Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 757

?0^^" ליטסראוי&זט בלטגזטר ן\וו 0^6* *4)_?0^₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪^₪₪₪ 6 זײס 151 3>ו ןןאך צ> וויאר טעאטעד און קרכסט אין ״נ$װ#יטמ׳םי״ ־ םעאםער אין װ#ױעע ר%יבם >>ן צו *טבילן פ• בןןרא&מרו מי= א סײגזזן אנכ*מבל. די #רעמיערע פון דע־ ערעםער אויפ־ זירונג — ״דו־ד גאדדער״ (רעז־גי מ• מרנ־ •טמײן) — ז$ל פ^רקופע־ן דעס 26*־פן הי ח• ©י־מיפ אין קומענדיקן גומער■ ־ ד*כ ״ד״יע יײזןר״גע ד.#ט זיך ד#ך דעריוארמ אויף א דח>םא- מישן מע#טער1 וש די בןךװסטע דײכמדײדישע ארמיסטין מאגד^ קארמען חויבמ אץ אירע גאפהשסילן שבת דעם 19־מן אין קר^קעװעי ײדישן טעאםעיי בײ מ• ליפמאן. ןןןן כיאיז **ײגעקוסען א געזעגנוגגםיגדעזל־טײ לפבוד דער #רםיסמין געניא שליבז. םיזעגען גןך קומען א רײ שריססשפ׳עלער א־דן פרײנמ פון דער א־מיסםין. סיזענען געתאלמן געװארן רעדעס און סיזענען בארירם געװארן װײמיקדיקע סי#גן פוגס ײדישן מעזזטער• מיה#מ באדויערם׳ וואק אזא :ן>גאבםע #רםיספין דאי)ם נישם געהאם די םעגלעבקײם עו שפידן װי און װו סידאר״ דו זיין אין װן>רשע• ןןן/ םאריס לאמסע און געגיא שלים חזיבן זײערע ג*ספממילן אין װין מים ״םביח דער םילביקע־״• ן* ס׳איז *ןנגעקומען א םעלעגיאסישע ידיעדג אז א■ מאמעערגס עייממע־ אויפמרימ אין ני.'־ יא־- װעמ פארקוסען ריןנע־שמןןג׳ דעם 17־םן אין ״דןארגן־. — זאד ז״ן אין א גומער ׳יעה! ן*ןן דער ״בונמ אין אן אויםבעםערונג־הויז־ ב״ די ״ווזלעער־ (אגפ• מ• םזאה) אין לאדזזד ג״מ זינמ עמדעכע װאכן סימ גרויפ דערפאלג• ןןןן די ארטיסמין •מו־ענה איז אפגעפאון ק״ן פא־יז אדיף גאסנדגפילן• פןן ״םארפיום־ מימ יאגאם מו־דןאוו און דיאגא בר־םענפעלד אין װא-מעווער ליט• פאריין ג״ט םימ דעיפאלג• ןןןן םיװערמ געפ״ע־מ אין װא־זוע דער 40- יא־יקער ױבל פון הער םזועגי־מער םעמיק״פ פון דעס ״דישן אי־ביסמ ימ• ראמשט״ן• ןןןן יאסעלע קאלאדני איז יוייקגעקוםען ק״ן פוילן גאר א דעיפאדגר״בער טוינע איבעד ־עטלאגד און ליםע• ןןןן חיהלע ג־אבע־ מדעט איווב אויף מימ אירע ־אכדערטן אין ליגוע• ןןןן זונםיק׳ דעם 13־טן ח• ח• איז פארגעקוסען אין װא־שע די עפעגונג פון דער בילדעז־־אויס־ שמעלונג פון קינםמלער אלפ־עד אבערדאם, ארגא־ ניזירמ דורך דער ייד״מער געזעלשאסם זײ פאר־ מפ־״טן קונםם אין פוילן ןןןן לוחויק זאץ •מידט טיפ גרוים דערפאלג אין שמעמ און שמעמלעך פון רוםעניע• — ״א גאדדן לאנר פאד םעאםע-־סז־״בם אונז ל. זאץ — טען עםט נישם• און טען גײמ אין מעאטער! אין יאםי וזאמ םען געםוזם בדעגגען 40 םאלדאטן זװ האלטן ארדנונג! אױי ברוים איז געיוען דעי געדרענג! רי באג״סמעױגג איז גרויסו־ רעדעכןט^ד נחמן םידדזיל .