Literarishe bleter · 1932-12-02 · 49 (2.12.1932) · p. Seite 779

זײט 779 ליטטראריגמט בלט&ימר 49 4481.) ױאם אמאא כיע־ ד■ חברים ״באם־אקעם״ מבמר נעװען, >זאם מיטכיל און;;•ד״םער בחוד איז מ־ד ד־ ײדישע װערט באיד ע;;;עװאר;. :׳חאכ :עיטמ־עבט ״א־ו־ם״ קײן אײדאפע, צו מאכ; א האדיעדע אין צו ײעדן א םמודע:ט. א־־ ב־ן אװעק קײן או־סיאנד — :אמכע־;, א־ע און ד־־זען זע;ען כעבי־בן א־ן פאיק. צוד־קקומענדיק :אך פ־ר ־א־ן פון או־םיא:ד, חאכ א־ך דאס ־יד־שע יעכן א־ן פו־לן מע־ :־•עט דעדקע:ט. א־ן מ־כך פון דעד צ־־ט, ײאם א־ך חאכ פא־ מ־־ ־עטוד־־ט, חאכן ד־ ײד־שע שדייבעד-־ פ־־ז,;אמכע־;, איע און ־ײזען, דא;עיעאפן א :ײע קורטוד־תקופח.;אמכע־;, :רו־ב א־ך, א־ז;עװען דעד טאטע פון דעד ײד־יע־סט־־ יעע־ קורטו־. פ־־ן חאט;אך אפטמאי;ע־כטעקט טיף א־ן דעד חיםכיח.;אמכע־: חאט;ע־טאפן דעם מאדעדרעם ײד־יען רעב;ם־שמ־י;עד און ײדי־ע־םט־־טן א־־אצ־א:ארן װערט־כאכעם.;אמכע־; א־ז;עװען דע־ עדיםטע־ ־יד־יצעד יכ־״כע־, װאם חאט אי״ן ײד־־ם־װערטרעך;עיעכט א־ן ז־ך א־ן ־יד־יע או־ם;ערעבט. (חכיטך קומט);אר;עזען א נדויםן אומזמדרעכן מדבר, און װערכע ע־ ־אט;עזוכט ז־ך צו דאמעװען דודך א טר־:ק װאםעד. אזו־ באס־אקי״ט א־ז עד אד־י;;עקומען א־ן דע־ ר־טעדאט־ד און א כאחעמ־ען א־ז ע־, דעד דעפוטאט, פובי־צ־סמ און װערט־םאד־ כעסעדע־ איװנטרעך ׳טטע:דיק;עבי־בן א־נם תוך פון זײן נשמח. זײן;עזונט־נעיריכענע־ מיטכיל־יטע־ יטבי אכעד חאט ׳טמענד־ק;עזוכט אן אויםװע; שלום צו ־טריםן מימן רעבן. :אמבעד; חאט ז־ך יטו־ן דעמיט;עפדװוט מ־ט ב־ידע חע;ט צוכאפן אן לעכן, בד־ נ־׳טט או;טעדצו;ײן א־ן זײן כאם־אטשעםטװא. צװ־שן ד־ חב־ה ר־טע־אטן כאם־אקעם א־ז עד א־־״טלעך;עװען דע־ אײנציקעד פאדד־נעד. כ׳חאכ מ־ך דעמלמ :אנ־ז ק:אפ א־כטע־עסי־ט, פון װא:ען דע־ עורם יעבט. כ׳;עדע;ק אכעד, אז:אמבע־; חאט דעמלמ א־בעד;עזעצט א פ־אםפעקט פון כדמר־װ״ן א־־ף חעב־ע־יט... א־ן חאט :אקומען דערפא־ 25 רובל. ז״ן כרר א־ז;עװען: ״פ׳טוט;בר־ ביטוק!" א־ך כ־ן דעמרט;א:׳ז װ־יט :עװען פון ״באם־אטיטעסטײא״, ח:ם עכ האט מ־ך יטטאדק :עצו־;ן צו דעד חבדח ׳טדײבעדפ, חאב א־ך געדהאדד הויפטמאז 1צ\ זײ\ גיבטציוןנזסי; גטבוידװזאג.) אמאר אד־כע־ און צ־ט ם־ט דעם ׳טוין פאדאינטעדעם־דטן דודך אים טעאטע־־כאזוכע־ צו דעם ס־מבאריזם פון ״םא־זונקענעם נראק״ א־ן ״פ־נפא טאנצט״ — פון ד־ סאצ־ארע פדאכיעמען - א־ן דעד פײע־ד־קע־ ״טמידע־־י פון דעם ק־נםטיער, װאם א־ז