Literarishe bleter · 1932-11-25 · 48 (25.11.1932) · p. Seite 769

ק רי<זמך$ךיפז<\ בל(\לזמ\־ ן\\ז. 48(1441 װיזיע פיז פלום ורעפעראסי פ\\ איצינ\ \זא\ג<\ר אי\ \\ארט(װ\ער דיסיעראסיך פארײ\\ דאזיקע טורא, װאם נעטע הןזמ אין זיך :עטראנן ןזננעהויבן םון זײן ״װערטער״ צײט, ביז אין די שפעטע יאדן פון זײנע אאיײפ״עע דער־;־ײעוננען. דעי דאז־קער פחד האט ארײנגערוקט ד■ :עעטאלט םונם םאטער איז דער באאאדייטער אטטאםםער םונם ״ערא־סענינ״. און אזוי ארום איז דעד באאאדייטעד יטװונג אפגעיטװאםט נעװארן. די סורא צו קז־סן ־ע־ טיםטעדיע נא״ך אין די אוינן ארײן, האט אדאנק דעם קלאסי׳טן באנעם פון גאײבנעװיבטיקײט נעאײנט דעד באלאד״טער רעדנרײכונ: יעטײנעד אין װענ. דאם, װאם דעם קלאם־קער איז ינישט נעאוננען, איז נעאונגען די ־אטאנט־קער בידנעד, און פא. (פאר טי־ א־ז ־אטאנטיק נישט ק״ן ׳טוא־באגריו'!). דע־ דעדנע־ פאאעט־זידט טיט דעם םארשן אויםטײטיע םון רא־ טאנט־ק. עד רוםט אן די ראטאנטיק די ווענדוננ צום איאוזארישן, די באפ־״עדין פון רע־ סענטשאעכער פאנטאז־ע, ךי װונדעראעכע שװעס־ טע־, װאם האט פאדבריודערט דעם טענטש טיט די עאעטענטאר־ :ײםטע־. די נרויםע איביע צו דעד פאאקם־נשטה און צו אאע םעאקער. אויב דער קאאסיקעי נעטע האט, אמשא, נעװאדפן ראם װארמ ״זועאט־ ייטעראטור״ האבן די ד״טשע ראטאנטיקע־ די ״ײעאט־איטעראטור״ ־עאאיזירט. דער רעפעדענט שטעאט זיך אפ אויפן עצם פין דער באאאדע און אונטערשטדײכט איר ק־ובהשאםט טיט דער דראטע. ער מאכט א איטעראטור־נעשיכטאעכע עסקודםיע איז באמערקט, אז די געד־ טאנישע פיעאקער, ײאס האבן דעאאחידט די באאאדע הן אין זײעד פאאקאאר הן אין ז״עד קינםטאעדי׳צזער איטעיראטויר — זענען אויך די ט־ענעד פון דער נרויםער דראניע. עד בארירט די שײכותן םון דער אאט־עננאישעד פאאקם־באאאדע צו שעקספירם טראנעדיעס. די איניע, װאם פידט דירעקט םרן דער עדואדד־באאאדע, דער ייארר ראנדאאױ־באאאדע צו שעקםפירם ״טאקבעט״ א. א. װ. ער ײיא אין סטרינדבעדנם נראנדיעזע ״חאום־יעפיאן״ נעםינען רעם ׳נױיכות צו רעד אאט־נארדישער םאאקס־באאאדע. — אינטערעםאנט איז עם, — באמערקט דער רעםערענט, — װאם די םאאװישע און ראטאני׳נדע םעא־ קער, װאם האבן דעם באאאדישן מאטענט אין זיך נישט נעטראנן, זענען ה־נטע־שטעאיק אויך אין זײערע דראטאטישע דע׳רנרײכוננען. טעדקײידדיק איז, װאם אין ײדישן פאאקם־איד נעםונען זיך זעאטן בא^אד־שע באיצן. און דערפאד טאקע איז ד־ דדאטע דאס צרה־קינד פון דעד ײד״צעד איטעראטור. דע־ ־עפע־ענט טאכט א איטעראט־ר־נעש־כטאעבן ״.יפאצ־ר איבעד דעם נע־אננא פ.ין דעד יידישע־ איטעראטור מיט דעד באאאדע, אנ־ הויבנדיח טיט פ־צעם ״טאניש״ ביז צו טאני א״בן, און ׳צטעי׳ט זיך אפ אויף זיינע א־ינענע באאאד״צע עקספערימענטז. דע־ קאמד פא־ ו״ע־ בא4אדע — פא־ענדיקט דע־ ־עפע־ענט א־ז דע־ קאמד פא־ דע־ גרויםע־ ׳ידי־עע־ טדאנעדיע. די װונדעראעך־ ״.יװא־צע באום פון דער דיכט־נג — ד• בא^׳אדע א־ז דער װענ־וױיזער צו דעם ד־אטאטישן דיאאאנ, צו רע־ ד־אטאט״גיע־ קאמפאז־ציע. גנ. ביבל־־יאטעקז אוז לעזער בײ אונז באקימט איי ארמזים^ ביכער םןןדערט אינזער קאםאלןןגו אויך פוילישע ביכער זײער ביליק אדרעס: '0׳ג\520זס/\\ ,נןז8ז(ס1ס0 ב5 .