Literarishe bleter · 1932-11-25 · 48 (25.11.1932) · p. Seite 766

ליסי<\ר$\־יטז<ז בלנוסיער סגז. 8* 0־1.44 זי״ט 766 — וױהין פידס איר כייך? — האס ם׳ס0 בײ וואלטעדן נע־ ציטע־ט. — װו דו האםט געפירט מײן שװעםטער — האט עריס, װאם א־ז רי;א:צע צײט געלענן אין א פינםטער װינסל, זיך אננערוםן. װארטערם פצויע אוינן זענען פון יטרעק נדין נעיװארז, עריקם — ראבן נעשיפעט, וױ צעוזיצטע־ פודשטין. די אי־נן האבן נעני׳סטעדט א־ן דעד פינםטע־. א דנע, צװײ, דרײ ד• יריקן האבן זיך םאר־ טיעעפעט, זיך פאירטאסטן — װער װעם, װער װעם? אפריקע איז בײ־;עקומען אטער־קע. װאגטער האט אוראפנעאאזט ד• אוינן, און ם׳קוא זײנס, אן אנ;ע׳םפא:ט;ם, האט ז־ך;עפדע;ט, האט ז׳ך;עבעטן־. — װאם;ײט איר ט־ס טיר טון? א־ר;ײט ט־ך ש־סן? — נײן, װ״םע בעסט־ע, :•יצט יע״םן — האט עדיק פ־ט זײן;אנצעד נבלרה דך א װא־ה נעט־ן אי־ף װאקטעדן און אים אנגעטו; א באאראפא־ם־טאםקע — ט־ר װעאן ד־ך נ־שט שיסן! מיד װע5ן דיך טםרם זיין! ט־־ װעאן ד-ך קאםטד־רן װ• א וױאדן אגער! — ב׳קען נישט צוואנן. — - קענסט נ־שט? — נײן. — וױ־סס־ באט׳ע, אז עפ• האט צוזאמענגעבדאבן?... א־נט צו בעט... איז ק־ימק... וױאסט זי :אדני׳טט זען? -- טען קען דען ז• זען? - -א ־־- האט דזיגדאנםאן אן עפן;עטון ם׳ט־רא םונם אויטא־ טאב־א און ז־ך א שמער;עטין מ־ט דע־;אנצע־ ה״ך א־בער ןואא־ טער;, אז דע־ דענטיפט האט נעטוזט אר״ן א־ן דער טא׳נ״ן — •א, טעז קען י• זען. ד• מאש־ן האט זיך געטראנן צום דאקמע־ און איז זי איז פאר־ ב״געלאפן רזשאנםאגם הו־ז, האט װאלטער ז־ך אנגערופן: — דאקטעד דזשאנסאן, איר זענט עזוין אוריבערגעםאר;. — ב׳וױיס — האט רעד דאקטעד פעםט נעהאילטן ם׳ראד, זיך :ע־־םן מ־ט דע- מא׳ג״ן אין װאאד אר״ן. י א נ >} ס ס? ד ק יא װ /?? $ ר ש ע הדיםמז או1יף דעד ײדישעד פינע זאנדבערגן א•; ראדזיב. םר־םטעטקא איז אויפגעטרעטן צוױשן אנדערן אים ״ד־נה״ און ב-דעםקא אלם ״רופוס״ א־ן ״בד בוכבא״. ד• בי־יםטעזםקא ראט;ערעדט א נלענצנד־קן ײד־יב. ב־דעסקא זאא זיך ־בפעטע־ האבן ט;״ר נעװען. דער אינטערעסאנטסטע־ טיפ פון ד• אלע ל־יםטן איז דער אד־ ט־םט װ״ננארד (םפי־־ד־אן פא־ציא), געבוידן א*ן רומעניען פון א טיטע־ אן א־סאל־ענע־ין א•; פאטע־ א רוטענעד. ער תאס אננעהויבן צ• יבפ־רן א•; דער ־וטענ״בער אפערעטע און װאריעטע. א צײט לאננ;עװען אק־אבאט א־ן טי־וצים צירק. אין ־אר 1907 טדעט װײננא־ר או־ך א•; א ייר־יב; װאר־עטע, זיננט אױך ״ד־־בע ל״רעי־. יטפעסער באהערשט ע־ נרינטיעך ד• ־יד־יבע ׳בפי־א־ א•; יםד־פט און װאדט. ע־ קען אויך העב־ע״ט. אין יאר 1914 זאר ז־ך װײנגארד האבן סני״ר :עװען אין בודאפעיבט, זיך אננעריופ; שלטה. א־ן די דאקוטענטן אײ ע־ אבעד אפ־ציער ־ענ־סט־ירט אלם ק־־םט. יבפ־רט ביז; הײנטיק; טאנ ײד־׳ע טעאטע־ און;״ט א; פא־ א :־ט; אקט־אר. אויך פו; ד• פאל־אק;, װעלבע יעפ־ין;אך ביז; ה״נטיקן טאנ ״ר״ט ט־עאטע־, זענע; נוט באקאנט: װיאד־םיאװ זשוטסאװםקי — א;עװעזעגער עםס־־יבי־בע־ אפ־ציר; ־עדט א;רענצנדיקן ײדי׳פ; ער פא־פאסט ארײן לידיעך: טעקםט און טוױק; רעבנט זיך פא־ א נוטן אקט־אר; דע־ צװ״טער א־ז - דאװינםקי, װערבע־ רײענט און שר״בט פ־״ ײדי׳צ. דער;־עםטע־ צופלוס פון קד־סטן אויױ דער ײדישעד בינע איז;עװען ביגדעת דע־ װעיט־ק״;, בעת דער ד״ט״-־־עםט־״ב״ג־עד אקו־ פאצ־ע אין פו־רן. ד• טעאטע־ם זענען דעמיט;עװען פאדפרײצט פון דײט׳צ־עסטרײ־ ב״בע מיר־טע־־י״ט. וױערנדיק אנטקעננקוביע; ז״עם נעיבסאק פון רעם נ״־עם ׳צט־א□ באז־בע־ האבן אונזערע דעמי׳טיקע דירעקטארן אננע־ הויבן טאםנװ״ז א־אפצוב־עננען דייטיעע כחית, בד־ צו דעדטענרעכן ד•;״ע;עםט צו ״פאריעט״ן״ ביעסע־ ד• ״״ד״עע״ ׳טפדאך. די קאנ־ונסטוד א־ז דאן נעװען א נינסטיקע, און עם האט זיך זײ דאס;־ע־עעפט אױסדעצאיט, נישט;עקזקט א״ף ד• אזמדעהו״עד־נד״סע;א־ זיבעם, װאם ד• ד״טיטע אדט־םטן האבן;יעגומען. אױױ דע־ קאנטע פון ד• דאז־קע דירעקטאדן א־ז צו פאדצײכענען די;ײע פא׳־פרײצוננ פון דער דייטשעד ־בפ־אך אויױ דער ײדי״וע־ ב־נע. א:;עשטעקט פון זײעדע :ײע דײטשע קארע;ן, האבן אויך די ״ד״בע אדט״סט; זיך;עראזט אין;ע־ע; פ־ן דײטש־דעדן. עם איז :עווא־ן אן אמב־צ־ע־פ־אנע ב״ די אדטיםטן, װעד ם׳װעט בעםעד ־עדן ד״טש. א באקאנטע־ װא־יבעװער ײד־שעד טעאטעד־דירעקטאר םצ־ענט פא־לאננען פון זײנע א־׳ט־אי־ן צו;עבדויבן װאס־מער ד״׳טשע װער־ טע־ א״ױ דעד בינע. איזן איבעדהױפט — וזען ער האט באמערקט א די טעטע א־ו וײע־ א ב־ײטע, זי דינט ט־ד פאד א נדעםערער א־בעט, װעלכע א־ך :דײט צום דדוק. דא װיל א־ך;אד איבערגעבן אײנ־קע עפיזאדן. א־ך האי ד־ מאטעד־אין װע;ן