מ־ט ־י־ב און יעכן פא־טון א־ן ז־־ן קונםמ. -- ״דאם װעט ז־ין א װונדעדרעכעד;ראק, אזא;ראק האט;אך ק־ינעד כ־ז או־ף חײ:ט נ־יטט;עמאכט״... דעד מעטאר־נ־םעד חיינדיך כאדעכט־קט ד־ ארע קדבנות, װערכע עד חאט;עבדאכט פאד ז־ין ׳טעפעד־יטן טדוים, — דאם אװעקנײן פ־ן דע־ פאמ־ר־ע, דאס אפזאנן ז־ך םון עורם־חזח, — דע־מיט, װאס זײן;לאק װעט כרעננען ״א כיטודח דע־ װערט, א כיטורה טובח ײע;ן א;ײ, ריבט־ק רעבן או־ף דעד עדד״... דאם אומקומען פון נראק, חײנד־כם ח־טה חאט מען נעפ־וװט או־םטײטשן ארס דעם או־טארם חסכמח דערויף, אז ד־ םענט־טרעכע מא־אר חאט;ובד נעװען די חוצפח םון דעם, װאם חאט ז־ך אר־ין;עקדו־נט, אלס ״או־םדעדװײרמעד םון ד־ הימרען״... דע־ מעטאר־נ־םע־ ח־־נד־ך א־ז אבע־ :עפארן ב״ ז־ך פון דעם, ײאכ ״עפ חאט ז־ך צ־־טט אײ״ענעבן מײן קונםט־װע־ק״... און מ־ט א פך ־א־ ׳טפעיזע־, ־טו־ן;אך דעם, װ־ חו־פטמאן חאט;עפײערט ז־ין םופצ־קםטן;עכוירנטא:, כשעת די, װאם חאכן א־ם;ער־בט און;עחארטן פון א־ם, חאט ז־ך;עדוכט, אז עם חאט ז־ך ׳טו־ן פאר־ ענדיקט זײן ׳טאפוננם־װע;, אז ע־ חאט יטוין דעדגדײכט ד־ העכפטע יטפ־צן פון ז־ין יטאםן, — חאט חו־פטמאן, ׳טוין :״טט דער ק־נםט־ רעד,;אד דע־ מאן, ײאם איז יטו־ן;עיטטאנען או־םן יטװער םוז מאנאסט־־ און יטו־ן;עחארטן כ״ם װעדן א מאנאך, װ־דע־ באײײו צוצויטמ־דן צו ז־ך די אויפמע־קזאמק״ט פון דעד;עזעייטאפט מ־ט זײן ״כום־ פון םאאנע״ — מ־ט אט דעפ ש־ד ח׳ט־ד־ם פון ז־נ־ ד־קעד ר־בע - מ־ט אט דעם װעדק, װאם א־ז א־כע־פ־יט מ־ט זײן פע־זענרעכן פ־ײדעװדיקן נריק... װאנדעדנד־ק;ײסט־ק צװ־שן אקע אומות און דטונות, אין פאדיט״דענע צ־יטן און דורות, א־ן פאראצן, א־ן ד־ קערעדם, או־ף ד־ כא׳־נ־יט&יצן םון דעם טרוים, א־ן א־מחד־קן נח־נום פון דער װ־דקרעבק־יט,;עבנד־ק ט־־זנטער ז־יטאעך פון;דו־ריקע צדות, פון פ־ײדעײד־קן, ר־כט־קן טדו־ם, גיבנד־ק אן אומפאדגעסיעכע און אומ־;עח־יעד פא־יט־ידנאדט־קע;ארעדיע ט־פן - א־ז חו־פטמאן;עקומען צו דעם או־םם־ר -- אז דאכ אײנצ־קע חײר־קע א־ז — די קונםט און ד־ ר־בע, ״פא־ װערכע ארע זענען, פונקט אזו־ װ־ פאד דעם :עזעיז, נרײך״• חויפטמאן, װערבעד האט זיך אזוי אפט;עב־ט;, פאדאט אבעד ק־ינמאר ז־ך;״טט. עד א־ז ז־ך מודח: ״א־ך חאב ר־כ די איטע, או־םגעטדאטענע װענ;, אכעד זײעד א־ן נא:ץ דײט׳טראנד װערמ א־צמ;עם־יעדמ דעד ז־בעציקםטעד נעבו־רנטאנ םון דעם באדײטנדםטן דײט׳ט־ טן ד־אמאטודנ נע־חאדד חו־פטמאן. אמת, ד־ צ־־ט האט נודם;עװען, אז;עװ־סע