Literarishe bleter · 1932-12-02 · 49 (2.12.1932) · p. Seite 778

ליזטראריפוג 1ל5גי(ו\ 1\מ. 9* 4481.) ױים 778 גאמבערג ״דער רבי״ האט דעמקס נעבראכט־ רי ״באםיאטשעס• טװא״, כפעט :א־ באד טתךבןוסיאט׳גועםטדון) דודך ג*־קי;. — א באזוגדעד פין באס־אטיסעסטווא, װאס ־אט ג״סטיק געװאגרקמ אן דעד גייסטעד דוס־שעד רימעראטור, אין גימשעם א־בערמעגמיע:־ טוס, אגארכיזם און אין איגדיש־׳בודיסמ־שן װעלט־בטור.;שא#עג־ ־ויער!.). באסיאמשעסטװא — איז יידן, — דעם םארק םון תכרית, דעמרט רגמ־י פרעפד געװען, בפרט אוגזערע םםכירים. אוגזערע א־גטעריגעגמן ־אבן גאך דעמרט געשסעקט אין דעד תיטכרה, װאס פרענט פדעד־קן פדארמ־שר־ימ, גיכטערקייט, נערמ־ פאדד־גען, האבן א פאך א. א. װ. גאמבערנ םרעגט מבמר זיין ארע מעגטשרעכע תכריתים, ד־ נאגדע װערמ און ארע ״מעגטשן־װערעמ־ רעך, װאס פרוכפערן זיך אץ איר״. ער האט געמאכט פראפאגאגדע פאר א?ינסטרעריש־ם־ראסאםייע רעבן א־ן דעד װערט אד״ן און ער א־ז א־ן דעד היגז־כמ געװאדן דעד טאטע פון דעד ייד־שעד ריטעראטור־״באהעםע״. — אש און ד־יזען זעגען -עװען ז־יגע עדשטע תרמידים. א־ן שװ־דער פרעגט דעמרט קורם־רן גאגצע רעגעגדעס םון ד־ הכדה שדײבערם־באס־אקעס. אש האט ם־ר דעםרט דע־ציירט, אז;אםבערג האט אים געזידרס, הרמאי ער, אש, איז א ״בורזשוק״ און וױשט ז־ך אפ מ־ט א האגטוך. אן אגדערש טאר, זוען אש האט גאמ־ בעד;ן געטשעפעט צור־ב ז״ן ג־יטט רייגעד װעש, האט גאםבערג םאד־ ב״ג־יעגד־ק דעם ט״ך שוױדעד, פון זיך אראפגעגומען ד• װעט א.־ן א־־סגעװאשן א־ן ט־יבר און צור־ק אגגעמון גאסעדה־יט. - גו, אש א־צט בין א־ך שוין א פאצעט* —־ האט עד געפרענט. ב־דגעדרעכע ט־ידרעך פרעגן דעםרט דעדצ־ירן, אז גאםבערג האמ פ״גט פעגטטן, װאם װאשן ז־ך... די םעגטש;, זאגש עד, שפ־גקען ארע פון ז״ף. גאמבעדג האט פ־ד דעמרט נעםיטרעך אן כעם דעדצ״רמ, אז ז־־ן בעסטעד פד־יגט ד״זען, װאם האט מיט אים געװויגט אויף א״ן קװאדטיד האט איגם־טן װ־גטער גישט האבנדיק אויף קיין םיטאג, פאדקו־פט זייגס, גאםבעדנס, פארטן א האנדרארזש, אזוי, אז ער האמ :עטוזט פד־רן עטרעכע תדשים. ג־שט האבגדיק א־צמ םער קיין מורא, אז םען װעט םיר צ.־־ :גבגען מיין פארטן, װאס איז געװען םיין אײגצ־ק םארסענן, האט :אםבערג דעץ־צו באםערקס: אין איך גישט מעך םאראיגטערע־ ם־רט א־ן דער דערהארטונג םון דער א־צטיקער געזערשאםטרעכע־ ארדגונ:. אזערכע מעשות םרענן קורםירן אין שװירער און םדענן שאקידן דאם גאגצע בארעבאטישע ״לעטג־קעס״־װערטר. און איגם צעגטרום םון דעם ראזיקן רעגענדעם־קרייז האט זיך;עפיגען