Literarishe bleter · 1932-11-25 · 48 (25.11.1932) · p. Seite 763

ל־מטץ־אךישט כרעסױור 841. 48 ץד44.) ג זייט 763 יײםמיר־םרײער מענטש אבער םוז האבן א;אנץ אנז־ערן צוגאנ:. <־ כװז ראם ־1עבן סא־יצטײן אן דער היאוי, פין װעאכע ס׳איז אויםנ־ װיעיקםםע פאקטא׳־ןן דאס לעבן מוז םען באנ־ײפן דורך דעם לעבן :יפא. דע־ םאירנונםטיקער מענטש ײעם ק״נמאא ויך;■״.•ט יאזן פאננען פון װערבע ם׳איז טויט־שטימיננען, ע־ װעט;יכע־ טראכמן ווענן א זוניק רעבןז ״רבר ברײבר װעודנני דראנד \\עג\?ײ\ פז\מ \אר ויעזד ואװי װיגגויב, \\י \\עג\ םריט, א\1\ \ײ\ דכ\זה א-װ ראד \.ארר8\ק8\ ויעוסן \\טג\ סי\יסי, \אר \\עג\ רטב\״. דע־ העבערע־ אינםסינקט זאגט דעם בער־שכר יטנדענד־ק אונטעד אויםצוקרויבן ראם לעבן, װייא ם׳איז א־ן .הוך ג\ט און אויםמ״דן דעם ט״ט, װערבע־ איז אין תוך טרבננו. עפעם ״.־פ־ירט זיך דא רער אומזעבאדע־ באנד, װאם עיט זיך פון ביבר״ען אפטימיזם, װעייםע־ אנט&רעקט דעם םאנצן װעאם־פאשאזי א*ס אבפא־ומ;וטם ״וירא א־ה־ם בי טוב״ ב־ז ד• װערטער פון ״דב־ים״: .ההיים והכיות;תתי אפנ־ך, הברבה והקאלה ובח־ת בח״ם..." דע־ ראז־קער אפט־מ־זם האט דאך א־־־םנעפיירט פון;עדואד דעב א גןה״רבאדן פעם־מ־םט ־באפענהויער. ע־ האט דאך :עשרײדעירט א־ן ־בפ־נאזא םארקאםט־־בע פ־יאן און א־ם פא־נעװא־פן, אז ע־ בא־ :עמט דאם רעבן צו ב־בליש, ד. ה. צו זונ־ק: ־זו!! תו 81168 1>תוגו;611ז\\ 616 1או 8.180 ותו11!6(1 ו1ם11^., ׳661 81ו1 ־61ו681 :11ס8 86111 68 16י4י 1)װוז ו61!6111־ז1־זס׳\ #8112 ות1\511 ,6־ז6ןע8 ,6־ו6י\1׳\ 81.8 תװו!! 20 18ו1ס1ת ז16!6\\ ו861ת©1\. 86װןו 16ו1יװ ותתװןסזון ס<1ת16ת68תװ1 א6 ,6־81י\־ו86תסס 6886 6ןןת18ס8 ת6װ6־ז1 8ת6י61<1 68ת861 ו1;>81 ח6<61 11<>8 ־61 : ו6ת6־ו ״.1זו31־\\ 68 דער דאזיקער בורטער װידער׳צפדוך, אדער, ד־בט־קעד נעזאנט, ד־ ־אז־קע ׳צאקידנד־קע אומקאנםעקװענטק״ט דערמאגט טייאױיז אן ־בפעטערדיקן ם׳־יר־־ד :יטיטע. אויך בנונע;־ט־עע ■װארט מען געקאנמ :״ירעך אנװעגדן דעם ״פתח בבד •וםײם בחב־ת״, עד האט דאך ט־־ט בײ טדימ אױסנע־עפינט זײן םיראזאפ־שע ה:חה םון יעאפענ־ ־׳־ע־ם װערט־ט־אנ־זם, און םונדעסטװענן האט ער־ זיך ייםור :־שט;עראזמ פאננען פון ־טאפענהו־ערם ־עװאדצזעע■־״, :א־ ז־עלבםט־טטע:־ ד־ק פא־ ז־ך;עשניטן א װעג צום אפטימ־זם. זײן אידעא־ל איז דאך;עװא־ן די םואקײם םון אעבן. בבד־ צו םאר־עטײן דעם דאז־קן װ־דעדאנאנד םון ־עפינאיואכ פ־־אזאםיע, װע־בע פר־םט ארויס םון א דעטערט־ניםטישער הגחה ייי+ח דערנײט צו װיצנםסרײע מסקנות, איז ױרכוים נויטיק זיך צו באקענען מ־ט די הו־פט־עצעםענטן םון זײן ם־ראזאפ־ע און קודם כא מ־ט זײן דערקענםניש־ט־עאריע. דאם, נאויבן סיר, װעט אונז נעבן דעם ־עציםא צו דעם דאזיקן רעטענ״ש. (מיר צאזן א־צטעד צנסר־ אין א זײט די השעדה פון די םעדיצינער, װאם האאטן, אז שפינאקאס אפט־מ־זפ א־ז אן או־םנאננ פון טובערקואאז. ם׳א־ז באיוװםמ, אז ׳בװינדזובט־קע זענען אפטימיסטן). יעדער ם־אאזאםישע ם־סטעם באזירט זיך אויח א באשטיטטער ־ע־קענטנ־־ט־סעאריע. ד־ דאז־קע טעאד־ע דאדפ או־םגעםונען אויף װ־ װ־יט דע־ מענט־ברעבע־ יבבר איז מסזנא א־זיסצוב־עננען זוארע באנ־־פן ארן א׳ויטײאן װענן דעד װעאט און אעבן — װע•־, אבםאאוט. ד־ דעדקענטנ״ב־טעאר־ע יבאפט ד־ ד־םצ־פאין פון ם־םטעם דורבן א־ײנפ־־ן א מעטאד סון דעגקען. נענויער — ב־רדעט ד־ דעיקענטניש א; אגרגוײר, פ\\ \\<\רכ\ גז־דריגגסי בופבסיבר ארויגז א כאגריר, װאנז פארוזאגסי אביפכסייװב רטאריסיעסי. קאנטנ אמ־בא, האאט, אז ד־ :אנצע מענטיצרעבע דערקענטני׳ע מוז זיך באנדעגעצן מ־ט דע־פאױננ און מיט מענאעבע דערפאדוננ. דאהענן דע־ װ־אן צו דעדקענען דאס ט־אנסצענדענמע, מעטאפ־ז־שע, מוז, אײד־עד, בא״בן ב־יו־ז א זױר;, װאם האט נ־־בט קײן ־בום האפנוננ ־עאא־ו־דט צו װע־;. אין דעם םאא האנדאט עם ז־ך װענן אנװענדן א מעטאד בײם א־נטערזוכן דעם אורשפריוננ םון אונזער אאג״צע־ װא־נעמונ:. ־צפ־־ :אזא מײדט או־ם אין זײז אאנישער װא־נעמונג רעם מעטאד־שן י־־טיציזם. אין זײן ם־אאזאפיע :ײט ע־ א־ו־פ פון א ר״ן־דאנםא־ ט״צעד הנחה. ער בויט זײן ם־אאזאם־ע או־ך בא;ד־פן, אקםיאםען און דעם־ניציעם. ער האט נרויס צוטרו• צום ־צ־בא. צו ז״ן ש־אעד בו־; ־צדײבט עד, אז די אײנצ־קע מאם פא־ דעד ־•בט־ק־־ט םין דעי ם־יאזאם־ע א־ז דער קאארעד ־צבא. עד ־צ״יבט צו איח.־ .א־ך רעד מי־;ישט אײן, אז איך האב אויסנעםונען ד• בעםטע ם־אאזאפיע, כ׳װײם, אז איך קען רי אסתע און אויב דו סרענסט םוגװאנען איך ־צאםטרעך בוך קאן ער נ״צט צוימען ז״ן טעספ־עראםענט. װענן רעם קאן פען זיך ק־יבט איבעדצײנן סון זײן ״טעאראניש־פאאיט־שן טראק־ מאט י. זײן ארנומענטאצ־ע א־ז דאךט עיטערנוײז װײט ני בט געראםן. אבעד אז־ך ז־ין אנאקיז םון דסב־ימם או־שפירו־״ען א־ז זײער ־וײט £ין רימערקעכער אביעקטױױמעט. עד ד־־קמ ז־ך בס־ד או־ם װעגן .־םב״ם םיט שא־סע זוערטעד. עד באצײכנט דעם.־סבי סם אויםם׳רונ־;ען אקפ זינראזע און קאפישע. אויף אײן ^־ס ד־וקט ער ז־ך א:יס: ״און דער רפב״ם װאנט נאך צו בא־״״פטן א._ א. װ. ם׳איו אויך באקאנט דער פאקט, װאס שפ־נאזא, זײענדיק פאר־ סאטערט פון דענקען, פקיענס ז־ך אםס סיט ״דוים ״;אה צ;קוקן צז דעם ד ־ך א־ם א־נםצעניז־דטן נעדאננק־שפ־ק צװישן םק־גן און יצפינען. דאם זאק אים שטארק אסוזירן. װען מ;אק;אך דזןךצו נקויבן אין דעד סעש־ װעגן ויין קיבע פ־ט קראדא סא״א, װארט ש.־י• דאס ב־רד;עװען פור. אבי4,־ דא האנדקט זיך נישט בקויז װענן א׳■ םגעם־גען שפיבאזאם רײדנשאפמן. פא־קעדט, אקץ זאגמ דעופאר, אז ער איז נעװען א קײדנ־ ׳צאםטרעכע און שטורס־שיע נאטור. ר־ רענענדע װענן זײן םטא־שקײט א־ז בקי יצום פפק שטארק איבערנעסריבן. פון דע־ אנדערער ו״ט אבעד האט ער באװױן ציו פירן א םוםטער־קעבן םון א ם־קאכאף. ער .