•:ע—חוד׳צ י. י*ם*ק#װסקי און ח• לעװינע•• ןאן סיאיז סאי־עבדיקט אין זאץ אירן ם״ווערס אינכיבן אפגעדרוקט א בוך נאװעדן פרן ש• בזי* לעי — ״דעי שסאלץ־גיוב״׳ אין װעלכן ס׳ג״ען א־ײן די דע־עײלוגגען: גאלר׳ פאפיר׳ אויםן רײסע*׳ אז ישיר׳ אסעטים, דע- םערק׳ אין ח*םנס פיס־םדימ׳ א סטאצציע׳ *װישן אײגעגע• דעי פײער-פאנץ. — דאכ בוך האלמ 410 ז״םן• סיװעים *ױיסגעגעבן אין קדעצקין־םאי־־למג דורך דער קולםור־געזעדשאפט אין דאס־מגזשעלעם• ₪ אין נױ־יא-ק איז באגאנגען זעלבסםמא-ד חך־ אױיסגעבע־ פון דעם אטאל באקן>נטן הומא־ -יסטישן זשורגאל אין אםעריקע ״דעי קיבי־ צעי״ — סאל#מאן פײן• דער פא-שםארבעגעי איז איט געװען 48 יא-• ןןןן אין נױ־יארק איז איינגעאי־דנמ געװארן א באנקעט דורך דעפ שרײבער־פארײן לבבוד י• י זינגער• ס״האבן געיעדט חלל ראגא;?׳ א. רײזען׳ ר• קאברין׳ י. אסאסאש.'׳ ח• ליבערמאן, ב• גלאזמאן׳ ב• בז^טװיגיק׳ ל• קרישטאל׳ ס• בא־ — ישא׳ מ• אשע-אװיכדש׳ ש♦ ניגער• ס׳זענען אג־ נעקומען יאגריסונגען סון ד״ר א• קאראלניק׳ ד• פינסקי, מאייס שודארץ׳ ב• י• ביאלאסטאצקי א• אנד. ןןס א. אלמי גדײמ איצט צוס דרוק א גײ בוך: ״מענ־טשן און אידײען״׳ אין װעלכן ם/װעלן א-ײן אסהאנדלונגען װעגן א רײ מײםםעי אין דער ליבהך-אםו-׳ װיסגיטאפט׳ פיל*ז*פיע און ייעליגיע׳ — צווישן זיי א גױיסעי טײל ײדן־ ש-יפטשמעלעד• ןןןן דעי חודש פ?>-ן ײדישן יוך אין ארגענטי־ :ע ה*ןט #׳ױיסגעדופן א נרויסע ם^יאינמעי־עסי־ -ונ;. סײ ביבליאמעקן און סײ סרידואט-*ע-זזך נען גוצן אויס די געלעגנהײס צו סא-שןןפן זיך די בעסטע װערק פון דער ײדישער ליטע-אמו- צו ביליקע פ-ײזן• דע- נעזעלשאסםלעכעי קאסי־ טעמ׳ וח>ם סי-ם #ן מים דער איבעט׳ װײזמ א-ויס פיל ענערגיע. יעקב מײזיל׳ װ#ס שטײכ ב-אש סון דער ביבער־*קציע׳ פא-ט אױיס אין יד* פסןװינץ פא-צוזעצן דאי־כ די איבעט לםובת דעם גוך• ₪ אין פןזרלאג ״אשכול״ (בערדין) איז נןזר־ װ#ס #דויס דער צװײסער בן>נד פלן דער העב־ י-עישער ענייקלזןסעדיע״ װעלכע דערש״נם אונ־ מער דער שעף־רעדאקציע סון ר״ר יעקב קלאצ־ קין• דער באנד אנםחאלם ארםיקלען סון ״או־ ריגגס״ ביז ״#גמיםם״. פ<ן די גרעםערע םאנא- ג-אפיעכ אין דעס באנד איז צד דערסאנען: אי־ טאליע׳ אינקװיזיציע׳ אײראסע׳ אישות׳ אלחים; אלכיםיע/ אלכסנדריח של םצרים׳ אלף בײת׳ עםיגראציע׳ אםנות, עכאנםיסאציע׳ אנוסים• אויסער דעם איז אין דעם באנד פארעסגטלעכט געזו^רן א גענויע רשימה עון די אםודאים לזימ זײערע דורות םים אנםשםרעכנדע מדאי םקומות. װי דער ערשםער באגד אנטהאלמ אדיך דער צװײ־ טעי באנד סיל אילוםםראציעס׳ דד־ונבלער *אר־ ביקע׳ װי אויך נאמן• די צוגרײםונג סון די װײטערדיקע בענדער װעחם סארמגעזעצם. דער דריטער באנד איז שוין במעט סארםיק צום דרוק. ליטעראטור און קרלטור!