Literarishe bleter · 1932-11-25 · 48 (25.11.1932) · p. Seite 762

לשוטראריטוזברפפפר ו\ײ. 48 ץי44,) ^ךו װאקםן אדו־ם פון דיער םב־בה און פארװאנדלען זיך אין בורז׳מואזיע. דאם איץ האט :אלסװארס־ נעגעבן נדם יעפישער רו, :״שט נעמאבט סײן חוזק, נ־שט נעיטפאט, װי עס 1סוט כםד־ זײן צ״ט׳־ש־דיפטשסעליער בערנא־ד שאו. דא און דאדט דעדא־בט ז־ך ביויז :אסװארטי או־ף א די־בטן ׳ג־ט־יבל, א׳־־ױ א דינעם ־שפאט. און דאס טײיט א־ם אזו־ •טטא־ק אפ פון בעדנארד שאו, — דעם יעסטע״־עד, שפאטער און ד־זידנואבער פון דעם ־ײנט־הן ענגלאנד. א־ן ני׳פך פון עטלעבע און ד־״ם־ק ־אד פון זײן יטאפן האט נאיסװא־ט־ פאי־עםנטיעבמ זעבצן דאנואנען, פ־נף און צװאנציק פ־עםזופ <פון זי־ י) אײנאקטעדס). ז״נע דערצ־ילוננען ־אט ער ארויםנענעבן א־ן דדײ בענד אונטיע־ דעם נאטען ״קאדאװאן״. דא װע־ן באהאנדלמ בע־קד סאצ־אליע טעטעס, ער ״ױידערט די צביעות פון ד־ ה־עבעירע יע־כטן פון דעד נעזעייםאפט, באר־דט פראנן פון גע־ -בטלעבן קלאסאװן נדםא־פנים און ש־לדע־ט ד־ צװ״־פנ־םד־קײמ פון ד־ ביא־אל־פ־ײדיקעד. ער האט או־ך אדויםנענעבן א באנד ל־דער א. ד.:. ״אלטע איון:ײע לידע־״. איו־סיעי דעם ־אמ עד צונו־פנעקל־בן א־ן דרי־ זאםלוננען ז״נע ארטיקלען און עס־יען. א־ן ־ידי׳צן זענען א־ב־גדנעזעצט בלויז זיינע פ־עסעב: ״קאטף״ און ״לאייאליטעט-. ד־ צװײטע פ־עסע ־ג־־לדערס דאם לעבן פון דער ־יד־שעד אםי־מ־יירטער אד־סטאקדאט־ע א־ן ענגלאנד. ז־ האט בשעתו ארויסנערוםן א דיםקוםיע אין דער ״ד־־םער פרעםע. אײניקע האבן אפ־לו פאדנעװאדפן גאלסװארטין אנט־םע־םיטיזם. װ־ באקאנט, א־ז דזשאן נאלםװאדמ־ דעד פארזיצער פונם א־נ־ טע־נאע־אנאלן פעךקלוב, זינט זיין;אויפקומען אין לאנדאן. ער בא־ טיל־קמ ז־ך א־ן אלע קאמדעסן א״־ן װײזט ארוים ןגרויס אינטערעם *אד דער פעז־באװענוננ. ער אימפאנירט מיט זײן פיינעם או־םוזען. א שי־נעד, באנײסטערטער, אײדעלעיר קאפ. א וױיס, דודבזיבטיק נע־ ז־בט, צא־מע, בנע־ימותד־קע נעז־כטישט־־כן. ער האלט זיך שטיל, באשײדן, העדט ׳זיך א״ן ז״עד או־פםעדקזאם צ,י די דעבאמן, הגם ע־ פאדש־ט־־ט בלויז עננלישי. װ־ א־ן ז־ין שר־יבן אזוי אויך אין ז״ן טעט־ק״ט אינם פען־קלוב נ״ט ער שט־ל, בנעימות, און הימ אפ ד־ פען־באיװענומ יפון או־פטרײסלוננען, פון ־צ־־־אםטיקע טריט. בײ בעםערע צײטן אויף דער ד־עם ײדישן ביכעד־מארק װאלט דען באדאדפט נאלסװאדטיס ״פאדםײטנדםאנא״ ארויםנעבן אין •־ד־ש. א־צט א־ז עם אבעד נאך מער װי א טרוים. ו. װיױיל ד א פ ל ע ם ע ז <צ\ \"\ ססב־נװ גטב\ירז\זאג דנ\ס 24־גז\ גא\װװזג<װ־£ טעז פון די ב״דע עלעמענטן. אדום א־ם איז טאקע נעװען א ל״דנשאפטלעכע פאל־טישע אט־ מאםפע־. עד איז אבער צו פאליטיק נישט געבליבן נלײבנילסיק, ער האס ם־טנעפילט און נעהאט דעדויף אן א״נענעם בליק. ־אן דע־זזיט - דעד דעםלט־קע,־ םלוכק־שעף אין האצאנד — האט זיך םימ אים אפט באדאסן װעגן װיכטיקע פאל־טישע אננעלעננהײטן. חוצרעם האט ע־ דודכגעמאכט א פאל־מישע נסיעה ק״ן אוטרעכמ. עד ־אט בכלל;עקאט פיל כאצ־ונגען מיט פארשײדענע פ^ליט־קער און מלוכה־ כענעד. נאך ־אן דע־װ־טס טדאגישן סו־ס, האט ער זיך נער־סן אין :אס א־ײן און :עװאלט או־פהענגען דעם באקאנטן אױפשר־םט װעגן דעד בא־באד־שק״ט פון דע־װ־טם דוצח־ם. ז״ן אײדעלן װידט װאן־ דע־־םפ״ק א־ז ענדלעך נעלוננען אים צו בארויקן. האט א־ם װ־דער די שװעםטעד באעול־ט און נאך דע׳ם פאטעדס ב ־ט א־ם נעפ־וװט מעביר נחלה זײ;, ־אט ער תיכף נעריכטלעך ־עא־ ני־ט און אמכ־צ־עז או־םנעפידס דאם ז״ניקע. קײן פראקט־ש״ע נוצן ־אט עד דאך פון דעם;ישט נעהאט. א־ן דעם בריװ צו זײן חוצפ־ד־קן שילער אלבערט בורנ איז ער :ענונ ש־־אנםארטיק, ב־יסיק און אפטםאל אפילו נאליק. אבער נישט נאר אין א פאלעסישן בריװ, נאר אפילו אין א זדםנ־, זײט 762 ₪₪₪₪₪₪₪₪₪7!₪ ־לאםן פארודמײלמ או־ף אונטעדנאג:, א־ז דא, אויף די בלעטלעך, ״נט עד און װע־ט או־פגעה־מ |אין זײן אײנענעם ״סאוס״: אין ד־ נעםילן פון אײננמום״. א־ן אמ דעם פ־ל־בענד־קן גרויםן װעדק האט דזשאן נא־םװאדט־ פאנא:דע,ישעװיקלמ א נרו־ס בילד ופ־נפ לעבן פון דעד ענגל־שעד בו־־ זשואזיע א־ן משך פ׳ון א צװײ ד״־נדע־ט ־א־. ד־ פאמ־ליע פא־םי־מכ כאשטײט לכתח־לה פון ב־דזש־עװ־קעס, ס־ה־־ם, אזנטעדנעמע־. דאם אײננסום — דאס א־ז דער הו־פט־כט־מול פון זײער טעט־ק״ט, דער אקט־װעראנהו־ב און סוףפון זײע־לענ;. דאס ,־וב פון ד־ םא־םײםס ש־סדעבט בע־קר צו אײנפ — דער ומענידנ• װיל װאם מע־ באהעדש;, און לס־ף װעדס ע־ אלײן דעד קנעכט פון יעפ א־יננטום, א ש־קלאף פון ד־ זאכן, װאפ עד באקומט אין זײן ־ש־ות. די פא־םײטס זענען ע:ג םאיבונדן צװ־שן ז־ך, אבער װי :אד עם אנטש־ײט צװישן זײ אינעוד־נ־ק א ק־־נ, װען ד־ פעדזענלעכע א־נטערעסן זײערע קר־יצן ז־ך, דאן קומען םאר כײ זײ צ־זאמענש־טו־סן. דאם װערק האט נעגעכן די עפאפע־ע פון דעם עננלישן ב־רנערלעכן לעבן פאי ד־ לעצטע דורות. אין דע־ ערשמע■־ טר־לאג־ע, אין ״פארסײטם־םאנא״ האט;אלםװארט־ צו טון מעד םיט רעם א־נט־מען, מש־פחהד־קן לעבנםשטײגער פון וד־ פאףםײטס, אין דער צװ״טעד ט־־לאנ־ע, א־ן דער ״הײנטצײטיקער דאמער־ע״, װערן ש־וין