פאל־ט־־טע :־ופ־דוננע;, סײ די עקםט־דעכטע, םײ ד־ עקםט־רינקע זארן ז־ך אפ־;דענעצן פון ד־ פײעדרעכקײטן און אפירו;עפ־נען א ־טעת־הכו־ט־ ז־ך אפצודעכענען מ־ט דעם ארטן ״טד־פטיטטע־עד — ד־ ־עכטע פא־ ז״ן פר־ינט׳טאפט מ־ט דאטענו־ען, און ד־ רינקע — םאיד זײן טאקטיק כ־טעת דעד װערט־מרחמ־, — אבעד די ק־נסטרע־־װע־ט — דאם טעאטעד, ד־ פ־עסע, ד־ ר־טעדאטוד — פ־אװעט איצט דעם ױב1. ד־ טאנ־צײטונגען, ד־ ז׳טודנאאן זענען ד• ־עצטע פאד װאבן פור מ־ט באגד־סוננען, אפ׳טאצונגען און זכרונות ײענן דעם;דו־םן ד־כטער. אזערבע אננעזעענע װא־טפירער און ׳טד־םטיטטערעד, װ־ טאמאס מאן, ־אקאװ װאםעדמאן, ארפדעד קעד, מאקם ב־אד, מאקם 4־בערמאז, םד־ץ פאן אונרו, פראנץ װעדםער, עמ־ר רודװ־;,;ערטרודא איזארדט, נראף קעםרער חאבן א־ן ז־־ערע א־ט־קרען און זכדונות אננעװ־זן, אז חו־פטמאן א־ז פאד זײ;״טט ברו־ז א פאעט־ טע־ טא־ רענט,;אר א קװאר פון א־דעאר־זם, פון ט־פע־ םענט־ט׳רעכקײט, װאם חאט ב״טפיע נעװען אויף ז־יער רעבן און .אפן. דער דײט׳ט־שעד טעאטעד ■•טפײזט ז־ך אפטמאר;אך עד־חױם פון חו־פטמאנס רעפעדטואד. אפ־רו זײנע פד־םטע, ״טו־ן חארב־ פאו־נעסענע דדאמעס, די ״ראזא כראכרט״, .נאבריער ש־רעדם אנטרויםן״ װעדן אפט נעיטפ־רט. ד־ בעםטע דעזיט־םעדן פ־וװן :אך ארץ זײערע ׳טעפער־שע כחות א־ן אזעיכע איטע פ־עסעם, װי דער ״פאדזונקענעד נראק״ און ״חאנעיע״. דאם ארץ דערקקע־ט ז־ך דעדמיט, װאם חו־פטמאן א־ז זײן;אכץ רעבן — םײ א־ן זײן פד־םטער יוננט, ס־י א־ן זיינע רײפע ־אדן א־ן או־ך איצט אין ז״ן טיפער ערטער — ארץ דעד זערב־קעד םורמוט- קעד ״אײנזאמעד״. די ח׳עכסטע פריכט םאד חויפטמאנען און פאד זײנע הערדן, װעיכע פאדקעדפעדן אדע־ שפ־נרען אפ זײנע כא־אק־ טער־־טטר־כן, א־ז די רײדנשאפטרעכע או־פדיכט־קײט צו זײן דאם, צוריב ײאם ״ער א־ז אדאפנעש־קט;עװאדן או־ף דעד ײערט״.;אך םיט א םך ־אדן צוריק חאט הויפטמאן םארצײכנט א־ן ז״ן טאנ־בוך: ״דאס אנטשטײן פון דער דדאכע א־ז — דער צעשפאל־ טענעד, צעצװ־יטעד, צערודעדטער א־ך..." און דעריבער טאקע חאבן די ארע, װערכע חאבן;עשד־בן װע;ן חו־פטמאנם װערק, :עפדײוט ארו־םנעפינען אויטאב־אגראפישע שטד־כן אין זײ. א־ן ז״נע פר־םטע שאםוננ־יארן, זײענד־ק דורכנעדרוננען מיט א;עפ־ר פון רחםנוה, שד־יבמ עד ד־ טדאנישע פאעמע םון דעדנידער־קנדעד, דע־דר־קנ־ דעד חאדעװאנ־ע — פ.־ר :ויט און ריידן — ״ד־ װעבע־". פון ד־ דעאייסטישע ״װעבער״ און ״חענשל םורמאן״ װארפט עד זיך מיט־