די םיגור םון גאמבערגן. דער ט־פ באהעמיען איז אין זיך כו׳צר םארש״דעגע מיגים מעגטשן. - אש איז דעםרט געװען א באהעםיען רפי שעה. אשס דעםרט־קע באם־אטשעםטװא א־ז גיכעד נעװען א ױננטרעך בלאנדזשען און זוכן א װעג... א תוהו־ובוהו םאר םעשי־בראשית, פאדן שאםן םון גרויסע װערק. ״א כאאס, װאם אנטשט־״ט אין אונז, איידער םיר נעבויח א טאגצגדיקן שטערן״. (ניטשע). בעצם א־ז דער םזזב־ םון ״שרםה נניד״, — װייט נעװען סון באס־אטשעםטװא און םון אפגעראזמק״מ. אש האט שוין רעטרט געפירט איז זיך א געװאלטיקן נגוח און ער האט זיך געשמויםן מיט;עפאיגצעדטע פויסמן אין דער גדויסעד ורערט ארײן. ר״זען א־ז געװען אן אוםטיטרבארע קינסטרעד־גאטוד, װאם האט נראט תגאה געהאט םון באהעםישן, ״דארמשע םאר ניעגטע״. זיין באם־אטשעםטװא איז ניכער נעװען א ראםאגט־ש זוכן סון דער ״ברו־ער ברום״. אגדע־ש נאםבערנ: גאפבערג איז געװען דעד אמתעד פיראסאפישער באסיאק םון דע־ דעמרטיקעד ״דעקאדאנס״־צײט. ער א־ז שוין איינגטרעך מיד געװען צו זוכן א זוענ, ער האט שו־ן;עהאט פאדברענט ארע בריקן ה־גטער ז־ך. א־בעדגע־יסן אלע פעד־ם, װאס האבן אים פאדבוגדן ם־ט דער געזערשאםט: קיין קרום, ק־־ן;ואר, ק״ן אפוגה — ר־ת ד־ן ,־ר־ת ד״ן. א־נם רעבן האט ער םעד װ־ ־אד, כםעמ זיגט ער האט אגגעהויבן צו שרייבן. נאם־ בעדג א־ז פ־ט פ־ד אזו־ א־נט־ם געװען, װ־ ם־ט ק״געם ג־ש־מ, אפ־לו גישט מ־ט אשן, װאם איז דאך געװען א פאפי־־עךפאטעד און האט ק״ן צייט ג־שם געהאט זיך םימ אים אזוי פ־ר אפצונעבן. א־ך האב פ־ך פ־ט גאפבעדגן אדופגעשרעפט א־בעד שטעט א־ן דער נרויםער װערט, וװ קייכעד אתוץ פ־ד האמ א־ב ג־שט געקעגט אין תקופות פון זיין רעבך, װען ק״גער א חוץ פ־ד, האט זיך מימ אים ג־שט געחבדט. עם קוטט דעדצו נאך א־ן באטדאכט פארגנדעם: איך בין ק״ן ״ד־שע־ רימעדאמ ג־שט געװען — װ״ט נעװען פון ייד־שן װערטר איבעדהו־פט. פ־ר ־יד־שע שדי־בעד, זו־ רטשר, אש, ד״זען, סוקדוגי, דוד א״גהא־ן א. א. וױיםן;עװ־ם פון גאפבערגן םער צו דעדצײרן װ־ א־ך. פ־־גע זכ־וגות האבן אבעד, װי א־ך גרויב, דװקא דע־םאר פעד באד״טוגג, װאם אוגזעד פד״גטשאפט א־ז נישט נעװען קיי; ד־ין ר־טיע־אטן־פד־־גטשאפט פון *־אםעס־ע־װעגן. צװ־שן אוגז האט ק״גמאר ג־שט געקעגט באשטיין ק״ן;קגאת םופ־־ם. גאפבערג האט ז־ך פאד ם־ר קייגטאר ג־שט צוגעפוצמ, און עד האמ פ־ר אפמ אג־ פארמ־״ט זאכן און אגשו־אוגגען, ם־ט װערכיע ער ווארט זיך פאר ר־טע־אטן נעהיט. םייגע זכדוגות קענען אזו־־אדום האבן פדעמיעגז־עס פון א מש־ח ־ם־ תופו. ב׳האב פ־ך באקעגט פ־מ גאמבעדגן