Literarishe bleter · 1932-11-18 · 47 (18.11.1932) · p. Seite 755

זי״ט 755 ריזזוזראויעינז ברססיגוז־ וגװ. י4 ן6*4,) דזשאז גאלםװארטי באלומעז די נ^בעליפדעמיע ד• ה—יאריקע;איע־־פרעטיע דאט באקיניעז דעד באוױםטע־ ע;;רישער ׳ע־יבטיצטעיע־ דזיטאן :יזיסײא־טי.;עביייז איז 7י>18 ב״ רײבע א־יבטאק־יזט״בע עאטע־ן, האט ע־ באקוביען דיריכע ביאדו:; און :עע:ד־קט איב ארװאקאט. א;;עהויבן צו ־טדײבן אויפן 28־טן יא־ פון זיין;עבן, פא־עפי-טיעבט פיא דע־צײרו;;ע;, ד־אטאט״צע װע־ק. באזונדע־ם איז דזיצאן;ארשװא־ט־ בא־־טט נעװארן ט־ט זײן פיר בענדיקן טאנונוענטארן װע־ק די ״פארס״ט־םאנא״, װו ער װיהאט פונאנדע־ דאס רעבן פון דע־ עננרייעע־ בורזקזואז־ע אין אויױ פון 200 יאר. דאס װערק האט אװעקנעיטטעיטי :ארםװאדטי צװ״טן ד•;רעסטע ורעיט—טרײבע-. דזיעאן :ארםװא־ט־ א־ז דע־ פא־זיצע־ און פירעד פון א־ננדער־ :אציאנארן פעךהרוב. אין ״ד״ט איז א־בע־נעזעצט זי־ן ד־אכדע ״קאטיז״ (װארעזע, פא־יא; ״ד־ װעאט). א־ן ״ייט. ביעטע־" זי!102, :יט. 30) איז אפנעד־וקט אן ארטיקי װע:ן רזיטאן;ארסװא־ט־. בריװ אין רעדאקציע 1 ד• פארװארטו;; פון פיןךײן פון ײד״טע איטעראטן אין ז״זור־;אר־סטן אין בעיניע טדעט .יו אי־ו־סצונעבן א ריטעראר״טן פ;קס .ױננ־בעקניע״, נעוױדטעט דעם ײד״טן און ארנעט״נעס רעבן ב־י אונז אין רא;ד. א־ן דעס דאזיקן פנקס װערן אנט״רײעטען א;־עסע־ע צאר ײדישע יט־ײבע־ פון ראינד און אויסיאנד. די םארװארטו;; וױ־ זיך באט־ען צו :עבן דעם ע-טטן ײד״טן פ:קס, אין ביעיניע, זײן עבטן יאקארן קאראר־ט, און ז־ בעט טאקע ארע יט־ײיער און זיטירנאריםטן ז־ך צוצ־פאםן צו דעם דאז־קן װונטיט. ײד״טע ׳טר־־בער און זיטורנאר־םטן, פ־ן אויםראנד, װאס האבן פא־ב־אבט א צײט בײ אונז אין ראנד, װערן;עבעטן צוצויט־קן ז־יע־ע ארבעטן אדע־ א״;ו—קן פון בערניע. זײ װערן או־ך;עבעטן בײצ־־ רײ:ן, צו ד־ דאזיקע טאנוסקריפטן, קורצע ׳ב־אנ־אם״טע;אט־צן ורענן ז״ע־ אויפהאיט בי־ או;ז אין רא:ד. ד־ פ־טנר־דע־ פין אונזע־ פא־יין, וױ אויך ד• חב־ים פון אויב־ יא;ד, װערן;עבעטן צוצויוײקן זײע־ע טאנוםקריפטן ׳טפעיטסטגב ביז ס־ף חוד־ט פעב־יא־;1933, \ :ם סעק־עטא-אט פין אונזע־ פא־״ן: ת6 118נו) צ11816תודנת<>ג 61 5ת1*}ע1עס6 א1€) חס1311 6סת16:>8תס0 6ת־ו ,ס6 6ת1>11618:1 11 ריבע־ ח׳;חמן טײזיא. ם־ט רעריטטוינו;; האב איך;ערײענט אין די ״ריט. ברעטע־״ א־ן אײע־ א־טיקר װעגן צײטוננס־ראמאן, אז מ־ין ראמאן ״בוענאס־ אײרעט״ װע־ט;עדר־קיט א־ן דע־ ביאד-םטאקעד צ־יטו;; ״אונזער יעבן״ און א־ן ״;־אדנע־ מאמע״•". א־ך הא_ ׳. יטט;עש־קט־ דעם ־אמאן צ־ אט ד• צײטו;;ע;, האב יזי־;״טט דערי״בט אים צו איבע־־ ר־וקן פון;ײ־יא־קער ״טא;" און ז״ ־אבן אפייו;״טט;עפ־נען פא־ :ו־ט־ק מ־ך צו א־נפא־מ—ן, אז זײ סוען מ־ר אן דאס ״פא־־;ע;י;ן" א־ן דרוקן מײן ־אמאן.;־אד האב א־ך פאו־ייאנדרט מיט א װא־יטעװע־ או־סנאבע װענן מ״ן ־אמאן א־ן ד• רע־מאנטע צװ״ ביעטע־ האבן מ־ר פא־יטאפט א גרװסן יטאדן א מאטע״עיז. איך װ״ס;״טט װ־ אזו־ צו ׳טטעמפרען די האגדרו;; פון ד־ צװ־י ברעטע־. ס׳א־ז דאך פיטוטע;ז־רה. איך פאריאנג, אז זײ זארן בארד אפ־ יטטעין דאס דרוקן פון מיין יראמא;, א;״טט ורער א־ך :עצװו;געז ז״ן ־אס צו טון דו־ך ד־ער אר;י,ד.ט־;״טע׳־ אמבאסאדע אין װאר׳ט־ע. מיט די בעסטע;רוסן א־יער יטזןב באניאפואוםןי ד־ דעװאאוצ־ע םון 1905 און ד• אומדע־װא־טעטע פרעםע־פ־ײ־ ה״ט האט געגעבן די צ״טונגען ד־ מע:אעכקײט צו רעדן א פד־יען י׳טון. די רייערארע דײט׳טע קרײזן האבן דאן ארויסגעגעבן די פרא־ :־עס־װע ״באקט״טע פאסט״ (1906—1914) און די קאגםטיטוצ־א־;ער־דעמאק־אט״טע ד־״נדטן האבן א׳־ויסנענעבן ד• ״ר־נא׳טע;״עסטע :אבר־בטן״ (1907—1911). אװך די קאנסע־װאט״װע רעט־׳טע פרע־ טער האבן א;;ע:ומען א;אצ־אנאי״־אדיקארן טאן. אויך זענען דע־־ יט־נען א־ינ־קע;־יע יעט״יטע צײטוננען: ״ה־־מראנד״, ״א־בערז־כט״ (1905—1906). ד• ־עאקציע האט אבע־ ראננ אײף ױך :••טט נעראזט װא־טן. צײטוננען זענען פארמאבט;עװאדן און האבן געביטן ד• :עמען. ״טאנ־ביאט״ האט;עענדערט א־ד :אמען אויף ״:ײער טא;־ ביאט״. (םוף קומט);;.?־>)ןיקי־בעדסא?די , דיעע בײ ״אוכז״ און בײ *זיד״ מײנען מײן איך דע־מ־ט ײר\ או\ ראסװוטפו\. סיד ט־טורידן זיך איײן זײע־ האםערד-ק מיטן יט־ינעם :אמען ״עם הספר״. װע;ן ראט־ װעיטן זאנן מײ :א־ איצטער, אז זײ האבן ״פויעריטע״ קעפ. א.־ן םו:־ רעסטװענן, יאמיר פי־וװן מאבן אן עקזאםען, און מ־ר װערן זיך;רי:; איבע־צ־־נן, אז ד־ פו־עדשע קעפ ם־ט אמאר־קע פו־עריטע השנװז ראבן א־צטער דװקא יידן, און אז דער ט־סיר פון ״עם הםפר״ קומט א־נדע־אםתן;אר די ראטװעשן. ראזן פאררענעד פרװון ארװםנעבן פאר א ״דישן עװם א ביא־ :־אםיע פו:ם נרעםטן דײטשן פ־ראזאף סאװז. װ־פיר עקזעמפראדן װערן ז־ך פאנאנדערנײן בײ דעם ״עם הספ־״? אנוםיט האט טרום אט :עקראנט ז־ך א־ן װארשעװעד פען־קרוב, אז דער ט־דאזש ם־ן א ײדישן פוך