ארײיננעם־אכמן א־ן ד־;עש־עענ־שן מעד־כעזעל־ שאסטלעבע דערשײנוננען. לסוף קימט פאר דער צעפאל פון דער פאד־ ס״מם־פאפיליע או־פן פאן פונם קלאםן־קאמף פינם פ־אלעטאריאט. עש קומט פאר אן אלגעמײנע־ שטר־־ק, װאם צעפרעכט ד־ אײנה״ט פון דער אלטער, מױחסדיקער פאמ־ל־ע. דער נאנצעד צ־קל ,־אמאנען ״פא־ס־־מה־םאנא״ א־ז נעװידמעט דער עננל־ש״ער בורזש־ואז־ע. נאלםװארט־ קאט;עשאפן א צװ״טע םעריע װעד־ק ,ורענן דער עננל־שעי־ א־־םטאקדאט־ע. (״דעד א־נזל פון די פדושים״, ״פאטר־צ־ע־״, ״ד־ מ־נ־פחק פר־רענדם״ און אנדע־ע ־וערק). אױב בײ דער בורזשואזיע האט נעהע־ש־ט דער אונטעד־ נעטען־־שע־;ײסט, ,־ואם האט;עטר־בן דאם לעבן און סט־מול־רט צו מעשים, א־ז בײ דעד אריסטאקדאמ־ע דאס א־יננטום א סט־פול צו קאנםעדװ־־טקײט. אפנעשלאסנק״ט, צב־ע־ה, נײשט־קע באנדעונעצט־ קײט, אפנעריםנקייט פונם דעאלן לעבן, - - דאם זענען די הו־פט־ שטריכן פון דער אריסטאקדאמיע אין ד־ .־אמאנען פון נאלסװאדט־. אין די דאמאנען װענן דער בו־זשואזיע ורעדן ארויסנעפ־ו־ט נע־ שטאלטן, װאס נ־יען אר־בער צו דער אר־סטאקדאטיע, און אין די ראמאנען םון דער אר־םטאקדאמ־ע װערן;עש־לד־ערט געשסאלטן, װאס ■■■< 3• ■? ע ז$ 9'2ק?'שם"ן1ו$1רש8 ש פ י נ א בנונע שפ־נאזא אלס מענטש האט ז־ך געשאםן א לענענדע פון א ״םארנליװעדטע,־" םמאטדע. די אלטע ביאנדאםן האבן אים גע־ ש־ילדעדט אלס אכקעס און םטא־קעד. עד ק^מ איויף קײן שום דער־ שײנוננ נ־שט ־־עאנ־רט, עד א־ז נעװען אפנער־סן פון לעבן, און נעװען פא׳רט־פט א־ן ז־־נע פ־יאסאפ־שע באטדאבטוננען. ארום א־ם האט אלץ;עקאבט, נא־ ע־ דאט ז־ך צו אלעם באצו־נן נלײבנ־לט־ק. ער ־אט נ־שט פא־מאנט ק־־ן טעמפעראמענט, הומאר און שלאגפאדטיקײט, ״־ האט;עלעבט א־ן א װע־יט פון הוילע איםט־אקצ־עס, פון װעל׳בע ־ איז;־שט ארו־ס ביזן טויט. דעדצו איז עד נאך א פאדשאלטענע־ ץדטריבן;עװארן פון דער ײד־ש״עד נעמײנרע און א־ז דע־־נער נע־ ■ ־װננען נעזוען ״אפצופ־לסטערן״ אן אײנזאם ב־טעד יעבן. נישט וםזיםט הײםט ע־ נ\בי\א\א, װאם באטײט — רג\ר ראר\ר־ע\\\־. איצט האט ז־ך דאס דאזיקע י־לד אװנאנצן;עביטן. די נײע םאר־ ־-וננען יאוױיזן שפ־נאזאם :עשטאלט א־ן א נאנ־ו אנדעד ל־כט. זײן קלאסישע־ שפדוך ״אמאר דעי א־נטעלעקטואל־ס״ װערט באצײכנט ־<(ם ס־פן מזבהק פאר זײן כאדאקטע׳ר. ״אמא־" (ל־בע) א־ז א װ־יי־ ־עכער עלעמענמ םון נעפילפולקײט און סובא,־ד־נאצ־ע; ״אינט־ע־ :קטואלים״ (שכלדיקע) א־ז א מענלעכער עלעמענט פון םאדנונפטי־ ־ נר און מדאצ־קער אקמיװ־טעט. שפינאזאם כאדאקטעך איז דער םינ־ ז א ־־ פ