ניטין פיינגגוים ןןן אין עלטער םון 72 וןןר איז אין נױ־יאריו געשםארבן דער באוװסםעד ׳*דיפנמטעלער אין װיםנשאפפדעד בניטין פ״גנבוים• געבוירן אין װאחדע אין 1860 אין א טױחסדיעער פרוםער פאםיליע■ האם ער *ו 22 יאר זיך גענוםעי יי דזשכלה און בילדונג• די זשורנאדיפפימע םעמי- :ן״פ האמ פײגנבוים אנגעחויבן אין 1886 און זינם דאן טיםגעאיבעמ אין פיל ג״פשריפטן און בעיער אין כאגי׳זליםמישע אויכגאבן• געלעבב אין אנמװערפן׳ לאנדאן■ זיך באמ״ליקמ אין דער פאזניאריסמישעי באװעגונג• זינמ 1801 אין נױ־ יארק. ווו דער פארשםארבעגער אנמװיקלם א גרויסע םעפיק״ם אלפ שריפםשמעלער און פירער פון דער ארבעסע—באװעגונג• א״נער פון די ער־ שטע *אסודאריזאטארן פון ״ךישן װיסגשאפמ־ לעכן םאגיאדיזפ• *ארעפנטלעבמ פיל ביבעי און ביב־עד, אדיך איבערגעזעעם א ריי װיבמיקע װערק אין יי־דיש• געהאם קאלאםאלע *ארדינםפז פאי דער ״דישער וויסנשאפטלעפער ליפעראםור• איינעד פון די ײיכמיקםםע סיגורן אין דער על־ טערע־ ״דישער אםעריקע• ןןן איביק מאנגער■ דער דינםעי פדן רומעניע■ װאם איז גום באקאנט אונערע דעזער דורך ז״נע באלאדן און לידער׳ וואס ער דרוקם פםדר אין ד< ״לים■ בלעטער׳■ איז געקוסען אויןי א ױו״ װאפן גונאסם קיין *ילן• ער װעמ ה״נמיקן דאגערשםיק האלמן א רעפעראפ אין װאישעװע־ ליפעראמן־פאר״ן ״די באלאדע — די וויזיע *ון בלוט״• סאנגער איז נישמ בלויז א גוםער דיפ־ םער׳ ער איז א גלענמדיקער פאיםיאגער• — אישיק סאנגער וועם אויפמרעםן טיב רעםעדאפן *ין ראדז. ווילנע א• א• שמעם• אן דער יידישער פען־קלוב אין וואו־שע האפ ארויסגעגעבן אן אויפרוף ״*ו אלע פר״נם פון דער ״דישער ליםעראטור״ וועגן דעם פראקראי טירפן חודש פון ״דישן בוך• אינס אויפרוף װעיפ צ• א• געזאגמ: ״זוידער דערמאנען םיר א״ךי אז יידישע בינער װערן אזוי גומ װי אינ־ גאנגן גישם געקויפמ. אז נ״ע ביכער זענען די ״רישע פארלאגן נישמ בכח ארויסדוגעבן און אז די ״דישע בוך־פ־אדוקציע עקזיסםידפ פטעט :ישפ• די שװערע װירמשאפנזדעבע דאגע קען בשום אוסן נישמ בארעכסיקן דאם■ וואם םיקוסמ איצט פאר אויף דעם ״דישן בינער־סארק״• דער ״דישער לעזער ג״ם ביסלעםװ״ז אװעק פוי ״דישן *וך, אל״| נישט פילנדיק■ ווי גרוים עס איז ז״ן שולד לגבי דער ״דישער קולמור און דגבי זיך אליין• אזא גזשםאגד קאן גישפ או.ן פאר נישם מאלעריחם זוערן• האמ דער ״דישער פען־קדוב. ווי די רעפרעזענטאנץ פון דער יידי• שער לימעיאטור■ באשדאסן גו פראקלאטידן א הודש פארן ״דישן בזך• פון 1־מן ביזן סס־סן :אװעמבער... פר״נם *ון דער ״דישער ליםעראי סור׳ םום *״ער חוב1" — סיזענען ארויסגעך פארן אויף דער פראװינץ גו ארגאניזירן דע□