דעד טעםע;עזאטלט זײעד פאד־ ז־בטיק, און װ־־װ״מ־טענלעך קאנסדארידט ד• ־ד־עות, װאס איך האי באקוטען. א־ך צוױיפל:״טט, אז דא און דאדטן קאנען זײן אומפ־נקט־ יעבקײט;. בעט איך זײעל ד־ ארע, װאס קאנען טיד אנגעבן;ענויערע ־ד־עות, -- צוש*קן זײ אױפן אדרעם פון ד• ״ר־ט. בלעטע־". אױב איך האב דא בײ עמעצן א־ז עפעם;עני־ײזט, בעט א־ך יבתח־רה אנטיבולז״קו;;.;״בט איע טאי האט טעז;עקענט פעסט־ ־בטעלז פאקטן ט־ט אלע :ענו־קײטן. מײן בװ:ה איז דא דודבױם אן א״פ״בט־קע. קד־םמ; א״״ױ דע־ ײד־שעד ב״נע. קורם־בי ש׳מעלמ ױך א פ־א;ע, װאם האע באװױ;; מענטשן, װעלכע האבן;עהאט ׳טעגלעבק״טן או־םצײעבן ז־ך או■־ ױיעחען א־ינענע י־;עס, צו;ײן צום ״ד״בן טעאטע־? װאם האט ז״ נעשטו־םן צו דעפ ־־ד־־בץ טעאטע־ א־נדע־צ״ט װען ז״ האבן יצ״ן פאדנומען בבבודיקע ע־טע־ א־ן ז״ע־ע א״נענע טעאטע־ס און;עאדיעט דאדט א־ן בעםע־ע באקװעטיעבק״טן? האט זײ עפעם א־דע־־בעם דעדצו;עטד־בן? 1 א־ך מײן, אז אט דעד טאטענט א־ז דא אטװ־נצ־קםטן פאדא;.;•בעי־ פון ארץ האט דא נעשפ־לט דעד טאטע״ערעד םאטענט ד• ד״פט־־איע. א־ן;א:־ז וױיניק פארן האט דעצידירס אן אינעמײניקס־ טע־ דדאנ;. א־ן ט•׳־ טדעפן טאקע א״נ־קע;״ם צװ״בן ד• ק״בט; א״ױ דע־ ״דישעד נינע. דאם עי״בטע אדט, פון ד• פ־עטדע :אצ־עם, פא־נעטען ב״ שום בפק ד• ד״טיבן. בא־ דע־ װעלמ־מלהמה זענען;עװע־ ד• באקאנטםטע צװישן זיינ עיזא גא-דט, א;עװעזענע ד״ט־בע שױיבפ־יעדין, מערכע האט;ע־ ־בפ־רט ״ד״ב טאעטעי אין ־וםיאנד, ז• א־ז א״פנעטדאטן אין םפע־ ציפ״ב ״ר־שע ־אלן, װי, לטשר, ד־ דב־צן א־ן ״שחיטה״ א. א. ד־ ד״טיבע װא״עטע־א־טיםט־ן עטא, װעלבע איז טיט עמרעבע דדיים־ק •א־ צ—ק אננאזש־דט;עװא־ן א־ן ״ד. טעאטעיד די־ך בעדניבטײנען. דאם צװײטע א־ט פארנעמען ד• ״םן. ד• באקאנטסטע צזוישן זײ - ז־בוקאװא,;עשפ־לט ײד־׳ב םעאטע־ א•; ד• באלט־שע רענדע״ עםפע א בא״טטע־ ־וםישע־ אי־ט־םט, א;;אזש־־ט;עװאדן מיט עטלעבע אין די־״םיק ־א־ צי״ק א*ן אבדהם־־צחק קאט־נםקיס ײד־ש טעאטע־, א״םנעטדעטן א•; ״אוד־אר אקאםטא״; אדא״עװא — יבפ־רט ״ד״ט טעאטעד ב־זן ה״נטי־קן טא;. אױ־ ד• דומענער פא־נעמען א;אנ־ז אנגעזעען ארט צװישן ד• קי־יםטן אױױ דער ײדישע־ ב*:ע. פון ד• מעד־באקאנטע זענען נעיװען: בדיםטעםקא און בידעסקא, טאן און װ״ב, א;;אזשידט;עמאדן דודך