()ץ/\\ 31 סזסוןתקװוס^ די פאלאדע-די א־ן איטעדאטן־םארײן האט איציק מאגנער נע־ ׳האאטן זײער אן אינטע־ דעםאנטן דעםעראט ״די באאארע — די װיזיעםון באוט״. ם׳איז געקוטען ד־ װאדשעװער ײדישע איטערארישע מ׳צפחה און א,״ך א געקאיבענעד עואם פון צוהערער. אי־ ציק מאנגעד איז דיכטעד או־ך אין זײן רעדן. ער ידעדט ב־ארעריש, װארםט פײנע דעםיניציעם, באיצט טיט ש״נענעדאנ־ קען. זײן דעפעראט איז א קונסט־װערק. איציק מאננער זאנט: ״א״גנטאעך איז שװעיר צו רעםינירן דאם װעזנט־ אעכע פון דער באאאדע איגוי? \זא\גמר \צייכ\\\ג פ\\ יבװ? בר\י1\\ר\ אזוי שדײבט אײנער םון די אומצאאיקע איטערא־ טוד־דאצענטן אין ז״ן אריינםי—װא־ט צו דער אנטאאאנ־ע םון דער דייטשינד באאאדע. ם׳אאזט זיך נאר זאנן — שרײבט ער, — אז די באאארע איז אין איר אגר׳עפרוינ נעװעזן א טאנץ־איד איון איז ב״ ה״נטיקן טאנ אידענטיש טיטן אמאא אזוי־גאנגבארן נאמען דאמאנצע. פאדשטײט זיך, אז םון דעם ראזיקן ארײנםיר װערן מיר װינציק־ װאם קאאר װענן דעם סהות פון דער באאאדע. און כדי אנצוטאפן ראס װעזנטאעכע פון דער באאאדע, װעט איר מיר מוזן מוחא זײן דאם אפערידן מיט קאנקרעטע ביאדער אנ׳צטאט ם־ט אבסטראקטע דעםיני־ ציעס. פאראן אזעאבע ענינים, װאם אאזן ז־ך בשום אופן נישט פענמען הורך א םאדמואע. רער דעדנער בדענגט א פאד בײיצ&־אן און צײכנט אן ד■ איבעד־ נאנגען סונם איריש־אידיאישן און אי־יש־עאענישן צום באאאדישן. דאם נאםן־מײדא, װאם באאנדזשעט אויםן נאבט־שן ט־אטואר, און רוסטארוים איד אײנענעם שאטן מיטן װארט ״קום!". דער שזוערער דראמאטישער נעדאננא מיטן שאטן פארײאנראט דעם איריש־עאענישן עייעמענט אין באאאדע. רעד בײשפיא פונם קינד, װאס שפ־נאט זײנע באאנדע חנען אין באויען שפינא און וױערט מיט דער אנפאאנדיקער דעםערוננ איבעראשט ד,ירך דער שװארצער נעשטאאט, װאם ציט זיך או־ס איבער דער נאנצער אעננ פונם שפינא. דער אויסטעראישער נעשרײ פונם קינד, דער נעשרײ םון פחד — ראם איז — רי באאאדע. דאם םוחרא, װאם שפיאט זעאבםטבאװוםמ און זיכער מיטן זיאבעדנעם טאאער. און זוי אזי׳וי דער דאזיקע׳ד אידיאיש־נ׳ראטעסקער מאםענט פאדװאנדאט זיך אין א באאאדיש־דראמאטישן, אדאנק דעם אימז־ן־שפיל, װאם םאר־ װאנדאט דאם םוחרא אין א קרבן פונם נרויםן זיאבערנעם טאאער — די אבנה. רי באאאדע, זאנט דער רעםערענט, דאס א־ז דער טונקעאער הוף, יואס שאאפט אין אונזער באוט. דער ׳אוסזין, װאם דרימאט הינטער אונזער אאניק. דער פאאטער פון ד־ קראען דורך אונזער קאארן נעמיט. ר• דראמאטישע באיצן, װאם טראנן זיך איבעד די אאינדשאםטן םונם מענטשאעכן נעמיט. א־נטערעםאנט האט דער רעפערענט אנאאיזירט די בא׳ריסטע בא־ אאדע ״דער ערא־ק׳מינ״ פון נעטע. ער באװייזט, אז דער םאטער איז אין דער דאזיקער באאאדע אן איבעריקעד מאמענט. א קיאער רעא־ א־םטישער אנטיטעז, װאם האמ קײן שום ארגאנישע ש״כות נישט צו די האא׳וצינאציעס םונם םיבערנדיקן קיגד. . אין דער דאזיקער באאאדע דערקענען םיר בואט רעם פתד םון נעטען — ז״ן אײביקע סורא םארן סאו׳אירן דאם נאײכנעװיכט. די