ארבעטס־פדא;דאם פון דעם ײװא שעפט נאך;־ט או־ם דעם תוך פון דער דאז־קעד םעדקװי־די־ קער, ם׳קען דרײםט זאנן — אײנצ־קארט־קעד ארנאנ־זאצ־ע, װאם א־ז א־ן אזא קודצזד־ צ־־ט או־םגעװאקםן ב־ז צו דעם פארנעם פון א װערט־א־נאנ־זאציע מ־ט אפטײרוננען א־ן א צװאנציק רענדער, מיט מיטא־בעטע־ און קא־עםפאנדענטן אין יעדן וױנקי פון דעד עדד. װ־ אזו■ א־ז דאס מענרעך :עותן א־ן אתלבע שװעדע צײטן ,בײ אזא טיפער מאמעריעלע־ און נײסט־קער ־רידה, מ־ט אזערבע נ־שמ- קע מ־טלען או־פצובױען ד• דאז־קע פ־עכט־קע ארװעלטרעכע אינםמי־ טוציע פא־ ײד־שער װיםנשאפט און קורטו־?...—ק־ין װונדע־;ע־ שעען נ־ט און עס זענען פארהאן אײנ־קע מאמענמן, װאפ קענען אונז דעיקרען דעפ דאז־קן װונדער. קײנטאר נאך אייז אזוי נרו־ם נ־ט נעװען אונזער צעשפ־ייטקיימ איבער דע-־ ותלט אונזעד ם־זישע צעריםנקײט. אפילו א ן מזרח־אײ־ ־אפע אלײן, װ#ו כדר האבן אין דער רוסרענדישעד איםפעריע בלויז;עהאט קאנצעטריז־ט םאר דעד מצחטה דעם נדעםטן און װיכטיקםטן טײא םון דעם ײדישן םאלק — איבער 7 נדאיאז ײדן —האבן מיר