איז 300 עקזעםפרארן. :אר או־ב מ־ד זארן צונױפ־ קרויפן ארע רשונות, װאס ײז־ן :וצן ז־י א־ן רעטראנד, און פרװון ארו־סנעבן פאר ז־י א (ץאוסי־ו־יאגראפיע, קאן מען זאנן רבתחירה, אז דער ״עם הםפד״ װעט יענספעדן מ־ט;ר־יבנ־רט און דאם בוך װעט ברייפן ר־נן אויף ד־ פאר־צעם פון פאריענער. אט אבער א ײדישעד םאררענעד א-ן יעטראנד, װאס ד־ ״םערות״ םו:ם ״עם הםפר״ זענען אים;וט באװוטט, :עפועיט ב״ ז־ך אדװם־ צונעבן פאר >לאסװו<תמ\ א סאגסי־ביאגראפיע (פון פ־אפ. רארט) און אין םשך פון 5 װאבן האט ד־ רעט־שע באפערקעי־ו;; א־־םנעקו־םט בױף וזוױוסי עןועגזמיארך. אז די נאנצע או־םראנע םון ראיוינזענז ב־אנ־אם־ע א־ז זיך פא־;א״דעדנאננען כד״־ף עין, פארשטי־ט ז־ך ממירא. און ד־ א־ינענע דערפא־וננען האבן נעמאבט ד־ יעט־שע פא-־יאנן — ״גראוזאסױ רראוגנז״ און נורפ־ם מ־ט זייערע ענצ־קיאפעדיעס, א;רו־סע־ א־ן א קרײנעד, מיט א ווערט־נעש״בטע (7 טו־זנט עקזעמפיא־ן). פאי־אן;אך אנדערע ס־מנים, װאם זא;ן או;ז עדות, אויפן שטאירקן גײנזסיי3\ רעבן, ׳־ואם עס ם־רן א־ם א־צטער ד־ ברייטע רעט- שע מא׳ס;, או־פן קורטו־־רעינעסאגם םון דע־ ראטװ־שעד :אציע. א רעקצ״ע אויף א ׳ריין גײםטיקער טעמע נעפ־נט ביי או:ז זייער וױי־;־ק צוהערערסן ס׳איז אפטמאר א חי־פה אויםצוזאנן, װי עס זעט אויס אן אװד־טא־־ע פון טאריענס־רטע ־ידישע שרײבער און דענקע־, פין :וכדע יעקטארן. :אר אט האט אנומיט א הייםיערע רעמישע או;•־ װע־סיטעטם־א־נטערינעכץ פא־ט־אכט א יעקצ״ע־אװנט אויף דע־ טעמיע ״רנוריגינו אז\ אױנזנוריגנװץ״ און טסירננכע סװױונז באװכנור םין פאי־שײדנסטע יעט־שיע קי־ײזן האבן אננ־עפויט דיעם זאר. גריוגנור, ננראנזיננתזר רײנװננזסיאף ניעפ־נט אין ריעטראנד ק־ין מארק;־שט. או־ך די אוואנטור־ראמאניע;, קר־מ־נאר־ און שפיאנאזש־מעשױת האבן א־ן ריעטראנד װײנ־ק רײענער. דער בדײטער רעטישעד עורם נעים-נט זיך א־צטע־ א־ן א תקוםה פון נוזנזורנונז או\ רראונ, און דיע־ דארשט צו וויםן און קורסור האט אדוםנענומען דאס;אנציע רעטישיע מארק. ערנסטיע ב־בעי־, ׳ערנםטיע קונםטורערק, ע־גםמיע־ ק־נטטי׳עד־שע־ טעאטע־ :עפ־נען א־ן רעט־ 'א;ד זײעדע בערנ־ם אײ אאע קדײזן פון דער באנפערקערונג, און ס׳א-ז שו־ן רא:; צײט צו זאנן דעם ״עם הםם׳־״, אז ע׳ר זאר זיך א מוס־ א־אפנעמען פון די פויערים און זיך אויםרעדנען בײ זײ צו שאצן און אבפ־ערן וױםן און קענען, בירדוננ *ון קורסור. ״ברױזארג\״. ב. אײרעם, 1932.^.14.