זאם אדאנק זײנע הױך־אינטערעקטוער;^: ־עקות באװיזן אין רער;דעוםמ־עד טײר פון זײן קעבן צו דערניין' צו_,הארמאני־צעד;ק״ב־;עװ־כט. אין דעם באשמ״ט טאקע די;רויסק״ט ב־ון ז״ן נאראקטעד. נ־־צס אײן סאר האמ ער םחםת ברויזנךיקײט געפוזס זיך קרוםען םו; װײטיק, ער תאמ אבער אדאנק זײן פארנו:םטיק׳ער באהערשונג זיך דערװאדבן זער־שע רו. די רעגענדע_םו]_ א_ריכטי^ אנסא״נננוצײ8 באש״דן און דערבײ אינערקעך אפנעשקאםן קעיבן העט א־ם תסיד באנאײטן. אין גרונט נענומען איז עס א נרויםע־ חידוש, װאם ׳צם־נאזא איז אין זײן ם־קאסאםישן א׳ױסבציק ביז דעם יצעצטן אטעם־צונ פאר־ בציבן דער גכױמנור אפסיױזיססי. נר_י_קויט זײנע קעבנם־באר־ננזנגען, סײ רויט זײן םעטאםיזיק, האט ער געדארפט זײן נראד דער היפוך דערפון. ארײן איז ער;עװעז צעבראקן אח אײנזאם, געפראגמ פון אן אומהײרבא׳־ער קרענק, װאם האט םאר^ערט ז״ן ױננן קערפער. דערצו האט ער אויםנעבויט א םיקאסאפ־שע שיסה, קויט הערבער דער פעגטש איז פאדשקראפט בײ די גאטור־נעזעצן. רי דאזיקע נעזעצמעסיק״ט, װעקכע אױ אוספארענרערקעך און אײביק, האקם ארונטערײפט דעם מענטשן פיט ז״נע באנערן און תאװת און נעםט בײ אים אװעק יעדן יצפוד פון זערבסמשטענדיק״ט און פר״ה״ט. ארץ ם־ט װאם דער ם־&נטש סרעפט זיך צונויף אין רעבן איז פיצוט א רעזורטאט םון אײביקער נויטורענד־קײט. קעגן דעים דאז־קן הכרח ברײבט דעד נזענטצ ־צטײן שטום. סײן שום זװנטש אדער װירן איז נישט טסונא צ׳ו ענדערן דעם נאננ םון געשעעגישן. דער :ורצ פון סענטש איז גאר א שפ־ר אין דעם מעכאנישן פראצעם םון די אפעקטן. ס׳קאן זיך םון זײ נישט אויסבא־איצטן. א נרויר כאפט מסש ארום, װען סען דערסאנט זיך דעם עלנט און הילםק׳אזיק״ט םונם מענטש, .זועיצכער װערט מיט־ נערהסן דורך דעם נעוױרבר פון אורגאכרטכןײסי און פוער ױאאגז. דאם איז ׳נישמ נונע בצויז רי דרויםנדיקע דערשײטננען, װאם ריננלען ארום דעם מענטש,;אר אויך דעם םענטשן נוםא און זײנע האנדלונ־ נעז• ״יעדער עקז־סט־רט אויף דעם סמך פון דעם העבםטן רעכט פון דעד נאטיר און דעד־בער סוט יעדער אויף דעם םמך םון דעם העכםטן יחעכט םון דער נאטור דאס, װאם דריננט ארו־ם פון דער גױטיקײט םון זיין;אסור״. ס׳איז אזוי ארום נישטא ב״ס כד״ױ פי־ײער װילן און ם׳איז אויך איבעריק צו בעטן נאט, אז ער דאל עכדערן די פארהעא־ טענישן, װיל או־ך נאט אלײן איז נייצט פרײ, גאר האנדרט לװט א באשטיסטער נניטװענדיקײט. שליסלעך איז דאך די :אטוד אי״ן גאט: 8מװ81ת 6־\81 06118 (״נאט ארער ינאטור״). פונדעסטװענן איז דער ינאנצער שפינאזיזם אין קעננזאץ צו דעם נעזאנמן, א נרויםער אויב־נעזאננ פארן לעבן. ער ײעדנט כםדר װי אזוי צו פארסר־יבן ד• טריבע שאטנם פון םדה שחודה. דעם טױיעד האלט ער פאר א בײז, פון העלכין מ׳דארף דיורכוים װײכן, בכדי נ־שט צו פאדמינערן דעים מענמשנס אויםדו־ע־־ק־אפמ און אקטױויטעט. דער מעגמש דאדף זיך נישט שדעקן פאר דעם טו־ט. מיט דעם ראזיקן נעשפענםט האט מען דאך דעם טיסאאלטעדי־עסן מענטצ בםרר ינע־ האאטן אין קאעם און א׳זיוי אדום אים געסאבט אונטערטעניק. רער