צור־ק פ־ט 31 יאד בעדך, א־ן שװ־דער ביי װאדשע. אין שװ־דעד האבן דעפארמ או־ך נעװו־נט או־ף זופעד־װו־גוגג ש־רוב אש, אבדהם ד״זען איון א גאנצע ריי ״ד־שע א־גטער־נעגטן, װאס פא־געםען א־צמ דעם או־בגאן אין ״ד־שן נעזערשאפטרעכן רעבן. באקעגמ האט מ־ך פ־ס גאמבעדגן מ״ן ־ונגט־פר״גמ שרום אש. ע־ פרעגט פיד גאך פד־ע־ דעדציירן װוגדעד פ׳־ן א זערטעגעב חס־ד־שן ײרגגמאן, ״א װויר יידר־ פון א קריין שטעט־ר, װאס האט פעשה קאצק פאדראזט פ־ו־ און ק־נדעד און א־ז געקופען צום דבין, טאקע צו פ־צן, ק־ין װאדשע א־ן האט א־ם פא־גערייעגט או־סעדגע־ ־ו״ג־עכע זאכן. אש האט מ־ד אויך געהאמ א־בערגענעבן דעם אינ־ הארט פון עטרעכע גאםבעדגס־גאך ג־שט נעדרוקטע דעדצ־יריוגגען, װ־ ״דאס :ר־ק״ א. א. אש און א־ך זעגען רגב־ גאמבעדגן דעםארט גאך געװען ייגג־ ־עך. גאמבעדג א־ז דעםארט אלט געווען א ־אד 28 און ער תאט שיוין געהאט א ־ײך רעבן, פור מ־ט אגטו־שונגען ה־גטעד ז־ך. גאפבערנ פרענם ז־ך דעפארט זערמן דיםען, גא׳־ אש האמ ם־ר דעדצ״רט, אז גאפבע־;, דעד ״ע־רו־״, ר״עגט שאפעגהו־עדן, ג־טשען און פיר סא־ צ־אר־סמ־שע ב־בעד און אז עד א־ז ״װ־םגשאפטס־פענטש״, װאס קען ארנעב־ע א. א. װ. גאפבע-־גס שפועםן פרעגן פ־ר, דעם 18־־עד־קן בחוד, נ־שט קראר ז״ן — זיי זעגען פאד פ־ד :עװען פור מ־ט םודות און רםז־םן ע־ פרענט ־עדן פ־טן;דעםטן ביסור װעגן פ־ין ב־דגעדרעכעד בארע־ באט־שע־ סב־בה און קוקן או־ױ ארעס פ־ט אן א־גד־שער װערט־ פא־אבטוג;. גאפבע־ג א־ז מ־ד דעפארט בטבע פרעפד;עװע;, און א־ך פרעג א־ם או־םפ־־דן. םא־אן א :רו־ס ״ד־ש רעבן — ם*־װאם זוכט ער, גאפבערנ, כר פ־גי חבפות און או־םטע־־־שע טעפעס — האב א־ך פ־ר גע־ ט־אבט. גישט :עקוקט דעדו־ף, האט םי׳ד נאמבערג שטארק א־פפא־ ג־רט — ער האט נעקענט שר״בן;וט העברע־ש, װאם איז דעפרט;עװען דאס חשובסמע פאד א ־יד־שן ר־טעדאט... אש און ד־יזען פרעגן ז־ך באציען צו :אםבע־נז םיטן גרעםטן ־־את־הבב־דן ז־י פרענן א־ם באטדאכטן פאד א פ־ראזאף און;דו־םן דעגקעד. פא־ ־עדן שװעדן ענ־ן פרעגן זיי ביי גאפבעדגן זובן אן עגטפער.;אפבעדג, אש און רייזען ועגען ארע 3 :עװען תרם־ד־ם םון פדצן. :אפבעדג א־ז שו־ן אבער אר״ן;עװען א שטיקר ״רבי״, פ־ט א־ינעגע דדכ־ם. א־ן פ־ר ה־גז־כטן איז גאפבעדנ פאד אשן, דייזעגען און אגדעדע י־נגע שד־פמשטערעד נעװען פעד װ־ פדץ. 8דץ האט;עװו־גט א־ן א בארעבאט־שעד װויגוננ, ער פרעגט דעפארט ס׳דוב ־עדן פ״ריש און אפטפאר וריט געװען פון ז־ייעדע זאדגן און םון ז״עד רעבנם־גוסח, בעת :אפבעדנ א־ז :עװען א פודה־דד־ און אן אפתעד חבי.